Apelacja ZUS oddalona, przedsiębiorczyni podlega chorobowemu od 11 sierpnia 2023

Wyrokiem z dnia 4 września 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. w H. sprawy L. H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. o ustalenie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu na skutek odwołania L. H. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. z dnia 30 kwietnia 2024 r. znak (...) zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że L. H. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2023 r.

W dniu 3 czerwca 2024r. L. H. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. z dnia 30 kwietnia 2024r., nr (...). Wniosła o jej zmianę poprzez stwierdzenie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2024r. do nadal. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie w okresie od 11 sierpnia 2023r. do 15 lutego 2024r.;

2. art. 8 i 9 k.p.a. poprzez brak terminowego pouczenia o tym, że z chwilą objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało, a ponownie objęcie tym ubezpieczeniem w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku, w wyniku czego organ bezpodstawnie wykluczył ubezpieczoną z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w spornym okresie – wbrew jej woli;

3. sprzeczność istotnych ustaleń organu rentowego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez co ZUS zamiast naprawić swój błąd i objąć ubezpieczoną dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z datą 11 sierpnia 2023r., wykluczył ją z tego ubezpieczenia i objął nim ponownie dopiero od 16 lutego 2024r.

Uzasadniając odwołanie, ubezpieczona wskazała, że od wielu lat prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W dniu (...). urodziła martwe dziecko i przebywała na skróconym 8-tygodniowym zasiłku macierzyńskim. Po zakończeniu pobierania tego zasiłku nadal kontynuowała opłacanie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Biuro rachunkowe prowadzące jej sprawy w przepisanych terminach składało deklaracje (...). ZUS nie kwestionował żadnej z wpłat. Ponadto w okresie, kiedy ubezpieczona pobierała zasiłek macierzyński nie pouczył jej, jakie kroki prawne powinna podjąć oraz jakich wyrejestrowań i zarejestrowania do ubezpieczeń powinna dokonać. Dopiero w piśmie ZUS z 6 lutego 2024r. została przekazana informacja o tym, jak ubezpieczona powinna postąpić w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego, aby nadal podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W wyniku tego pisma księgowa natychmiast złożyła stosowany (...), a jako datę objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym wskazała 11 sierpnia 2023r.

W dalszej części odwołania ubezpieczona wskazała, że nie może ponosić konsekwencji opieszałości ZUS oraz braku stosowanego pouczenia. Dla potwierdzenia swojego stanowiska powołała się na brzmienie art. 8 i 9 k.p.a. oraz orzecznictwo

(odwołanie z 13 maja 2024r., k. 3-11 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na jego rzecz od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik Zakładu wskazał, że od 2 marca 2015r. L. H. zgłosiła prowadzenie działalności gospodarczej i w związku z tym:

- od 2 marca 2015r. do 3 maja 2016r. zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego;

- od 4 maja 2016r. do 2 maja 2017r. zgłosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na przyznane prawo zasiłku macierzyńskiego;

- od 3 maja 2017r. zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Od 16 czerwca 2023r. do 10 sierpnia 2023r. ubezpieczona miała przyznane prawo do zasiłku macierzyńskiego. Zakład z urzędu uporządkował zapisy na jej koncie, o czym ubezpieczona została poinformowana pismem z 6 lutego 2024r. W dniu 16 lutego 2024r. wpłynęło do Zakładu na formularzu (...) zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, zatem jako datę objęcia tym ubezpieczeniem należy przyjąć dzień złożenia wniosku.

Odnosząc się do argumentów ubezpieczonej, pełnomocnik Zakładu powołał się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zacytował art. 9 ust. 1c, art. 14 ust. 2 pkt 3 i art. 11 ust. 2, jak również przedstawił stanowisko judykatury zaprezentowane w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019r. (III UZP 2/19). Dalej wskazał, że w przypadku L. H. w momencie rozpoczęcia pobierania zasiłku macierzyńskiego w dniu 16 czerwca 2023r. ustało dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Po zakończeniu okresu pobierania zasiłku ubezpieczona nie dokonała ponownego zgłoszenia, w związku z czym nie można mówić o ubezpieczeniu dorozumianym

(odpowiedź na odwołanie z 24 czerwca 2024r., k. 58-59 a.s.).

L. H. na rozprawie w dniu 4 września 2025r. wskazała, że żąda zmiany zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2023r. do nadal

(protokół rozprawy z 4 września 2025r., k. 87 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. H. od 2015r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. W związku z tym dokonała do ZUS zgłoszenia:

- od 2 marca 2015r. do 3 maja 2016r. do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego;

- od 4 maja 2016r. do 2 maja 2017r. do ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na przyznane prawo zasiłku macierzyńskiego;

- od 3 maja 2017r. do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

W dniu 16 czerwca 2023r. ubezpieczona urodziła martwe dziecko. W związku z tym od 16 czerwca 2023r. do 10 sierpnia 2023r. pobierała zasiłek macierzyński. Po zakończeniu jego pobierania, jak i wcześniej nie dokonywała w ZUS ponownej rejestracji do ubezpieczeń ani wyrejestrowania. Po 10 sierpnia 2023r. prowadząca jej sprawy księgowa L. T. składała co miesiąc deklaracje (...), gdzie była wskazywana kwota składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Składki te były uiszczane w terminie przelewem. System ZUS umożliwiał przesyłanie deklaracji, nie wykazywał żadnych błędów, w związku z tym zarówno ubezpieczona, jak i jej księgowa pozostawały w przekonaniu, że ubezpieczenia społeczne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – tak jak dotychczas – są kontynuowane

(zeznania świadka L. T., k. 87 a.s.; zeznania L. H., k. 87 verte a.s.; deklaracje (...), potwierdzenia wysyłki i potwierdzenia przelewu składek, k. 16-56 a.s.).

Kiedy w 2024r. L. H. przez kilka dni była niezdolna do pracy, ZUS działając z urzędu uporządkował przebieg jej ubezpieczenia oraz skorygował deklaracje rozliczeniowe. W piśmie z 6 lutego 2024., informującym o tym, wskazał na konieczność zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na dokumencie (...) po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, jak również na 7 dniowy termin na dokonanie tego. Jednocześnie ubezpieczona została poinformowana o obowiązujących przepisach oraz o możliwości wystąpienia o wydanie decyzji, jeśli nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS (

pismo z 6 lutego 2024r., k. 12-13 a.s.).

Po otrzymaniu wskazanego pisma księgowa prowadząca sprawy ubezpieczonej w dniu 16 lutego 2024r. wysłała do ZUS dokument (...), dokonując zgłoszenia L. H. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jednocześnie, opisując sytuację ubezpieczonej, wniosła o przywrócenie jej dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

(pismo, k. 14 a.s.; pismo ogólne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – nienumerowane karty akt ZUS; świadka L. T., k. 87 a.s.; zeznania L. H., k. 87 verte a.s). Dodatkowo ubezpieczona wystąpiła o wydanie decyzji ustalającej, że od 11 sierpnia 2023r. podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu

(pismo z 6 marca 2024r. – nienumerowana karta akt ZUS).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił o wszczęciu, a potem o zakończeniu postępowania, zaś w dniu 30 kwietnia 2024r. wydał decyzję nr (...), w której stwierdził, że L. H. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą:

1. nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2023r. do 15 lutego 2024r.;

2. podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu do 16 lutego 2024r.

(decyzja ZUS z 30 kwietnia 2024r., zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 8 marca 2024r., pismo z 26 marca 2024r. – nienumerowane karty art ZUS).

Powyższy stan faktyczny, który nie był sporny, Sąd ustalił w oparciu o niekwestionowane przez strony, powołane dokumenty, jak również na podstawie zeznań świadka L. T. oraz ubezpieczonej L. H., które z uwagi na wewnętrzną spójność i zgodność z dokumentami, zostały ocenione jako wiarygodne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 497) osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, na swój wniosek. Natomiast w myśl art. 14 ww. ustawy objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b (ust. 1a). Ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają:

1) od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie;

2) (uchylony);

3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Okres podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą – w myśl art. 13 pkt 4 ustawy – trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Argumentacja organu rentowego, uzasadniająca zaskarżoną decyzję, koncentrowała się na akcentowaniu literalnej wykładni wskazanych przepisów, z których wynika, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. W uzasadnieniu decyzji i odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazywał również, że osoba prowadząca działalność gospodarczą po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego powinna złożyć nowy wniosek o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Sąd Okręgowy wskazanego stanowiska nie kwestionuje, gdyż z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019r., sygn. akt III UZP 2/19, jak i późniejszego, wciąż aktualnego orzecznictwa, wynika, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego. Sąd Okręgowy podziela ponadto pogląd – szczegółowo uzasadniony w powyższej uchwale – zgodnie z którym ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może nastąpić dopiero po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co rodzi po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność obowiązek ponownego złożenia wniosku o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Takie stanowisko wynika wprost z literalnej wykładni przytoczonych przepisów. Jak jednak słusznie wskazywała odwołująca się, w przedmiotowej sprawie należy odwołać się do obciążającego ZUS obowiązku pouczenia odwołującej się o konieczności złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Tymczasem odwołująca się nie otrzymała ze strony organu rentowego żadnej informacji o tym, że jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało z dniem rozpoczęcia okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Dodatkowo miała prawo pozostawać w przekonaniu, że skoro opłaca składki, które Zakład przyjmuje, a jej księgowa co miesiąc wysyła deklaracje (...), co do których system nie sygnalizuje błędów, to jej ubezpieczenie chorobowe wciąż trwa.

Kwestia pouczenia przedsiębiorcy kończącego okres pobierania zasiłku macierzyńskiego o konieczności złożenia wniosku w celu objęcia ubezpieczeniem chorobowym nie jest obca orzecznictwu Sądu Najwyższego, jak również sądów powszechnych. Już w przywołanej wcześniej uchwale z dnia 11 lipca 2019r., sygn. akt III UZP 2/19, Sąd Najwyższy stwierdził, że „w związku z tym, że do utraty tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu dochodzi z mocy prawa na skutek rozstrzygnięcia zbiegu tytułów objęcia ubezpieczeniem społecznym, w ocenie Sądu Najwyższego w składzie powiększonym, obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i 9 k.p.a. jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, że z chwilą objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku (art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 2 pkt 3 i art. 36 ust. 3 i 5 ustawy systemowej)”. Sąd Okręgowy ocenia powyższe stanowisko jako reprezentujące słuszny kierunek wykładni przepisów regulujących problematykę objęcia osób prowadzących działalność gospodarczą dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Osoby prowadzące działalność gospodarczą muszą brać pod uwagę dodatkowe okoliczności, takie jak konieczność zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego tuż po zakończeniu okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co w rzeczywistości nie zawsze jest realne, a nadto jak pokazuje praktyka orzecznicza, niejednokrotnie sprawia istotne problemy z uwagi na brak świadomości osób prowadzących działalność gospodarczą co do ciążących na nich obowiązków, w szczególności w przypadku kobiet równolegle prowadzących działalność i korzystających z zasiłków macierzyńskich. Nie bez znaczenia z praktycznego punktu widzenia jest również brak intuicyjności takiej wykładni co do objęcia ubezpieczeniem chorobowym, które w przypadku osób wykonujących działalność gospodarczą jest dobrowolne i zależy od wyrażenia chęci (lub jej braku) podlegania temu ubezpieczeniu. W związku z tym osoba prowadząca działalność gospodarczą ma prawo oczekiwać, że skoro wyraziła chęć objęcia jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i opłacała z tego tytułu składkę, to ubezpieczenie to będzie kontynuowane po zakończeniu okresu zasiłku macierzyńskiego.

Cytowane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w końcowej części rozważań prawnych w uzasadnieniu uchwały wydanej w sprawie o sygn. III UZP 2/19, znajduje potwierdzenie również w kolejnych orzeczeniach tego Sądu. W wyroku z dnia 12 sierpnia 2020r., sygn. akt II UK 384/18, Sąd Najwyższy wskazał, że udzielenie przez organ rentowy osobie prowadzącej działalność pozarolniczą nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożyła ona dopiero w późniejszym czasie ponowny wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym. Z kolei w wyroku z dnia 22 stycznia 2020r., sygn. akt I UK 311/18, Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i 9 k.p.a. jest pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, że z chwilą objęcia jej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, a ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością może nastąpić dopiero po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, co wymaga jednak złożenia stosownego wniosku. Źródłem powyższego obowiązku informacyjnego jest uwzględnienie tego, że utrata tytułu do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu przez osobę prowadzącą działalność pozarolniczą następuje z mocy samego prawa z chwilą rozpoczęcia pobierania przez tę osobę zasiłku macierzyńskiego.

Przywołane stanowisko jest potwierdzeniem i zarazem rozwinięciem wcześniejszego poglądu judykatury, zgodnie z którym błędne pouczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność przez organ rentowy o braku konieczności złożenia ponownego wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym po ustaniu zasiłku macierzyńskiego i o nieprzerwanym podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu, uprawnia osobę prowadzącą pozarolniczą działalność do złożenia wniosku o ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w dowolnie obranym przez nią terminie liczonym od dnia zakończenia pobierania zasiłku macierzyńskiego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2018r., II UK 213/17). Innymi słowy, udzielenie przez organ rentowy osobie prowadzącej działalność pozarolniczą nieprawidłowej informacji co do czynności niezbędnych dla dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być podstawą stwierdzenia, że taka osoba podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego, choćby złożyła dopiero w późniejszym czasie ponowny wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem chorobowym.

Powyższa interpretacja przepisów odnosi się także do sytuacji, w której ZUS w ogóle nie poinformował prowadzącej działalność gospodarczą o konieczności złożenia ponownego wniosku wówczas, gdy po upływie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego taka osoba ma zamiar nadal podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Skoro organ nie dopełnił tej powinności, to osoba ubezpieczona może zasadnie pozostawać w usprawiedliwionym - choć błędnym - przekonaniu, że jej ubezpieczenie chorobowe „reaktywuje się”. Wprawdzie ustawa nie określa wprost sankcji za niewywiązanie się organu rentowego z obowiązku informacyjnego, tym niemniej trzeba uznać, że osoba ubezpieczona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji wynikających z wadliwego zachowania organu rentowego. Skoro nie została we właściwym czasie należycie pouczona o skutkach, jakie w płaszczyźnie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu wywołuje zaprzestanie pobierania przez nią zasiłku macierzyńskiego (brak pouczenia o konieczności złożenia nowego wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym za okres przypadający bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego), to organ rentowy nie może przerzucać na nią ciężaru odpowiedzialności za skutki własnych zaniedbań.

W ocenie Sądu Okręgowego, w przedmiotowej sprawie było bezsporne, że organ rentowy nie udzielił odwołującej się stosownego pouczenia o przysługujących jej prawach oraz obowiązkach. Odwołująca się nie miała wiedzy o tym, że musi dokonać ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Pozostawała w słusznym i niezakwestionowanym przez Zakład przekonaniu, że skoro w 2015r. zgłosiła się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłacała z tego tytułu składki – także po okresie zakończenia urlopu macierzyńskiego – to takie ubezpieczenie trwa.

W świetle prezentowanych wyżej poglądów orzecznictwa, fundamentalne znaczenie z perspektywy uwzględnienia bądź oddalenia odwołania od zaskarżonej decyzji przypisuje się ustaleniu, czy ZUS poinformował konkretną osobę o konieczności zgłoszenia nowego wniosku o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję poprzez ustalenie, że L. H. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2023r.

Z powyższym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się organ rentowy i zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 233 § 1 K.p.c., które miało wpływ na rozstrzygnięcie, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegające na uznaniu dowodów zebranych w sprawie, za jednoznaczne i wskazujące na to, że jedyną przyczyną, że Ubezpieczona nie dokonała zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego był brak pouczenia jej przez Organ rentowy o konieczności ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego a tym samym uznanie że Odwołująca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 11 sierpnia 2023 r. do 15 lutego 2024 r., podczas gdy na stronie ZUS zamieszczona jest informacja o konieczności złożenia dokumentów zgłoszeniowych do ubezpieczenia zdrowotnego za okres urlopu macierzyńskiego jak również późniejszego złożenia poprawnych dokumentów zgłoszeniowych do ubezpieczeń społecznych po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Ponadto sytuacja osoby kończącej pobierać zasiłek macierzyński i z tego tytułu chcącej podlegać ubezpieczeniu dobrowolnemu chorobowemu nie została zróżnicowana w stosunku do innych osób, dla których ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i które chcą podlegać temu ubezpieczeniu, np. rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej. Nie zostały także dla tej kategorii ubezpieczonych zróżnicowane zasady dotyczące obowiązku informacyjnego ciążącego na Organie rentowym;

2) naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 14 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U z 2025r., poz. 350)-zwana dalej ustawą systemową poprzez błędną wykładnię: polegającą na przyjęciu, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może nastąpić także przed datą złożenia wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem w sytuacji gdy nie zachodzi przesłanka z ust. 1a, tj. zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nie zostaje dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo ust. 4 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych oraz polegającą na przyjęciu, że brak pouczenia jej przez Organ rentowy o konieczności ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego powodują przesunięcie daty objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na okres wcześniejszy niż wynikający z art. 14 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a data figurująca w polu dotyczącym wnioskowanej daty objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, potwierdza objęcie tym ubezpieczeniem od tej daty;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 9 ust. 1 c ustawy systemowej poprzez pominięcie przez Sąd dyspozycji art. 9 ust. 1c ustawy, i w konsekwencji uznanie, iż w przypadku Odwołującej nie doszło do ustania tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, z mocy prawa, mimo, że ww. przepisów prawa materialnego wynika, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą, która spełnia warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego (zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania tego zasiłku (art. 9 ust. 1c ustawy), a podleganie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym w związku z prowadzoną działalnością z mocy prawa ustaje, a w konsekwencji z ustaniem tytułu podlegania tym ubezpieczeniom w związku z prowadzoną działalnością, ustaje ubezpieczenie chorobowe dobrowolne (art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych);

Wskazując na powyższe zarzuty na podstawie art. 386 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję według norm przewidzianych oraz o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

W odpowiedzi na apelację organu rentowego ubezpieczona wniosła o jej oddalenie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne. Ustalenia te znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena nie narusza granic swobodnej oceny dowodów określonych w art. 233 § 1 k.p.c. Nie zachodzi potrzeba ich ponownego szczegółowego przytaczania. Konieczne jest natomiast uzupełnienie i uporządkowanie argumentacji prawnej dotyczącej skutków ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz znaczenia braku pouczenia ubezpieczonej L. H. przez organ rentowy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że poza sporem pozostaje kwestia samego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego L. H. w związku z rozpoczęciem pobierania przez nią zasiłku macierzyńskiego. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, na swój wniosek. Z kolei art. 9 ust. 1c tej ustawy przewiduje szczególną regulację dotyczącą osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, która jednocześnie spełnia warunki do objęcia jej obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. W takiej sytuacji obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynikają z tytułu pobierania tego świadczenia.

Konsekwencją powyższej regulacji jest ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Stanowisko to zostało jednoznacznie przyjęte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 r., III UZP 2/19. Sąd Najwyższy stwierdził, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie tego ubezpieczenia. Stanowisko to należy uznać za ugruntowane. W konsekwencji Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska, jakoby ubezpieczenie chorobowe L. H. trwało nieprzerwanie w okresie od 16 czerwca 2023 r. do 10 sierpnia 2023 r. i aby po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego doszło do jego automatycznego „odnowienia”. Takiego stanowiska zresztą Sąd Okręgowy nie zajął. Powyższe rozstrzygnięcie nie oznacza jednak, że z tej zasady wynika automatycznie konieczność uwzględnienia apelacji organu rentowego. Istota niniejszej sprawy dotyczy bowiem nie tego, czy ubezpieczenie ustało , lecz tego, jakie znaczenie dla sytuacji ubezpieczonej ma niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku informacyjnego oraz późniejsze zachowanie zarówno organu, jak i ubezpieczonej .

W tym zakresie zasadnicze znaczenie ma dalsza część rozważań zawartych w uchwale III UZP 2/19. Sąd Najwyższy, przyjmując, że utrata dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje z mocy prawa, jednocześnie wskazał, że obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i 9 k.p.a. jest poinformowanie osoby prowadzącej działalność gospodarczą o tym skutku oraz o konieczności ponownego zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Nie można zatem podzielić stanowiska apelującego, że ewentualne naruszenie obowiązku informacyjnego przez ZUS jest całkowicie pozbawione znaczenia prawnego. Owszem, sąd ubezpieczeń społecznych nie kontroluje decyzji ZUS wyłącznie z punktu widzenia zgodności postępowania administracyjnego z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Sprawa po wniesieniu odwołania staje się sprawą cywilną i podlega rozpoznaniu według przepisów właściwych dla postępowania sądowego. Nie oznacza to jednak, że sposób działania organu rentowego i jego zaniechania są dla rozstrzygnięcia całkowicie obojętne. Obowiązek informacyjny ZUS został bowiem wprost wskazany przez Sąd Najwyższy jako element wykładni przepisów ustawy systemowej dotyczących sytuacji osoby, której dobrowolne ubezpieczenie ustało wskutek rozpoczęcia pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie można zatem podzielić konstrukcji apelacji, zgodnie z którą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mogą mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy tylko dlatego, że sąd ubezpieczeń społecznych orzeka w postępowaniu cywilnym. Nie chodzi bowiem o zastosowanie sankcji procesowej za naruszenie art. 8 lub 9 k.p.a. Chodzi o ustalenie, czy w konkretnych okolicznościach sprawy organ rentowy może skutecznie powołać się wobec ubezpieczonej na konsekwencje braku formalnego zgłoszenia, jeżeli sam nie wykonał obowiązku informacyjnego, którego istnienie zostało wyraźnie potwierdzone w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że L. H. została przed zakończeniem pobierania zasiłku macierzyńskiego albo bezpośrednio po tym zdarzeniu poinformowana przez ZUS, że jej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało oraz że dla ponownego objęcia tym ubezpieczeniem konieczne jest złożenie nowego zgłoszenia. Przeciwnie, Sąd pierwszej instancji ustalił, że stosowna informacja została przekazana dopiero pismem ZUS z dnia 6 lutego 2024 r., a więc około sześciu miesięcy po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Ustalenie to nie zostało skutecznie podważone w apelacji.

Organ rentowy powołuje się wprawdzie na informacje zamieszczone na jego stronie internetowej. Argument ten nie może jednak zastąpić indywidualnego pouczenia ubezpieczonej. Sam fakt, że określona informacja jest publicznie dostępna, nie oznacza, że została ona przekazana konkretnej osobie w sposób odpowiadający obowiązkowi informacyjnemu, o którym mowa w art. 8 i 9 k.p.a. i który został wskazany przez Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 2/19. W szczególności ZUS nie wykazał, aby L. H. została poinformowana, że jej dotychczasowy stosunek dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ustał z dniem 16 czerwca 2023 r. i że po dniu 10 sierpnia 2023 r. musi podjąć określone czynności w celu ponownego objęcia ubezpieczeniem. Nie można również pominąć, że ubezpieczona była osobą od wielu lat prowadzącą działalność gospodarczą i od 2015 r. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie zaprzestała wykonywania działalności ani nie podjęła działań wskazujących na rezygnację z ochrony ubezpieczeniowej. Przeciwnie, przez kolejne miesiące składane były deklaracje rozliczeniowe, w których wykazywano składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, a składki te były regularnie opłacane.

Okoliczności te nie prowadzą do wniosku, że samo opłacenie składki powoduje powstanie stosunku ubezpieczenia. Taki wniosek byłby sprzeczny z art. 11 ust. 2 i art. 14 ustawy systemowej oraz z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego. W szczególności w wyroku z dnia 4 października 2022 r., I USKP 143/21, Sąd Najwyższy podkreślił, że samo opłacanie składek po ustaniu dobrowolnego tytułu ubezpieczenia nie powoduje dalszego trwania ochrony ubezpieczeniowej, a ponowne objęcie ubezpieczeniem wymaga złożenia wniosku. Jednakże Sąd pierwszej instancji nie oparł swojego rozstrzygnięcia na twierdzeniu, że opłacenie składek samoistnie zastępuje wniosek. Regularne składanie deklaracji i opłacanie składek stanowi w okolicznościach niniejszej sprawy dowód rzeczywistej i konsekwentnej woli dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Wola ta pozostawała zgodna z dotychczasowym sposobem rozliczania działalności gospodarczej ubezpieczonej. Jednocześnie ZUS, dysponując informacjami dotyczącymi statusu ubezpieczeniowego ubezpieczonej L. H., przez wiele miesięcy nie poinformował jej, że podejmowane przez nią czynności nie prowadzą do objęcia ubezpieczeniem. Ta okoliczność nabiera szczególnego znaczenia właśnie dlatego, że brak formalnego zgłoszenia pozostawał w związku z brakiem informacji przekazanej przez organ. Stanowisko Sądu Okręgowego znajduje potwierdzenie także w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 22 stycznia 2020 r., I UK 311/18, Sąd Najwyższy ponownie odniósł się do obowiązku informacyjnego organu rentowego w sytuacji ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego. Szczególnie istotny jest jednak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., II UK 384/18. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy rozważał sytuację osoby, która po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie została właściwie poinformowana przez organ rentowy o czynnościach niezbędnych do dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Sąd Najwyższy wskazał, że niedopełnienie przez organ obowiązku informacyjnego może mieć znaczenie dla ustalenia podlegania ubezpieczeniu od pierwszego dnia przypadającego bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku, pomimo późniejszego dokonania formalnego zgłoszenia. Orzeczenie to nie stanowi odstępstwa od uchwały III UZP 2/19. Przeciwnie, stanowi jej konsekwentne rozwinięcie. Uchwała rozstrzyga bowiem, co dzieje się z ubezpieczeniem w chwili rozpoczęcia pobierania zasiłku macierzyńskiego , natomiast późniejsze orzecznictwo odnosi się do skutków niewykonania przez organ obowiązku poinformowania ubezpieczonego o konieczności ponownego zgłoszenia .

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie jest zatem trafne stanowisko apelującego, że przywołanie obowiązku informacyjnego prowadzi do niedopuszczalnego „przesunięcia” daty powstania ubezpieczenia wbrew art. 14 ustawy systemowej. Chodzi bowiem nie o przyjęcie, że art. 14 ust. 1 ustawy systemowej nie obowiązuje, lecz o uwzględnienie szczególnych okoliczności powstałych wskutek działania i zaniechania organu rentowego.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 i 1a ustawy systemowej. Sąd Apelacyjny nie kwestionuje, że co do zasady objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu, nie wcześniej jednak niż od dnia jego złożenia, z uwzględnieniem regulacji art. 14 ust. 1a. Zasada ta nie może być jednak analizowana w oderwaniu od szczególnej sytuacji faktycznej będącej przedmiotem rozpoznania. L. H. nie była osobą, która po prostu po raz pierwszy zdecydowała się przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i przez kilka miesięcy nie złożyła zgłoszenia. Przed okresem pobierania zasiłku macierzyńskiego była objęta tym ubezpieczeniem przez wiele lat. Jej ubezpieczenie ustało z przyczyn wynikających z ustawowego zbiegu tytułów, a nie w następstwie jej rezygnacji. Następnie, po ustaniu zasiłku, podejmowała czynności odpowiadające zachowaniu osoby przekonanej, że nadal podlega ubezpieczeniu, a więc składała deklaracje i opłacała składki. Nie miała przy tym wiedzy o konieczności ponownego zgłoszenia, ponieważ ZUS nie przekazał jej takiej informacji. W tych okolicznościach zastosowanie art. 14 ust. 1 w sposób całkowicie oderwany od obowiązku informacyjnego organu prowadziłoby do przerzucenia na ubezpieczoną skutków zaniechania organu, mimo że jej zachowanie pozostawało przez cały sporny okres zgodne z zamiarem dalszego podlegania ubezpieczeniu. Istotne jest również to, że po uzyskaniu od ZUS informacji o rzeczywistym stanie prawnym L. H. niezwłocznie podjęła wymagane czynności. Dokument (...) został złożony w dniu 16 lutego 2024 r., a więc bezpośrednio po uzyskaniu informacji z dnia 6 lutego 2024 r. Późniejsze zachowanie ubezpieczonej potwierdza zatem, że jej brak wcześniejszego zgłoszenia nie był przejawem braku zainteresowania ubezpieczeniem ani rezygnacji z niego.

Nie zmienia powyższej oceny powołanie w apelacji orzeczeń Sądu Najwyższego, w których wskazywano na konieczność złożenia wyraźnego wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Orzeczenia te wyrażają prawidłową zasadę ogólną, której Sąd Apelacyjny nie kwestionuje. W szczególności nie można na podstawie niniejszego rozstrzygnięcia wyprowadzić zasady, że osoba prowadząca działalność gospodarczą może zawsze uzyskać wsteczne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem przez samo opłacanie składek. Taka zasada byłaby sprzeczna z ustawą systemową. Sprawa L. H. jest jednak przypadkiem szczególnym, ponieważ obok braku formalnego zgłoszenia wystąpiła druga, istotna prawnie okoliczność – niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku informacyjnego, którego istnienie zostało jednoznacznie wskazane przez Sąd Najwyższy właśnie w odniesieniu do osób, których dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało wskutek pobierania zasiłku macierzyńskiego . ZUS nie może zatem skutecznie przeciwstawić tej sytuacji orzeczeń, w których rozstrzygano sprawy pozbawione analogicznego ustalenia dotyczącego zaniechania informacyjnego organu.

Nie sposób także podzielić stanowiska apelującego, że wyrok Sądu Okręgowego pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2022 r., I USKP 143/21. W tamtym orzeczeniu Sąd Najwyższy wyraźnie podtrzymał zasadę, że samo opłacanie składek nie zastępuje wniosku. Sąd Okręgowy nie przyjął natomiast, że składki same przez się zastąpiły wniosek. Podstawą rozstrzygnięcia była całość szczególnych okoliczności sprawy, w szczególności zaniechanie informacyjne organu i pozostające z nim w związku zachowanie ubezpieczonej.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. ZUS nie wykazał, aby Sąd pierwszej instancji dokonał oceny któregokolwiek z dowodów w sposób sprzeczny z zasadami logiki, doświadczenia życiowego lub całokształtem materiału dowodowego. Apelujący w istocie nie wskazuje konkretnego dowodu, którego treść miałaby pozostawać w sprzeczności z ustaleniami Sądu Okręgowego. Argumentacja apelacji sprowadza się natomiast do zakwestionowania wniosków prawnych wyprowadzonych przez Sąd z ustalonych faktów.

Tymczasem z dokumentów oraz zeznań ubezpieczonej L. H. i świadka L. T. wynika spójny obraz jej zachowania. L. H. po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie podjęła działań wskazujących na rezygnację z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Przeciwnie, za pośrednictwem osoby prowadzącej jej obsługę księgową składane były deklaracje (...), w których wykazywano składkę chorobową, a składki te były uiszczane.

Sąd pierwszej instancji miał zatem wystarczające podstawy dowodowe do przyjęcia, że ubezpieczona pozostawała w przekonaniu o kontynuowaniu ubezpieczenia. Twierdzenie ZUS, że na stronie internetowej Zakładu znajdowała się informacja o obowiązku dokonania stosownych zgłoszeń, nie podważa tej oceny. Nie jest bowiem dowodem na to, że L. H. została o tej okoliczności faktycznie poinformowana.

Nie można przy tym utożsamiać obowiązku osoby prowadzącej działalność gospodarczą do znajomości przepisów prawa z obowiązkiem organu rentowego wynikającym z art. 8 i 9 k.p.a., którego istnienie zostało w tej szczególnej sytuacji wskazane przez Sąd Najwyższy.

Sąd Apelacyjny podkreśla raz jeszcze, że niniejsze rozstrzygnięcie nie jest oparte na założeniu, iż w prawie ubezpieczeń społecznych można co do zasady zastąpić formalny wniosek zachowaniem ubezpieczonego. Nie można również przyjąć, że samo opłacenie składki tworzy tytuł dobrowolnego ubezpieczenia. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z art. 11 ust. 2 i art. 14 ustawy systemowej oraz z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w tym z I USKP 143/21. W niniejszej sprawie znaczenie zachowania ubezpieczonej polega natomiast na tym, że pozwala ono ustalić rzeczywistą przyczynę braku formalnego zgłoszenia. Nie była nią rezygnacja z ochrony ubezpieczeniowej. Nie był nią zamiar skorzystania z ochrony dopiero w późniejszym terminie. Nie było nią również świadome zaniechanie wykonania obowiązku wynikającego z ustawy. Przyczyną było pozostawanie przez ubezpieczoną w usprawiedliwionym przekonaniu, że jej dotychczasowe ubezpieczenie nadal trwa, przy jednoczesnym braku informacji ze strony organu, że tak nie jest. Przekonanie to było dodatkowo utrwalane przez zachowanie samego ZUS, który przyjmował deklaracje i wpłaty oraz nie poinformował ubezpieczonej o nieprawidłowości. Dopiero pismo ZUS z dnia 6 lutego 2024 r. doprowadziło do ujawnienia rzeczywistego stanu prawnego. Reakcja ubezpieczonej była przy tym niezwłoczna.

W konsekwencji późniejsze formalne zgłoszenie nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przyczyny, dla której nastąpiło ono dopiero w lutym 2024 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zasadnicze znaczenie ma tutaj zasada, zgodnie z którą organ rentowy nie może czerpać korzyści z własnego zaniechania informacyjnego kosztem ubezpieczonego, jeżeli to zaniechanie pozostawało w adekwatnym związku z jego zachowaniem. W przeciwnym wypadku obowiązek informacyjny wskazany przez Sąd Najwyższy w uchwale III UZP 2/19 miałby charakter wyłącznie deklaratoryjny i nie wywoływałby żadnych konsekwencji w sytuacji, w której organ obowiązku tego nie wykonał. Taka wykładnia byłaby nie do pogodzenia z funkcją tego obowiązku. Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba, która nie złożyła wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, może następnie powołać się na brak pouczenia. Konieczne jest każdorazowo ustalenie okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności tego, czy istniał obowiązek informacyjny organu, czy został on wykonany oraz czy zachowanie ubezpieczonego pozostawało w związku z jego niewykonaniem.

W niniejszej sprawie wszystkie te przesłanki zostały spełnione. L. H. była osobą objętą wcześniej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczenie ustało w następstwie zdarzenia, którego skutków prawnych nie była świadoma. Organ rentowy nie poinformował jej o konieczności ponownego zgłoszenia. Ubezpieczona następnie przez kilka miesięcy składała deklaracje i opłacała składki odpowiadające dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Organ przyjmował te dokumenty i wpłaty, nie informując jej o nieprawidłowości. Po uzyskaniu informacji od ZUS ubezpieczona niezwłocznie dokonała zgłoszenia i wystąpiła o objęcie ubezpieczeniem od pierwszego dnia po zakończeniu pobierania zasiłku.

W takim stanie faktycznym odmowa uwzględnienia jej wniosku prowadziłaby do obciążenia jej skutkami zaniechania organu rentowego, mimo że przez cały sporny okres jej zachowanie wskazywało na zamiar kontynuowania ochrony ubezpieczeniowej.

W konkluzji rozważań, Sąd Apelacyjny podziela zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji co do końcowego wyniku sprawy. Nie ulega wątpliwości, że rozpoczęcie pobierania przez L. H. zasiłku macierzyńskiego spowodowało ustanie jej wcześniejszego dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Wynika to z art. 9 ust. 1c, art. 11 ust. 2 oraz art. 14 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej i znajduje jednoznaczne potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 r., III UZP 2/19. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku późniejsze niezgłoszenie do ubezpieczenia musi skutkować obciążeniem ubezpieczonego wszystkimi negatywnymi konsekwencjami tego zaniechania, niezależnie od zachowania organu rentowego. W realiach niniejszej sprawy brak zgłoszenia pozostawał w związku z niewykonaniem przez ZUS obowiązku informacyjnego, którego istnienie zostało wyraźnie wskazane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Jednocześnie L. H. w sposób konsekwentny i nieprzerwany manifestowała zamiar dalszego podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a po uzyskaniu informacji o konieczności dokonania zgłoszenia podjęła wymagane czynności bez zbędnej zwłoki.

W tych warunkach nie zachodzi podstawa do uwzględnienia apelacji organu rentowego. Z tych względów, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.

Monika Rosłan - Karasińska