Laborantka nie dostanie rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach, apelacja oddalona

Decyzją z dnia 31 maja 2024 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił E. D. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze, ponieważ nie zostało przedłożone świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W świadectwie pracy z 31 grudnia 2005 r. zakład pracy nie określił charakteru pracy ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., a przy wykazanym stanowisku pracy brak jest odwołania do zarządzenia resortowego właściwego Ministra. Wobec tego świadectwo pracy nie spełnia wymogów formalnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczona wskazała, że nie zgadza się z decyzją, gdyż w szczególnych warunkach pracowała od lipca 1985 r. do 31 grudnia 2005 r. Wniosła o przyznanie jej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. ZUS wskazał dodatkowo, że ubezpieczona nie przedłożyła żadnego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w aktach znajduje się świadectwo pracy z 04.12.2000 r. wystawione przez (...) S.A. za okres pracy od 10.07.1985 r. do 31.12.1991 r. na stanowisku pracy ,,staż pracy, laborant”, lecz na świadectwie pracy brak jest wzmianki o wykonywaniu przez pracownika pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Na rozprawie w dniu 18.09.2024 r. ubezpieczona poparła odwołanie, wnosząc o prawo do rekompensaty od dnia (...)., tj. od dnia przyznania prawa do emerytury. Pełnomocnik ZUS sprecyzował, że organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonej żadnego okresu zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy w Toruniu - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 11 października 2024 r. oddalił odwołanie, sygn. akt IV U 672/24.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

E. D. urodziła się (...), z zawodu jest technikiem chemikiem o specjalności technologia procesów chemicznych.

Na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczona posiadała staż ubezpieczeniowy wynoszący 12 lat, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 8 miesięcy i 9 dni okresów nieskładkowych.

Od 6 maja 2023 r. ubezpieczona miała przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Decyzją z dnia 31 maja 2024 r. ZUS Oddział w T. przyznał ubezpieczonej – z urzędu - prawo do emerytury od (...)., tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego.

22 maja 2024 r. ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej rekompensaty z tytułu prac w warunkach szczególnych.

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 maja 2024 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnych charakterze, ponieważ nie zostało przedłożone świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. ZUS wskazał, że w świadectwie pracy z 31 grudnia 2005 r., wystawionym przez zakład pracy (...) S.A., zakład pracy nie określił charakteru pracy ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., a przy wykazanym stanowisku pracy brak jest odwołania do zarządzenia resortowego właściwego Ministra.

W okresie od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 1991 r. ubezpieczona E. D. była zatrudniona w (...) S.A. w T. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku laborantki. Ubezpieczona została przyjęta do pracy w Laboratorium Zakładowym (...). Od 15 czerwca 1990 r. pracowała w systemie czterobrygadowym.

Do zakresu obowiązków laboranta należało m.in.: należyte posługiwanie się aparaturą kontrolno-pomiarową i sprzętem pomocniczym; właściwe przechowywanie i zabezpieczanie chemikaliów; pobieranie prób surowców, półproduktów, wyrobów gotowych środków pomocniczych, wód, ścieków, chemikaliów, powietrza; obliczanie parametrów technologicznych na podstawie uzyskanych wyników i pomiarów oraz prowadzenie ich rejestracji.

W 1985 r. w zakładzie powstała nowa stacja uzdatniania wody - demineralizacja. Laboratorium (...) było zlokalizowane na IV piętrze zakładu pracy, w tylnej części (...) przy cyklonach, czyli urządzeniach do odpylania gazów emisyjnych, które były odczuwalne w laboratorium. (...) produkowała ciepło i parę na potrzeby wszystkich wydziałów produkcyjnych (...), do produkcji były używane węgiel, woda i olej.

Laboratorium obejmowało: pracownię toksykologiczną oraz laboratorium energetyczne i ochrony środowiska. Na początku było zatrudnionych tam 27 osób. Ubezpieczona pracowała w laboratorium energetycznym i ochrony środowiska – było to jej stałe miejsce pracy. Ubezpieczona zajmowała się badaniem wody, ścieków, opału, odpadów żużlowych, komponentów do technologii (kwas solny i wodorotlenek sodowy).

W innym budynku, gdzie znajdowała się stacja uzdatniania wody, mieściło się odrębne laboratorium, do którego laboranci z Laboratorium (...) chodzili w zależności od cyklów technologicznych stacji uzdatniania wody. Każdy z laborantów schodził tam przynajmniej raz w trakcie zmiany, a gdy kończył się cykl technologiczny, to nawet 2-3 razy. Wydzielały się tam opary kwasu solnego i wodorotlenku sodu, ponieważ uzdatnianie wody odbywało się przy pomocy jonitów, które z kolei były regenerowane kwasem i wodorotlenkiem. Ubezpieczona badała wodę, która przeszła przez jonity. Pobrana woda nie była czynnikiem szkodliwym - szkodliwe były warunki w miejscu pobierania lub czynniki używane do analiz. Ubezpieczona zajmowała się również badaniem wody na Dziale Farbiarni. Na każdej zmianie laborant udawał się do tego działu, aby pobrać wodę, celem wykonania późniejszej analizy. Spędzała tam 5-15 minut. Farbiarnia nie pracowała w ruchu ciągłym. W tym dziale wydzielał się chrom z uwagi na używane barwniki chromowe. Ubezpieczona pobierała także próbki węgla - na poziomie nawęglania albo na poziomie kotłów na piętrach produkcyjnych (...). W Dziale Nawęglania nawęglano kotły, pracowali tam kotłowi. Laboranci pobierali próbki węgla z taśmy na ostatnim odcinku po kotle z odżużlania - z każdego kotła trzeba było pobrać 2-3 próbki, wysuszyć i zmielić, czemu towarzyszyło duże zapylenie. Laboranci nie mieli uprawnień do wchodzenia na teren oczyszczalni ścieków, wobec czego ścieki do analiz były przynoszone do laboratorium przez innych pracowników.

Ubezpieczona dokonywała analiz chemicznych, miała kontakt z próbkami i z odczynnikami chemicznymi jak np.: woda amoniakalna, chromianka (mieszanka chromu i kwasu chromowego), eter, kwas octowy o maksymalnym stężeniu, perhydrol 30%. Były one składowane w balonach 50-litrowych, z których parowało. W laboratorium przebywała przez cały dzień roboczy. Laborant badał własną próbkę, ale też pracował na próbkach innych laborantów. Ilość analiz rocznie wynosiła od 30.000 do 40.000 na całe laboratorium. W laboratorium funkcjonował harmonogram badań tworzony przez inne działy, z którego wynikało, kiedy należało pobierać próbki do analiz. Nie było podziału na pracowników laboratorium, którzy tylko pobierali próbki i tych, którzy analizowali. Próbki były też dostarczane do laboratorium zakładowego przez pracowników (...).

Pobieranie próbek przez laborantów na wydziałach zakładu pracy zajmowało do 20% czasu pracy.

Laboranci pracowali w systemie trzyzmianowym, a po zmianach organizacyjnych w systemie czterobrygadowym. Otrzymywali mleko i zupy. W weekendy dodatkowo świadczyli pracę po 12 godzin dziennie, w ramach umów zlecenia.

Następnie, od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r. ubezpieczona pracowała w zakładzie pracy - (...) S.A. w T. na tożsamym jak wcześniej stanowisku laborantki w pełnym wymiarze czasu pracy, została przejęta przez nowy zakład pracy. Praca była świadczona w tym samym miejscu, jej zakres obowiązków pozostawał bez zmian. Pobierała próbki i badała je w laboratorium. Jedynie nie wykonywała już pobierania wody z farbiarni (...).

Do obowiązków ubezpieczonej należało m.in.: znajomość procesu technologicznego oraz wpływu nadanych parametrów na jakoś produkcji; należyte posługiwanie się aparaturą kontrolno-pomiarową i sprzętem pomocniczym; pobieranie prób: wody, ścieków, węgla, żużla, olejów i powietrza; rzetelne i sumienne wykonywanie analiz laboratoryjnych zgodnie z obowiązującymi normami; obliczanie parametrów technologicznych na podstawie uzyskanych wyników pomiarów oraz prowadzenie ich rejestracji; wykonywanie innych pac zleconych przez zwierzchnika; właściwe przechowywanie i zabezpieczanie chemikaliów.

Ubezpieczoną obowiązywał czas pracy przemiennie w warunkach systemu czterobrygadowego i jednozmianowego w zależności od potrzeb przedsiębiorstwa.

Ubezpieczonej zostało wystawione w dniu 31 grudnia 2005 r. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym wskazano, że od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r. ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace badawcze i analizy chemiczne związane z kontrolą procesu produkcyjnego, w którym jako podstawowe wykonywane są prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej. na stanowisku laboranta wymienionym w wykazie A, dziale XIV, poz. 24 wykazu stanowiącego załącznik nr 12 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nr 17 z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

M. W. pracował w laboratorium w (...) i w (...) S.A. od października 1964 r. do 2003/2004 r. Na początku był zatrudniony jako laborant, następnie jako starszy laborant, specjalista ds. technicznych i ostatecznie awansował na stanowisko kierownika laboratorium energetycznego i ochrony środowiska.

B. K. pracowała w laboratorium warunków środowiska pracy w (...). Było to inne laboratorium niż to, w którym zatrudniona była ubezpieczona. B. K. wykonywała pomiary środowiskowe na stanowisku pracy - pył, hałas, oświetlenie, mikroklimat, związki toksyczne. Systematycznie przychodziła na produkcję i pobierała czynniki szkodliwe.

S. Ł. była zatrudniona w (...) i (...) S.A. w latach 1985 – 2005 jako laborant. Pracowała razem z ubezpieczoną w laboratorium energetycznym i ochrony środowiska. Otrzymała świadectwo pracy w szczególnych warunkach z 31 grudnia 2005 r. stwierdzające, że w okresie zatrudnienia od 28 listopada 1995 r. do 31 grudnia 2005 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace badawcze i analizy chemiczne związane z kontrolą procesu produkcyjnego, w którym jako podstawowe wykonywane są prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej na stanowisku laborant, wykaz A dział XIV, poz. 24 załącznika nr 1 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z 12 sierpnia 1983 r. S. Ł. przeszła na wcześniejszą emeryturę.

Sąd Okręgowy przyznał walor wiarygodności zeznaniom świadków, którzy wyjaśnili, że praca laboranta polegała na badaniu próbek wody, ścieków, opału, odpadów żużlowych, komponentów do technologii (kwas solny i wodorotlenek sodowy), używanych do produkcji w zakładzie pracy. Większość dniówki ubezpieczona spędzała w laboratorium, które było oddzielone od części produkcyjnej zakładu pracy, ale też w celu pobierania próbek udawała się na niektóre działy jak m.in. Dział Stacji Uzdatniania Wody, Dział Farbiarni czy Dział Nawęglania. Ubezpieczona pobierała próbki wody i węgla. Na Farbiarni wydzielał się chrom z uwagi na używane barwniki chromowe, a przy kotłach panowało duże zapylenie. Świadek M. W. wyjaśnił, że same próbki nie były szkodliwe, to jednak warunki, w których były pobierane, już tak. Pobieranie próbek trwało do 30 minut i następnie ubezpieczona wracała do laboratorium. Jak wskazała świadek S. Ł., przebywanie poza laboratorium mogło zajmować ubezpieczonej 20% dziennego czasu pracy. Analiza próbek odbywała się przy pomocy odczynników chemicznych jak np.: woda amoniakalna, chromianka (mieszanka chromu i kwasu chromowego), eter, kwas octowy o maksymalnym stężeniu, penhydrol 30%, które były składowane w balonach 50-litrowych.

Przechodząc do rozważań prawnych, Sąd Okręgowy wskazał, że kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła uprawnień ubezpieczonej do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a więc posiadania na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Spór dotyczył zakwalifikowania jako pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 1991 r. w (...) S.A. w T. oraz od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r. w (...) S.A. w T..

Jak podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał art. 2 pkt 5 oraz art. 21 - 23 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 164 ze zm.) i podał, ze bezspornie ubezpieczona jest uprawniona do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie korzystała z prawa do emerytury przy obniżonym wieku emerytalnym i nie spełniała warunków do jej przyznania. Wobec ubezpieczonej nie została wydana decyzja o przyznaniu prawa do emerytury pomostowej. Na dzień 1 stycznia 1999 r. posiadała staż ubezpieczeniowy wynoszący 12 lat, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 8 miesięcy i 9 dni okresów nieskładkowych.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w zakresie prac w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. z 2023 r., poz. 1251) odsyła do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako „rozporządzenie”). Praca w szczególnych warunkach, uprawniająca do wcześniejszej emerytury, to tylko praca wymieniona w rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Rodzaje prac w szczególnych warunkach wyróżnia kryterium merytoryczne i formalne. Pierwsze kryterium zależy od wykonywania zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach. Drugie kryterium natomiast wymaga, aby praca ta była wymieniona w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Nie ma więc pracy w szczególnych warunkach jako przesłanki prawa do emerytury na podstawie art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdy zatrudnienie nie było pracą wykonywaną na stanowisku wymienionym w wykazie do rozporządzenia, choć warunki pracy mogły być szkodliwe (postanowienie SN z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt I UK 206/18, Legalis nr 1942187) – analogicznie należy odnieść to do kwestii oceny spełnienia warunków do przyznania prawa do rekompensaty.

Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest więc jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach ujętych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy prace te wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają charakterowi pracy w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2012 roku, II UK 103/11, i z dnia 24 stycznia 2013 roku, III UK 47/12, wyrok SA w Łodzi z dnia 12 marca 2019 roku, III AUa 267/18, Legalis).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania prawne, Sąd Okręgowy przede wszystkim stwierdził, że w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w Dziale XIV pod poz. 24 wymieniona została praca polegająca na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozorze inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. W taki sposób została zakwalifikowana praca ubezpieczonej przez pracodawcę (...) S.A. w wystawionym w dniu 31 grudnia 2005 r. świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym wskazano, że od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r. ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace badawcze i analizy chemiczne związane z kontrolą procesu produkcyjnego, w którym jako podstawowe wykonywane są prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej na stanowisku laboranta wymienionym w wykazie A dziale XIV poz. 24 wykazu stanowiącego załącznik nr 12 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nr 17 z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. (...) S.A. za poprzedni okres zatrudnienia ubezpieczonej nie wystawiła takiego dokumentu, to jednak należy podkreślić, że miejsce świadczenia pracy i jej charakter w obu zakładach był tożsamy, a więc praca w obu spornych okresach zatrudnienia była oceniania pod kątem spełnienia warunków z wykazu A działu XIV poz. 24 rozporządzenia.

Sąd Okręgowy stwierdził, że z relacji świadków i ubezpieczonej wynikało, iż nie pracowała ona stale i w pełnym wymiarze czasu na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane były prace wymienione w wykazie. Głównym miejscem świadczenia pracy przez laborantów było laboratorium zakładowe, które mieściło się na ostatnim piętrze budynku i był oddzielone od wydziałów produkcyjnych. Co prawda ubezpieczona w ciągu zmiany kilka razy pobierała próbki do analiz z innych części zakładu jak Dział Stacji Uzdatniania Wody, Farbiarnia czy Dział Nawęglania, gdzie była narażona na szkodliwe warunki pracy podobnie jak osoby wykonujące prace na tych działach, to jednak trwało to kilka minut i mogło zajmować około 20% czasu pracy. Po pobraniu próbek ubezpieczona opuszczała działy produkcyjne i wracała do laboratorium, gdzie analizowała pobrane surowce.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2015 r. III UK 77/14 (Legalis nr 1242244) na tle rozpoznawanej przez siebie sprawy: ,,(…) kontrola jakości produkcji i usług polega nie tylko na pobieraniu próbek do analiz na wydziałach i oddziałach produkcyjnych, ale przede wszystkim na ich badaniu i opracowywaniu wyników badań w warunkach laboratoryjnych, w których pracownik jest narażony na czynniki szkodliwe dla zdrowia w znacznie mniejszym stopniu niż pracownicy produkcyjni, a co za tym idzie warunki wykonywania takiej pracy odbiegają w istotny sposób od tych, które panują w halach produkcyjnych i które stanowią o szczególnym charakterze wykonywanych tam prac. Nie jest to zatem kontrola jakości produkcji i usług wykonywana stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie, skoro w ramach jednej dniówki roboczej część obowiązków kontroli jest realizowana poza wydziałami i oddziałami produkcyjnymi (w laboratorium). Przyporządkowanie pracy ubezpieczonej do poz. 24 działu XIV, wykazu A - jako kontroli jakości produkcji i usług, byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby praca ta była wykonywana wyłącznie na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie jak bezpodstawnie utrzymuje skarżąca, w laboratorium.” Jest to ugruntowana linia orzecznicza. W taki sposób wypowiadał się Sąd Najwyższy również w innych orzeczeniach jak np. w wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. III UK 83/16 (Legalis nr 1587600), w postanowieniu z dnia 16 lutego 2017 r. II UK 174/16 (Legalis nr 2891887) czy w wyroku z dnia 28 stycznia 2015 r. I UK 226/14 (Legalis nr 1186142).

Sąd I instancji oceniając w przypadku ubezpieczonej proporcje czynności wykonywanych w laboratorium do czynności na wydziałach produkcyjnych stwierdził, że czynności polegające na badaniu próbek w laboratorium zdecydowanie przeważały nad czynnościami wykonywanymi przy stanowiskach na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane były prace wymienione w wykazie. Według zeznań świadka S. Ł. czynności wykonywane na wydziałach i oddziałach stanowiły do 20% czasu pracy w ciągu zmiany, wobec czego nie sposób mówić o wykonywaniu tych prac stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ubezpieczona zgodziła się z zeznaniami świadków.

Sąd zwrócił uwagę, że według świadka M. W.: ,,Pobrana woda nie była już czynnikiem szkodliwym, szkodliwe były warunki w miejscu pobierania lub czynniki używane do analiz. (…) Warunki szkodliwe były przy pobieraniu czynników w farbiarni i w stacji uzdatniania wody, ale także w laboratorium - odczynniki, których używaliśmy do analiz, np. woda amoniakalna (…) Odczynniki do analiz też były szkodliwe, np. chromianka - mieszanina chromu i kwasu chromowego, były one używane do czyszczenia i analiz wody i ścieków.” Trzeba mieć na uwadze, że odczynniki były składowane w dużych zamykanych baniakach. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie kwestionuje, że były to substancje chemiczne o szkodliwym działaniu, to jednak praca w szczególnych warunkach jest pojęciem kwalifikowanym według przepisów rozporządzenia, które precyzuje, jakie prace posiadają ten przymiot. W dziale IV rozporządzenia ,,W chemii” pod poz. 35 wskazana jest produkcja w skali przemysłowej odczynników chemicznych, przy czym ubezpieczona nie pracowała przy produkcji odczynników, lecz używała ich jedynie przy analizie próbek. Jak już zostało wskazane, nie była ona narażona w taki sposób, jak pracownicy działów zakładu pracy, w których przez niewielką część czasu pracy pobierała próbki do badań.

Przyjmuje się, że nie wlicza się do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pracy, którą pracownik tylko częściowo wykonywał w sposób opisany w załącznikach do rozporządzenia, a równocześnie – w ramach dobowej miary czasu pracy – świadczył prace nie oddziaływujące szkodliwie na jego organizm. Tak zatrudniony pracownik nie spełniał bowiem koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jaki stanowi stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNAP 2009/21-22/290; z dnia 12 lipca 2011 r., II UK 2/11, LEX nr 989128). W przypadku więc jednoczesnego wykonywania prac wymienionych w rozporządzeniu z niewymienionymi, nawet gdy stosunek tych prac jest nieproporcjonalnie wysoki na rzecz tych pierwszych, przekreśla to możliwość uznania za pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, jako nie wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 25 września 2013 r., III AUa 106/13, LEX nr 1381334).

Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczona E. D. nie wykazała 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a więc nie spełniła tym samym ostatniej przesłanki warunkującej przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Z tych względów na mocy art. 477

14 § 1 k.p.c. Sąd I instancji oddalił odwołanie jako bezzasadne.

Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, który w konsekwencji doprowadził do błędnych ustaleń okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy:

1) Sąd I instancji na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, nieprawidłowo ustalił, że Ubezpieczona tylko 20% czasu pracy poświęcała na pracę na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane były prace wymienione w wykazie;

2) Sąd I instancji, mimo prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, z którego jasno wynikał taki wniosek, nie ustalił, że praca Ubezpieczonej w laboratorium miała charakter pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze a Ubezpieczona narażona była przez cały czas pracy na działanie substancji szkodliwych, kancerogennych i mutagennych;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696) w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631) poprzez uznanie, że Ubezpieczonej nie przysługuje rekompensata za pracę w warunkach szczególnych z uwagi na nieudowodnienie przez nią wymaganych 15 lat stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, podczas gdy Ubezpieczona w okresie od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 2005 r. nieprzerwanie i w pełnym wymiarze czasu pracy świadczyła pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), poprzez nieuwzględnienie okresów wykonywania pracy przez Ubezpieczoną na stanowisku: laboranta wymienionego w wykazie A dziale XIV poz. 24 wykazu stanowiącego załącznik nr 12 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nr 17 z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskazując, że praca na wskazanych stanowiskach nie nosiła cech stałości i pełnego wymiaru, podczas gdy Ubezpieczona pracowała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szkodliwych od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 2005 r.;

4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną interpretację, a w szczególności art. 184 ust. 1. ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), poprzez uznanie, że Ubezpieczona nie osiągnęła 15 lat stażu pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy Ubezpieczona w okresie od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 2005 r. pracowała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Wskazując na powyższe zarzuty apelacji ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od Organu rentowego na rzecz Ubezpieczonej kosztów postępowania przed Sądem I oraz II instancji, według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonej podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy ubezpieczona spełnia warunki niezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 ze zm.).

Analizując sporną kwestię Sąd Okręgowy w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie materiału dowodowego. Dokonanej zaś przez ten sąd ocenie tak zebranego materiału nie sposób przypisać cech dowolności wynikających z naruszenia zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. W swych ustaleniach i wnioskach Sąd I instancji nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. Sąd Apelacyjny zaakceptował zatem w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, traktując je jak własne, nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 776). Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą, a tym samym nie ma potrzeby powtarzać w całości trafnego wywodu prawnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2006 r., IV CK 380/05, LEX nr 179977; z dnia 16 lutego 2005 r., IV CK 526/04, LEX nr 177281).

Stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Przepis ust. 2 art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi natomiast, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 1270 ze zm., dalej ustawa emerytalna) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej), czyli rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej rozporządzenie). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Co istotne w realiach rozpoznawanej sprawy, nie każda praca – nawet świadczona w trudnych czy też niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia warunkach – jest pracą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Dla uznania danej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych konieczne jest wykonywanie takiej pracy na konkretnie tak zakwalifikowanym stanowisku pracy. Rodzaje prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze wymienione zostały w wykazie „A" stanowiącym załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia, zaś poszczególne stanowiska pracy w warunkach szczególnych - w zarządzeniach „resortowych" poszczególnych ministrów, wydanych na podstawie delegacji zawartej w przepisie § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Za pracę w warunkach szczególnych może zostać uznane wyłącznie zatrudnienie wymienione w ww. przepisach, choćby inny rodzaj zatrudnienia, nie mieszczący się w tym katalogu, wiązał się - zwłaszcza w subiektywnym przekonaniu pracownika - ze szkodliwym oddziaływaniem na jego stan zdrowia. Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma możliwość jej zakwalifikowania wyłącznie pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.

W celu rozstrzygnięcia, czy ubezpieczona jest uprawniona do rekompensaty z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, konieczne było zatem ustalenie, czy legitymuje się ona 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy emerytalnej oraz czy nie ma ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Druga z wyżej wymienionych przesłanek nie była przedmiotem sporu między stronami niniejszego postępowania. Rozważaniu w niniejszej sprawie podlegał zatem tylko charakter pracy ubezpieczonej w spornych okresach od 10 lipca 1985 r. do 31 grudnia 1991 r. oraz od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r.

Ubezpieczonej wystawiono w dniu 31 grudnia 2005 r. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, zgodnie z treścią którego od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2005 r. ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace badawcze i analizy chemiczne związane z kontrolą procesu produkcyjnego, w którym jako podstawowe wykonywane są prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej, na stanowisku laboranta wymienionym w wykazie A, dziale XIV, poz. 24 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nr 17 z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Podkreślić należy, że w dziale XIV, poz. 24 wykazu A stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki nr 17 z dnia 12 sierpnia 1983 r. nie wymieniono stanowiska laboranta, ale

Już w tym miejscu nadmienić należy, że na tle stanowiska "laborant" istnieje ugruntowane orzecznictwo, które zasadniczo sprzeciwia się przyznaniu prawa do emerytury w warunkach szczególnych (analogicznie: prawa do rekompensaty) w stosunku do tej grupy pracowników (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 29 czerwca 2011 r., III UK 3/11, LEX nr 966816; 13 listopada 2014 r., I UK 122/14, LEX nr 1552139; 22 stycznia 2015 r., III UK 77/14, LEX nr 1677807; 22 lutego 2017 r., III UK 83/16, LEX nr 2258033). Szereg orzeczeń potwierdza, że praca laboranta, który część swoich obowiązków wykonywał przy stanowiskach produkcyjnych, nie stanowi zatrudnienia w szczególnych warunkach (por. wyroki Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2015 r., I UK 226/14, z 13 listopada 2014 r., I UK 452/12, z 29 czerwca 2011 r., III UK 3/11, a także postanowienia z 25 maja 2016 r., III UK 198/15 i z 9 lipca 2013 r., III UK 5/13).

W wykazie resortowym - ww. zarządzeniu nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1982 r. wskazanych zostało kilkanaście stanowisk, na których praca laboranta jest pracą w warunkach szczególnych:

- Dział I w Górnictwie – poz. 2 – Wydobywanie odkrywkowe węgla brunatnego i piasku posadzkowe – pkt 9 i 10 – laborant – próbkobiorca piasku i laborant – próbkobiorca węgla brunatnego; poz. 3 – Wydobywanie ropy naftowej i gazu – pkt 5 – laborant – próbkobiorca w ruchu; poz. 4 – Prace wiertnicze, geofizyczne, hydrogeologiczne i geodezyjne przy poszukiwaniu surowców i wody, pkt 9 – laborant – próbkobiorca; po. 5 – Przeróbka mechaniczna węgla – poz. 3 - laborant; poz. 7 – Praca na oddziałach prażalni łupków, pkt 3 – laborant – brakarz, pkt 25 – próbkobiorca – laborant kruszyw lekkich;

- Dział III – W hutnictwie i przemyśle metalowym, poz. 44 – Obsługa pieców do podgrzewania i obróbki cieplnej, pkt 2 – laborant; poz. 45 – Obsługa agregatów do walcowania, tłoczenia i ciągnienia wraz z urządzeniami pomocniczymi i wykańczającymi, pkt 7 – laborant; Prace róże w hutnictwie i przemyśle metalowym – poz. 84 – Obsługa i remont prostowników i aparatury rtęciowej, ich opróżniania, oczyszczania i napełnianie rtęcią, pkt 3 – laborant przy obsłudze prostowników i aparatury rtęciowej;

- Dział IV – W chemii, poz. 30 – Wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowego i zlewnego /przemysł gazowniczy/ - pkt 12 – laborant – próbkobiorca w ruchu;

- Dział V – W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych – poz. 16 – Praca przy produkcji wapna, pkt 1 – brakarz laborant;

- Dział XIV – Prace różne, poz. 4 – Prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300,000 MHz w strefie zagrożenia, pkt 4-5, 7-9 – laborant badań własności fizycznych metali, laborant i inni pracownicy zatrudnieni w laboratoriach wyposażonych w aparaturę izotopową i rentgenowską, laborant obsługujący defektoskop, laborant obsługujący laser, laborant obsługujący mikroskop elektronowy.

Praca na stanowisku laboranta w (...)nie została ujęta w zarządzeniu resortowym. Wśród prac wymienionych w Dziale II – W energetyce brak takiego czy zbliżonego stanowiska pracy. Wbrew twierdzeniom ubezpieczonej stanowisko laboranta nie zostało wymienione w Dziale XIV, poz. 24 wykazu A do przedmiotowego zarządzenia. Pod tą pozycją wykazu wymieniono kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i usług, dozór inżynieryjno – techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie – pkt 1 – stanowiska pracy, na których prace wykonywane są stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie /stała praca w warunkach, w których nie są zachowane higieniczne normy prac/.

Mając na uwadze treść świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 31 grudnia 2005 r. należy zwrócić uwagę, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. (III UK 83/16, LEX nr 2258033) wyjaśnił, iż czym innym jest kontrola jakości produkcji i czym innym jest praca laboranta. Stanowiska pracy z działu XIV - Prace różne, poz. 24, mają swoją własną, indywidualną podstawę, uprawniającą do kwalifikacji zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach. Jest to zbiorczo ujęta swoista praca, czyli kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie A. Uzasadnienie kwalifikacji tej pracy jako zatrudnienia w szczególnych warunkach wynika z tego, że na wydziale (oddziale) jest wykonywana jako podstawowa praca wymieniona w wykazie. Pozytywna kwalifikacja takiej pracy spełnia się wtedy, gdy to swoiste zatrudnienie, w tym kontrola jakości produkcji, wykonywane jest tam, gdzie wykonywane są jako podstawowe prace wymienione w wykazie. Bez łącznika takiego miejsca pracy wskazany dozór lub kontrola jakości produkcji nie są pracą w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2016 r., III UK 12/16).

W produkcji wyrobów i zarządzaniu nią, kontrola jakości produkcji, to działania sprawdzające produkt ze względu na stawiane mu wymagania. Osoba zajmująca się kontrolą jakości produkcji weryfikuje produkt ze względu na zakładane i wymagane paramenty, przykładowo jakościowe, techniczne, wytrzymałościowe. Wadliwe produkty odrzuca, dyskwalifikuje lub kieruje do poprawy. Uzasadnienie do kwalifikowania pracy kontrolera jakości produkcji jako pracy w szczególnych warunkach z wykazu A, dział XIV, poz. 24, wynika z tego, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, wykonuje pracę na wydziale (oddziale), na którym jako podstawowe wykonywa są prace wymienione w wykazie. Uzasadnia to stwierdzenie, że rodzajowo czym innym jest praca kontrolera jakości produkcji i czym innym jest praca laboranta, który pracuje w laboratorium i tam zasadniczo zajmuje się analizą chemiczną surowców, materiałów a nawet wytwarzanych produktów.

Z prawidłowo ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, ale również z opisu codziennej pracy ubezpieczonej przedstawionego w apelacji wynika, że E. D. pracowała w laboratorium energetycznym i ochrony środowiska, które było jej stałym miejscem pracy. Pracownicy laboratorium zobowiązali byli do cyklicznego, co 2 godziny, badania wody. Co najmniej dwa razy na zmianę pobierano do badania wodę oraz ścieki po płukaniu stacji demineralizacji wody. Próbki analizowane były w laboratorium. Nie był przy tym podziału na laborantów zajmujących się wyłącznie pobieraniem próbek czy też tylko wykonywaniem analiz laboratoryjnych.

Z materiału dowodowego wynika zatem jednoznacznie, że ubezpieczona bezpośrednio przy pobieraniu próbek spędzała jedynie część swojego czasu pracy, w pozostałym zakresie pracując w laboratorium, które było wydzielonym pomieszczeniem znajdującym się na czwartym piętrze kotłowni. Nawet jeżeli było tak, że ze względu na specyfikę pracy kotłów pył węglowych unosił się w całym budynku, to jednak nie sposób przyjąć, że w wydzielonym pomieszczeniu laboratorium panowały – jeżeli chodzi o stopień narażenia na czynniki szkodliwe – warunki porównywalne z tymi w kotłowni czy na hali produkcyjnej. Wykonywanie przez odwołującą obowiązków pracowniczych w przeważającym wymiarze czasu pracy w laboratorium nie odpowiada wymogowi wykonywania pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy.

Podkreślić należy, że niezbędną cechą pozwalającą na uznanie danego zatrudnienia za wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, było zawężenie zakresu okresów szczególnych tylko do tych, w których praca w warunkach szczególnych była faktycznie wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. A zatem, tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329). Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r., (I UK 393/10, LEX nr 950426), wskazując, iż: „Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.”. Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika.

Istotne jest przy tym, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż do zatrudnienia takiego, jak praca ubezpieczonej, nie znajduje zastosowania odstępstwo od wskazanej powyżej reguły, dotyczące sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia - jak przyjmuje się w przypadku prac wymienionych w pkt 24 działu XIV, wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., polegających na dozorze inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Okres wykonywania takiej pracy jest okresem uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu niezależnie od tego, ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności administracyjno-biurowe ściśle związane ze sprawowanym dozorem (kontrolą) i stanowiące jego integralną część. Poglądów tych nie można jednak odnieść do przypadku, w którym kontrola jakości produkcji i usług polega nie tylko na pobieraniu próbek do analiz na wydziałach i oddziałach produkcyjnych, ale także na ich badaniu i opracowywaniu wyników badań w warunkach laboratoryjnych, w których pracownik jest narażony na czynniki szkodliwe dla zdrowia w znacznie mniejszym stopniu niż pracownicy produkcyjni, a co za tym idzie warunki wykonywania takiej pracy odbiegają w istotny sposób od tych, które panują w halach produkcyjnych i które stanowią o szczególnym charakterze wykonywanych tam prac. Nie jest to kontrola jakości produkcji i usług wykonywana stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie, skoro w ramach jednej dniówki roboczej część obowiązków kontroli jest realizowana poza wydziałami i oddziałami produkcyjnymi (w laboratorium). Jak już wskazano, w warunkach laboratoryjnych pracownik jest zaś narażony na czynniki szkodliwe dla zdrowia w znacznie mniejszym stopniu niż pracownicy produkcyjni. Przyporządkowanie pracy ubezpieczonej do poz. 24 działu XIV, wykazu A - jako kontroli jakości produkcji i usług, byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby praca ta była wykonywana wyłącznie na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie jak bezpodstawnie utrzymuje skarżąca, w laboratorium (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2015 r., III UK 77/14, LEX nr 1677807 oraz w wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r., I UK 262/13, LEX nr 1620459).

Skoro wykonywanie pracy zaliczanej do katalogu prac w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku jest niezbędną przesłanką uznania danego zatrudnienia za szczególne, uznać należy, że E. D. nie wykazała 15-letniego okresu zatrudnienia - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - w warunkach szczególnych.

Na gruncie rozstrzyganej sprawy nie ma żadnego znaczenia, że zgodnie z treścią umowy o pracę ubezpieczona zatrudniona była jako laborant w I kategorii zatrudnienia. Wskazanie kategorii zatrudnienia w treści umowy o pracę z czerwca 1992 r. odnosi się bowiem – jak wynika jasno z treści druku – do taryfikatora kwalifikacyjnego – tabeli płac. Ubezpieczona zapewne pomyliła powyższe określenie z historycznym terminem pracy w I kategorii. Nawet jednak, gdyby zapis w umowie o pracę dotyczył tej właśnie kwestii, podkreślić należy, że aktualnie obowiązujące przepisy posługują się terminem pracy w warunkach szczególnych. Choć mogą one się częściowo pokrywać, to nie są tożsame pojęcia. Część prac, które kiedyś zaliczane były w I kategorii nadal może być uznawana za prace w warunkach szczególnych, ale nie dotyczy to

in gremio wszystkich prac z I kategorii.

Także otrzymywanie przez pracownika z tytułu wykonywania pracy na określonym stanowisku posiłków regeneracyjnych itp. nie przesądza o tym, że pracę tę należy uważać za wykonywaną w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Przytoczone powyżej przepisy wymagają bowiem, aby praca taka wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, a nadto konieczne jest wykazanie, iż dane stanowisko znajduje się wykazie prac w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego. Otrzymywanie takich przywilejów, jak posiłki regeneracyjne czy mleko, może mieć zatem jedynie pomocnicze znaczenie dla ustalenia charakteru pracy świadczonej przez wnioskodawcę, nie rozstrzyga jednak kwestii stałości świadczenia takiej pracy ani kwalifikowania danego stanowiska pracy do wykazu prac w warunkach szczególnych.

Oceny charakteru pracy E. D. nie zmienia również okoliczność, że świadek B. K., współpracująca w spornych okresach z ubezpieczoną, otrzymała rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych. To, w jaki sposób zakwalifikowana została praca innych osób, nie ma wpływu na prawidłową kwalifikację pracy odwołującej

Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c., orzekł, jak w sentencji wyroku.

SSA Grażyna Czyżak