ZUS wygrał spór o składkę zdrowotną komorników, sąd oddalił ich odwołania

Wyrokiem z 22 listopada 2023r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w pkt. 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z 22 czerwca 2023r. w ten sposób, że ustalił, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od stycznia 2022r. dla płatnika składek M. N. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego włącznie z wypłatami z zysków; w pkt. 2 orzekł o kosztach postępowania na rzecz M. N.; w pkt. 3 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z 19 czerwca 2023r. w ten sposób, że ustalił, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od stycznia 2022r. dla płatnika składek T. L. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego włącznie z wypłatami z zysków; w pkt. 4 orzekł o kosztach postępowania na rzecz T. L..

Odwołujący się M. N. i T. L. złożyli w organie rentowym wnioski o ustalenie wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r. Zaskarżonymi decyzjami organ rentowy odmówił odwołującym się wszczęcia postępowania w zakresie ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r. Odwołujący się domagali się zmiany zaskarżonych decyzji poprzez stwierdzenie, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku kalendarzowego (art. 81 ust. 2za ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jednolity tekst Dz.U. z 2022r., poz. 2561 ze zm. – zwanej ustawą). Odwołujący się domagali się także zasądzenia od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Stan faktyczny był bezsporny między stronami. Odwołujący się są komornikami, którzy opłacają podatek dochodowy od osób fizycznych, tzw. podatek liniowy. Spór między stronami sprowadzał się do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w związku z art. 15 ustawy z 29 października 2021r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021r., poz. 2105) – zwanej ustawą nowelizującą – który znowelizował art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst Dz.U. z 2021r., 1285 ze zm.) – zwanej ustawą – od 1 stycznia 2022r.

Zgodnie z art. 79a ust. 1 ustawy składka na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 [osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów], 3 [osoba prowadząca działalność w zakresie wolnego zawodu], 4 [wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej] i 5 [osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę] ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c [podatek liniowy] ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wynosi 4,9% podstawy wymiaru składki, jednak nie mniej niż kwota odpowiadająca 9%: 1) minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, o którym mowa w art. 81 ust. 2, w przypadku składki obliczanej od miesięcznej podstawy jej wymiaru; 2) iloczynu liczby miesięcy w roku składkowym, o którym mowa w art. 81 ust. 2, i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu tego roku składkowego, w przypadku składki obliczanej od rocznej podstawy jej wymiaru.

Zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyłączeniem przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152-154 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z uwzględnieniem art. 24 ust. 1-2b ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego dalej „rokiem składkowym”.

Zgodnie z art. 81 ust. 2e ustawy roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018r. - Prawo przedsiębiorców, które stosują opodatkowanie w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2021r., poz. 1993, z późn. zm.), stanowi […].

Zgodnie z art. 81 ust. 2za podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku kalendarzowego.

Zgodnie z art. 81 ust. 2zaa ustawy o osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które jednocześnie prowadzą inną działalność pozarolniczą wymienioną w art. 8 ust. 6 tej ustawy, z której opłacają podatek dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych lub na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, stosuje się przepisy ust. 2 lub 2e oraz odpowiednio przepisy art. 82 ust. 2a lub 2b.

Ustawodawca w projekcie ustawy nowelizującej podał, że wprowadza zmiany w zakresie wysokości składki zdrowotnej opłacanej przez przedsiębiorców. Podstawą wymiaru tej daniny będą co do zasady rzeczywiste dochody przedsiębiorcy w miejsce stałej opłaty ryczałtowej. Dochód będzie podstawą wymiary składki dla osób opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych według skali podatkowej (art. 27 ustawy PIT), według 19% stawki podatku (art. 30c ustawy PIT) i opłacających podatek dochodowy z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (art. 30ca ustawy PIT). Z kolei dla osób opłacających ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, istotna dla wysokości składki zdrowotnej będzie kwota rocznych przychodów. Natomiast dla osób stosujących opodatkowanie w formie karty podatkowej, podstawę wymiaru miesięcznej składki zdrowotnej stanowić będzie kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu pierwszego stycznia danego roku. Dla pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą, w tym dla osób współpracujących z osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podstawą wymiaru miesięcznej składki na ubezpieczenie zdrowotne będzie kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (Sejm IX kadencji, druk 1532).

Odwołujący się oparli swoją argumentację na stanowisku Krajowej Rady Komorniczej z 20 maja 2022r. Odwołujący się podali, że zgodnie z art. 33 ustawy z 22 marca 2018r. o komornikach sądowych (jednolity tekst Dz.U. z 2022r., poz. 2224) komornik nie jest przedsiębiorcą i nie prowadzi działalności gospodarczej. Komornik jest organem państwa powołanym do wykonywania orzeczeń sądowych oraz innych czynności określonych w ustawach, posiadającym w tym zakresie władcze kompetencje wobec innych podmiotów. Ustawodawca, nowelizując art. 81 ustawy przyjął, że podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne będą co do zasady rzeczywiste dochody przedsiębiorcy w miejsce stałej opłaty ryczałtowej. Odwołujący się uznali, że z uwagi na pozycję ustrojową komornika, podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika nie może być uzależniona od dochodu (art. 81 ust. 2 ustawy). W związku z tym odwołujący się podali, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika stanowi kwota ryczałtowa (art. 81 ust. 2za ustawy). Odwołujący się przyznali, że art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych odsyła do ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz.U. z 2023r., poz. 1230) – zwanej ustawą systemową – w zakresie osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, tj. art. 8 ust. 6, a nie odwrotnie i z wyłączeniem art. 8 ust. 6 pkt 1-5 ustawy systemowej. Odwołujący się wskazali, że do komornika należy stosować art. 81 ust. 2za ustawy, bowiem nie dotyczą go przepisy art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa.

Organ rentowy przypomniał, że zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych do komornika stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2024r. poz. 226, 232, 854, 858, 859 i 863), ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1230) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024r. poz. 146, 858 i 1222), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W związku z tym organ rentowy podał, że do komornika sądowego stosuje się wprost przepisy w zakresie ustalania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, jakie zostały określone dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Organ rentowy nie kwestionował, że komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą, jednakże w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego został zrównany pod względem obowiązków i uprawnień z osobami, które prowadzą działalność gospodarczą. Organ rentowy podał, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wysokość podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne została ściśle powiązana z formą opodatkowania oraz wysokością uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej (art. 81 ust. 2, 2b-2d ustawy). W odniesieniu do osób, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, ustawa określa podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w art. 81 ust. 2 i ust. 2b (podstawa roczna) i ust. 2c-2d (podstawa miesięczna) – w odniesieniu do ubezpieczonych opodatkowujących przychody z działalności gospodarczej na zasadach ogólnych. Organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej przychody komornika sądowego traktuje jak przychody z działalności gospodarczej. Skoro odwołujący się wybrali formę opodatkowania – podatek według skali, tzw. podatek liniowy, to zastosowanie ma norma prawna zawarta w art. 81 ust. 2 a nie w art. 81 ust. 2za ustawy.

Sąd Okręgowy uznał, że na tle bezspornego stanu faktycznego, odwołania zasługiwały na uwzględnienie.

Sąd ten podał, że komornicy nie należą do podmiotów wymienionych w art. 81 ust. 2 ustawy; nie są przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy o przedsiębiorcach, nie należą do podmiotów określonych w art. 8 ust. 6 punkt 1, 3, 4, 5 ustawy systemowej; nie wykonują wolnego zawodu. Jedynie z punktu widzenia istnienia tytułu do ubezpieczeń społecznych komornicy sądowi traktowani są jako osoby prowadzące działalność gospodarczą. W ocenie Sądu Okręgowego komornicy powinni być traktowani z punktu widzenia ustawy jak pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 81 ust. 2za. Podyktowane jest to szczególną pozycją komornika, powodami wprowadzenia zmian w zakresie obliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne - ustalenia jako podstawy wymiaru składki na to ubezpieczenie rzeczywistych dochodów przedsiębiorcy i likwidacją możliwości odliczania składki zdrowotnej od podatku dochodowego.

Sąd Okręgowy przypomniał, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym wykonującym określone zadania, wynikające z ustawy o komornikach sądowych. Komornik jest organem państwa, powołanym do wykonywania orzeczeń sądowych oraz innych czynności określonych w ustawach, posiadającym w tym zakresie, władcze kompetencje wobec innych podmiotów. Celem działania komornika sądowego nie jest prowadzenie działalności gospodarczej rozumianej jako zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Nie jest to także działalność podporządkowana regułom zysku i opłacalności, zasadzie racjonalnego działania i uczestnictwu w obrocie gospodarczym. Ryzyko finansowe związane z funkcjonowaniem kancelarii obciąża komornika, uzyskującego środki na ten cel z opłat pobieranych przy wykonywaniu czynności urzędowych, jednakże nie jest to działalność podporządkowana regułom zysku i opłacalności, gdyż po spełnieniu warunków przez uprawniony podmiot, komornik sądowy nie może odmówić dokonania określonych czynności urzędowych, a opłata za nie, nie może być określona inaczej, niż jedynie według zasad określonych w przepisach prawa.

Sąd Okręgowy podał, że ratio legis wprowadzanych zmian, dotyczących sposobu określenia składki na ubezpieczenie zdrowotne wyrażone w projekcie do ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, dotyczyło zasad określenia składki na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców. W uzasadnieniu projektu wskazano, że ustawodawca zmierzał do odejścia w stosunku do przedsiębiorców od określania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jako stałej opłaty ryczałtowej na rzecz uzależnienia jej od rzeczywistych dochodów przedsiębiorcy. Ustawodawca zmierzał do określenia w inny niż dotychczas, sposobu określenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne co do przedsiębiorców, którymi jak wynika z ustawy o przedsiębiorcach – komornicy sądowi nie są. Okoliczność, że w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym przez komornika, ustawodawca odsyła do stosowania przepisów ustawy systemowej w zakresie przepisów osób prowadzących działalność gospodarczą, nie oznacza iż następuje zmiana charakteru prawnego podmiotu ubezpieczonego. Okoliczność, że w zakresie opodatkowania komornika sądowego traktuje się jak osobę prowadzącą działalność gospodarczą, nie oznacza iż następuje zmiana charakteru tego podmiotu. Sposób opodatkowania przychodów w ustawie podatkowej nie kreuje samodzielnie ani podstawy działania danego podmiotu, ani jego charakteru czy tytułu ubezpieczenia.

Sąd Okręgowy podał, że sama konstrukcja przepisu art. 81 ustawy wskazuje na to, że ustawodawca zakładał, iż grupa podmiotów podlegających składce zdrowotnej z tytułu działalności gospodarczych lub traktowanych pod niektórymi względami jak prowadzący działalność gospodarczą jest zróżnicowana. Ustawodawca przewidział, iż oprócz osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018r. Prawo przedsiębiorców, osób uważanych za prowadzących działalność gospodarczą czyli prowadzących działalność w zakresie wolnego zawodu, jako wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnicy spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej oraz osób prowadzących szkołę publiczną i niepubliczną, istnieje grupa opisana art. 81 ust. 2za ustawy regulującej ubezpieczenie zdrowotne. Z przepisu art. 81 ust. 2za ustawy wynika, że ustawodawca z punktu widzenia obliczenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, przewiduje istnienie podmiotów określonych jako pozostałe osoby prowadzące działalność gospodarczą, w tym osoby współpracujące z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą.

Sąd Okręgowy podzielił tym samym pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Łodzi z 28 września 2023r., w sprawie III AUa 230/23. Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie na mocy art. 477

14 § 2 k.p.c. a o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2023r., poz. 1935).

Odwołujący się wnieśli zażalenie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. Postanowieniem z 11 grudnia 2023r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w pkt. 1 uchylił pkt. 2 i 4 wyroku z 22 listopada 2023r.; w pkt. 2 i 3 orzekł na nowo o kosztach zastępstwa procesowego odwołujących się. Organ rentowy nie wniósł zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 11 grudnia 2023r.

Organ rentowy wniósł apelację, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia odwołań.

Organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 81 ust. 2za ustawy poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że komornicy sądowi powinni być traktowani z punktu widzenia ustawy jako pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 81 ust. 2za, podczas gdy powinni być potraktowani, jak osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i rozliczani według formy opodatkowania uzyskiwanych przychodów;

- art. 81 ust. 2za poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dla odwołujących się jako komorników sądowych podstawę wymiaru składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne od stycznia 2022 r. stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego włącznie z wypłatami z zysku, podczas gdy powinna być to kwota właściwa według formy opodatkowania;

- art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych poprzez błędne przyjęcie, że przychody odwołujących się dla celów podatkowych nie są traktowane jak przychody z działalności gospodarczej, podczas gdy przychody winny być traktowane jak przychody z działalności gospodarczej.

Odwołujący się wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.

Wyrok Sądu Okręgowego nie odpowiada prawu. Stan faktyczny był bezsporny. Odwołujący się wykonują zawód komornika sądowego i opłacają podatek dochodowy od osób fizycznych w formie tzw. podatku liniowego.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Jednakże ustawodawca w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych przewidział, że w pewnych określonych stanach prawnych komornik powinien być traktowany jak przedsiębiorca (Marcin Świtkowski, komentarz do art. 33 ustawy o komornikach sądowych, w: „Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz”, wyd. Lex/el. 2025). W związku z tym do komornika sądowego wprost a nie odpowiednio stosuje się przepisy ustaw: o podatku dochodowym od osób fizycznych, o systemie ubezpieczeń społecznych, o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że w zakresie przychodów i kosztów podatkowych do komornika mają zastosowanie te same przepisy, co do osób prowadzących działalność gospodarczą. W przypadku ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego komornik sądowy podlega tym samym zasadom, które przewidziane są dla przedsiębiorców. W związku z tym komornik sądowy podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jak przedsiębiorca (art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 12 ust. 1 ustawy systemowej) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu jak przedsiębiorca (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy). Należy wskazać, że Sąd Najwyższy uznał, iż z uwagi na podobieństwo wykonywanych przez komornika czynności zarobkowych na własny rachunek, prowadzonych w sposób zorganizowany i ciągły, ustawodawca nakazał w ustawie o komornikach sądowych - stosować do komornika przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ubezpieczeniach społecznych oraz o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że komornik płaci składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne za siebie jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą – wyrok z 21 stycznia 2016r., w sprawie III UK 60/15. Podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne komornika sądowego jest ustalana na takich samych zasadach jak dla przedsiębiorcy (art. 18 ust. 1 i 5 ustawy systemowej). Komornik sądowy może też skorzystać z preferencyjnej podstawy wymiaru składek ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności jak przedsiębiorca (art. 18a ustawy systemowej). Natomiast podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika sadowego została uzależniona od wybranej formy opodatkowania od 1 stycznia 2022r. (art. 79 i art. 81 ustawy).

Należy przypomnieć, że do 31 grudnia 2021r. składka zdrowotna płacona przez osoby prowadzące działalność gospodarczą i osoby z nimi współpracujące były ustalane na jednakowej podstawie ich wyliczenia. Zgodnie z art. 79 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021r. podstawa składki zdrowotnej stanowiła wysokość 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski”. Sama składka zdrowotna, wynosząca 9% wskazanej wyżej podstawy, obowiązywała od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Z dniem 1 stycznia 2022r. ustawodawca odszedł od stałej zryczałtowanej kwoty składki zdrowotnej i powiązał ją z wysokością osiągniętego przez przedsiębiorcę dochodu lub przychodu – w zależności od wybranej formy opodatkowania (na zasadach ogólnych według skali podatkowej; w formie podatku liniowego (19%) – art. 81 ust. 2 ustawy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – art. 81 ust. 2e ustawy, karta podatkowa – art. 81 ust. 2z). Natomiast podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla pozostałych osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób współpracujących pozostała zryczałtowana (art. 81 ust. 2 za). Chodzi tu o osoby prowadzące działalność pozarolniczą, które nie osiągają przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. Zatem chodzi tu o osoby, których przychody nie są przychodami z działalności gospodarczej, np. a) wspólnicy spółek, których przychody nie są przychodami z działalności gospodarczej, ale przychodami z zysku spółki / ze środków kapitałowych), b) twórcy i artyści oraz osoby współpracujące (Andrzej Sidorko w: „Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz”, pod red. Agnieszka Pietraszewska Macheta, Warszawa 2023, s. 803). Skoro osoby te nie uzyskują dochodu podlegającego oskładkowaniu w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych, to ustawodawca przewidział dla tej grupy przedsiębiorców zryczałtowaną kwotę składki zdrowotnej.

Uwadze odwołujących się umknęło, że norma prawna zawarta w art. 81 ustawy dotyczy zasad oskładkowania na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców. Kryterium ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zostało uzależnione od wybranej formy opodatkowania. Odwołujący się domagali się ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w formie ryczałtu na podstawie art. 81 ust. 2za ustawy. Przepis ten dotyczy także przedsiębiorców (jak art. 81 ust. 2), jednakże tych, którzy nie osiągają przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych.

W związku z powyższym art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c, art. 81 ust. 2 ustawy mają zastosowanie do komornika, nie z samego faktu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, ale na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych. Skoro odwołujący się wybrali formę opodatkowania dochodu w formie podatku liniowego (19%), to nie może w stosunku do nich mieć zastosowanie art. 81 ust. 2za ustawy.

Reasumując, skoro komornik sądowy traktowany jest jak osoba wskazana w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej i opłaca podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 27 albo art. 30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to jest osobą wskazaną w art. 81 ust. 2 ustawy, i to ten przepis wraz z art. 81 ust. 2c ustawy, określa sposób ustalania jego podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Tylko w przypadku innych osób prowadzących pozarolniczą działalność, które nie są jednocześnie opodatkowane w żadnej ze wskazanych form w art. 81 ust. 2, ust. 2e, ust. 2z i ust. 2zaa ustawy, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w pkt. 1 i 3, i oddalił odwołania. Sąd Apelacyjny umorzył postępowanie w części zaskarżenia wyroku co do rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego, bowiem rozstrzygnięcia te zostały uchylone prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego z 11 grudnia 2023r. – art. 355 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

/-/SSA Grzegorz Tyrka