Wycofanie zaświadczeń A1 bez konsultacji z Belgią. Sąd uchylił decyzję ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją dnia 13 lipca 2021 roku wycofał zaświadczenia A1 potwierdzające, że do T. P. (1) od 16 września 2019 roku do 15 września 2020 roku miało zastosowane polskie ustawodawstwo oraz stwierdził, że jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek nie podlega polskiemu prawu w okresach od 16 listopada 2019 roku do 31 grudnia 2019 roku i od 14 kwietnia 2020 roku do 11 września 2020 roku.

Organ rentowy ustalił, że T. P. od 23 lipca 2015 roku prowadził działalność na podstawie wpisu do (...). W dniu 14 listopada 2019r. wydał mu zaświadczenie A1 potwierdzające podleganie polskiemu ustawodawstwu od 16 września 2019 roku do 15 września 2020 roku tj. w okresie prowadzenia działalności na terenie Polski i Belgii. Wg organu ubezpieczony w w/w okresie nie prowadził naprzemiennie działalności w tych krajach. Za wykonanie usługi w Polsce wystawił tylko jedną fakturę na kwotę 1476 zł. W Belgii wykonał usługi na kwotę 94.645 zł. Ponieważ przychód uzyskany w Polsce stanowił tylko 1,5 % ogólnego, organ rentowy uznał pracę w Polsce za mającą charakter marginalny.

Z powodu nieprowadzenia działalności na terenie 2 krajów nie ma do T. P. zastosowanie art. 13ust.2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady /WE/ nr (...) w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W piśmie z 24 sierpnia 2021 roku - nazwanym przez T. P. odwołaniem – podał, że uzupełnia pismo z 12 sierpnia 2021 roku. W związku ze złożonymi w dniu 13 sierpnia 2021 roku dokumentami wnosi o zmianę statusu A1.

Wyrokiem z dnia 28 lutego

2022r., Sąd Okręgowy w Białymstoku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wydanym w sprawie o sygn. akt. V U 1182/21 oddalił odwołanie T. P. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 13 lipca

2021r., nr 503/2021r, na mocy której wycofano zaświadczenie A1 potwierdzające, że w odniesieniu do odwołującego od 16 września 2019r., do 15 września 2020r., miało zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Sąd Okręgowy w Białymstoku ustalił i zważył, iż O/ZUS w B. zawiadomił pełnomocnika ubezpieczonego o wszczęcie postępowania w sprawie zasadności wydanego zaświadczenia A1 na okres od 16 września 2019 roku do 15 września 2020 roku.

Wniosek o wydanie takiego zaświadczenia złożył 14 listopada 2019 roku inny pełnomocnik odwołującego K. D..

O/ZUS 14 listopada 2019 roku wydał zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej.

E. K. z Biura (...). W. 23 czerwca 2021 roku przesłała O/ZUS faktury i ewidencję przychodów T. P.. Ubezpieczony w piśmie z dnia 12 sierpnia 2021 roku wyjaśnił, że z powodu nieznajomości prawa wystąpił o wydanie zaświadczenia A1 bez kontraktu. Zawarł umowę z J. R. o podwykonawstwo na okres od 01 listopada 2019 roku do 30 października 2020 roku. Umowa została zawarta 1 listopada 2019 roku, ale nie wiadomo gdzie. Między tymi stronami (J. R. i T. P.) została zawarta umowa (16 września 2019r. w B.) na wykonanie różnych prac budowlanych.

O/ZUS w B. w odpowiedzi na odwołanie wyjaśnił, że rozpatrując wniosek T. P. o wydanie zaświadczenia na kolejny okres dokonał ustaleń dotyczących faktycznego okresu oraz miejsca wykonywania usług w 2020 roku.

T. P. kolejny wniosek złożył 13 maja 2021 roku (od 8 marca 2021 roku do 6 marca 2022 roku). O/ZUS wydał mu zaświadczenie 13 lipca 2021 roku na okres od 1 marca 2021 roku do 28 lipca 2022 roku.

Wg wnioskodawcy nowym dowodem są faktury Nr (...) na kwoty 3690 zł i 1476 zł. Ta druga została opłacona z góry. Niestety, organ rentowy znał treść tych dokumentów już wcześniej i wziął je pod uwagę. Zgodnie z wnioskiem z 14.11.019r. ubezpieczony na terenie Belgii mógł pracować w wymiarze czasu 70%, a na terenie Polski w wymiarze 30%. Zadeklarował uzyskanie przychodu w wysokości 75% (B) i 25 % (PL).

Stosownie do art. 13 ust.2 rozporządzenia nr 883/2004 osoba , która normalnie wykonuje pracę na własny rachunek w dwóch lub w kilku Państwach Członkowskich podlega ustawodawstwu państwa, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie lub ustawodawstwu państwa, w którym znajduje się centrum zainteresowania dla jej działalności, jeżeli ta osoba nie zamieszkuje w jednym z państwa, w którym wykonuje znaczną część swej pracy. Do celów stosowania art.13 ust.1 i 2 rozporządzenia podstawowego „ znaczna część działalności na własny rachunek wykonywana w państwie członkowskim” oznacza znaczną pod względem ilościowym część pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy.

Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Parlamentu europejskiego i Rady/WE/ nr (...) z 16.09.2009r. dotyczącego wykonania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dokumenty wydane przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego, stanowiące poświadczenie sytuacji danej osoby oraz dowody potwierdzające, na podstawie których zostały wydane te dokumenty, są akceptowane przez instytucje pozostałych państw członkowskich tak długo, jak nie zostaną wycofane lub uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane. W razie pojawienia się wątpliwości co do ważności dokumentu lub dokładności przedstawienia okoliczności, na których opierają się informacje zawarte w tym dokumencie, instytucja państwa członkowskiego, która otrzymuje dokument, zwraca się do instytucji, która ten dokument wydała o niezbędne wyjaśnienia oraz w stosownych przypadkach o wycofanie tego dokumentu. Instytucja wydająca dokument ponownie rozpatruje podstawy jego wystawienia i w stosownych przypadkach wycofuje go. W niniejszej sprawie to instytucja polska we własnym zakresie wycofała zaświadczenie A1.

Zgodnie z wyrokiem (...) z dnia 6.09.2018r. / C-527/16/ art.5 ust.1 rozp. PE i Rady nr (...) wiąże nie tylko instytucje państwa członkowskiego, w którym jest wykonywana praca, ale też sądy tego państwa członkowskiego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 10.09.2020r. / III UK 298/19/ uznał, że cofnięcie zaświadczenia A1 wydanego w okolicznościach nieuprawniających do jego wystawienia jest możliwe w każdym czasie, jeżeli okaże się, że nie zostały spełnione warunki do jego wydania.

Nie ulega wątpliwości w ocenie Sadu I instancji, że O/ZUS w B. wydał zaświadczenie (dokument), które zostało zakwestionowane przez polską instytucję. W sytuacji kiedy ubezpieczony praktycznie nie prowadził w Polsce działalności zrozumiałe było, że nie powinien podlegać prawu polskiemu tylko belgijskiemu.

W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie, należy wziąć pod uwagę obrót, czas pracy, liczbę świadczonych usług lub dochód (co najmniej 25 %). Wg ustaleń O/ZUS przychód uzyskany w Polsce to tylko 1,5% (k. 27). Z zestawienia faktur (k. 26) wynika, że 4 usługi wnioskodawca wykonał w Polsce w okresie listopad 2020 roku – marzec 2021, a tylko jedną w IX 2020 roku.

Z podanych wyżej względów Sąd I Instancji na mocy art. 477

14 § 1 kpc w zw. z art. 5 ust.1 rozporządzenia nr 987/2009 w zw. z art.13 ust.2 rozporządzenia nr 883/2004 oddalił odwołanie jako pozbawione słuszności.

O kosztach zastępstwa procesowego orzekł na podstawie art. 98 kpc, 99 kpc i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2022r.,

sygn. akt V U 1182/21wywiódł pełnomocnik T. P. (1) i skarżył go w całości zarzucając :

1. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 233 §i KPC, mające wpływ na treść skarżonego wyroku, poprzez jego błędne zastosowanie co przejawiło się w przekroczeniu przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego bądź dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z materiałem dowodowym, co poskutkowało błędnym przyjęciem, jakoby w realiach niniejszej sprawy odwołujący w okresie od 16 września 2019r., do 15 września 2020r., nie prowadził działalności gospodarczej naprzemiennie w Belgii i w Polsce, a jego działalność w Polsce miała jedynie charakter marginalny, a co za tym idzie w wymienionym okresie odwołujący nie podlegał zabezpieczeniu społecznemu na mocy ustawodawstwa krajowego, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z wiarygodnych, dokumentów wynika, iż takową działalność prowadził;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie art. 13 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z art. 14 ust. 5b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez błędne zastosowanie tego przepisu i ustalenie, że wykonywanie przez odwołującego usług na terenie Polski miało charakter marginalny, podczas gdy praca w Polsce nie ma charakteru marginalnego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez:

ł. uwzględnienie odwołania;

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie normatywnych kosztów procesu.

2. zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed Sądem I i II Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja jest zasadna w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji oraz przekazanie sprawy do rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu.

Na wstępie wskazać należy zasadę, że sąd drugiej instancji, jeśli nie oddala apelacji, zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 385 i art. 386 § 1 k.p.c.).

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania może więc nastąpić tylko wyjątkowo, gdy stwierdzono nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 k.p.c.) lub w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2012 r., II UZ 58/12, OSNP 2014/1/14).

W tym drugim wypadku, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, dopuszczalne jest nie tylko uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji, ale także zaskarżonej odwołaniem decyzji i przekazanie sprawy bezpośrednio organowi rentowemu, o czym stanowi art. 477

14a k.p.c. Przepis ten ma zatem zastosowanie wówczas, gdy konieczne jest skasowanie decyzji organu rentowego i wydanie nowej, po przekazaniu sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania i przeprowadzeniu prawidłowego postępowania przed tym organem, uwzględniającego wszelkie wymagania wynikające z prawa materialnego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2016 r., I UZ 22/16, Legalis nr 1537373 i z dnia 26 września 2017 r., II UZ 51/17, Legalis nr 1696675).

Podkreślić także należy, że organy orzecznicze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zobowiązane są do szczególnej staranności przy ocenie istoty sporu.

Skoro przepis art. 477

14a k.p.c. upoważnia także do uchylenia decyzji organu rentowego, to zakłada, że również na etapie postępowania administracyjnego może dojść do nierozpoznania istoty sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2018 r., III AUa 999/16, Legalis nr 1743591). Zaznaczyć należy, iż w przypadku postępowania organu rentowego do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy decyzja organu nie rozstrzyga o wniosku osoby ubezpieczonej bądź też rozstrzyga, ale w niepełnym zakresie lub w też w sytuacji,

gdy wydana z urzędu decyzja jest przedwczesna w zakresie rozstrzyganej w niej materii (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2016 r., III AUa 1208/14, Legalis nr 1428349).

W ocenie Sądu Apelacyjnego warunkiem niezbędnym wycofania zaświadczenia A1 jest przeprowadzenie trybu konsultacji z instytucją ubezpieczeniową właściwą innego Państwa Członkowskiego, co uczynić może jedynie instytucja ubezpieczeniowa – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zaś wydana z urzędu decyzja bez przeprowadzenia stosownego postępowania - konsultacji jest przedwczesna w zakresie rozstrzyganej w niej materii. Zarówno dokumentacja – akta ZUS , jak tez pełnomocnik organu rentowego na rozprawie potwierdza , iż taka konsultacja nie miała miejsca. Oznacza to, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych w wyniku wycofania zaświadczenia A1 odwołujący przestał podlegać ustawodawstwu polskiemu a nie został objęty ubezpieczeniem społecznym w Królestwie Belgi, oznacza materializację ryzyka niepodlegania przez odwołującego któremu wycofano zaświadczeniami A1 żadnemu ustawodawstwu, co z kolei jest ewidentnie sprzeczne z zasadą podlegania jednemu ustawodawstwu właściwemu i efektywnością prawa unijnego w tym zakresie.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 10.09.2020r. III UK 298/19 cytowanym przez Sąd I instancji wskazał jednoznacznie – a Sąd Apelacyjny podziela ten pogląd w całości - , że o podleganiu ustawodawstwu danego Państwa Członkowskiego decyduje treść przepisów prawa unijnego (rozporządzeń koordynacyjnych), a skutek ten – podleganie – następuje z mocy prawa. Decyzje wydawane w tych sprawach przez instytucje właściwe mają jedynie charakter deklaratoryjny. Na tej podstawie Sąd Najwyższy uznaje, że unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – na zasadach analogicznych do ograniczeń zasady autonomii proceduralnej państw członkowskich – wpływają na stosowanie krajowych przepisów prawa materialnego i proceduralnego warunkujących objęcie danej osoby ochroną ubezpieczeniową w Państwie Członkowskim.

W przypadku cofnięcia zaświadczenia A1 krajowe przepisy dotyczące terminów na złożenie wniosku o objęcie ubezpieczeniem, czy terminy przedawnienia składek i kwalifikacji okresów ubezpieczenia jako składkowych i nieskładkowych, nie mogą stanowić przeszkody dla objęcia danej osoby (objętej cofniętym zaświadczeniem A1) zakresem zastosowania ustawodawstwa właściwego na podstawie przepisów o unijnej koordynacji.

Należy jednak zwrócić uwagę, że z perspektywy pracowników objętych zaświadczeniem A1 jego wycofanie – przy braku współpracy instytucji cofającej to zaświadczenie (w niniejszej sprawie polskiego organu rentowego) oraz instytucji właściwej w świetle prawidłowo zastosowanych przepisów rozporządzenia 883/2004 (belgijskiej instytucji) – skutkuje powstaniem stanu niepewności co do istnienia tytułu ubezpieczenia, zakresu ochrony i instytucji właściwej do jej udzielenia. Niepewność ta godzi w efektywność unijnego prawa o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a przez to w efektywność swobody przepływu pracowników. W przypadku jednostronnego wycofania zaświadczenia A1 przez instytucję właściwą Państwa Członkowskiego zachodzi bowiem poważne ryzyko, że: 1) określona osoba zostanie wyłączona z systemu zabezpieczenia społecznego państwa tej instytucji, która zaświadczenie wycofała (w niniejszej sprawie Polski); 2) do czasu objęcia systemem zabezpieczenia społecznego innego państwa członkowskiego (zazwyczaj miejsca wykonywania pracy – w niniejszej sprawie Królestwa Belgii) nie byłaby objęta ustawodawstwem żadnego państwa; 3) instytucja państwa wykonywania pracy mogłaby nie objąć tej osoby swoim systemem zabezpieczenia społecznego (np. z uwagi na niepodzielenie stanowiska instytucji wycofującej zaświadczenie A1, brak zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia we „właściwym” Państwie Członkowskim, upływ terminów przewidzianych w prawie krajowym na skuteczne objęcie ubezpieczeniem społecznym, itp.); 4) pracownik delegowany (mający interes prawny i faktyczny) musiałby albo wnosić o objęcie ubezpieczeniem w innym, właściwym Państwie Członkowskim albo zaskarżyć odmowę objęcia ubezpieczeniem we właściwym Państwie Członkowskim (co w przypadku zakończenia okresu delegowania byłoby praktycznie niemożliwe); 5) pracodawca takiego pracownika nie ma interesu faktycznego w ponoszeniu kosztów związanych z objęciem ubezpieczeniem społecznym w Państwie Członkowskim wykonywania pracy.[…]

Niewątpliwie z przepisów rozporządzeń koordynacyjnych można wyprowadzić obowiązek, zgodnie z którym instytucja wycofująca zaświadczenie A1 powinna poinformować instytucję właściwą miejsca wykonywania pracy o wydaniu takiej decyzji. Informacja ta powinna z kolei doprowadzić do objęcia danej osoby systemem zabezpieczenia społecznego „właściwego” Państwa Członkowskiego. Podstawy dla takiego obowiązku instytucji właściwych należy upatrywać w art. 2 ust. 2 rozporządzenia 987/2009. W tym celu wystarczająca byłaby taka wykładnia tego przepisu, zgodnie z która ustalenia uzasadniające wycofanie zaświadczenia A1 są „danymi niezbędnymi dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe” w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia 987/2009. Można również byłoby rozważyć, czy art. 2 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 nie należałoby interpretować w taki sposób, że instytucja zamierzająca wycofać zaświadczenie A1 z obrotu (w niniejszej sprawie polski organ rentowy) powinna poinformować instytucję innego państwa (w niniejszej sprawie belgijski organ rentowy) już o samym zamiarze wycofania tego zaświadczenia. Dzięki takiemu zabiegowi docelowa instytucja właściwa Państwa Członkowskiego posiadałaby informacje uprawniające do podjęcia czynności zmierzających do objęcia danej osoby ustawodawstwem w zakresie zabezpieczenia społecznego tego Państwa. W obu przypadkach uchybienie obowiązkowi informacyjnemu nie oznaczałoby jednak wadliwości decyzji instytucji właściwej cofającej zaświadczenie A1, gdyż obowiązek ten wiąże instytucje właściwe poza postępowaniem w przedmiocie wycofania tego zaświadczenia.

Jednakże, zdaniem Sądu Najwyższego, samo poinformowanie o wycofaniu albo o zamiarze wycofania zaświadczenia A1 nie prowadzi do wywołania skutku istotnego z punktu widzenia realizacji zasady, o której mowa w art. 11 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 oraz zabezpieczenia interesów pracownika. Nie gwarantuje bowiem, że dana osoba zostanie rzeczywiście objęta systemem zabezpieczenia społecznego „właściwym” w świetle przepisów unijnych o koordynacji. Dlatego też należy rozważyć, czy w przypadku wycofywania zaświadczenia A1 na instytucji cofającej zaświadczenie A1 powinien ciążyć obowiązek uzgodnienia z instytucją właściwą innego państwa członkowskiego stanowiska w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem na zasadach analogicznych, jakie wypracowano w odniesieniu do tymczasowego ustalania ustawodawstwa dla pracowników delegowanych (art. 13 rozporządzenia 883/2004).

Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 grudnia 2017 r., II UZ 109/17 (OSNP 2018 nr 8, poz. 114). Zostało ono wydane w sprawie z odwołanie od decyzji ustalającej, że dana osoba nie podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych (bez uprzedniego cofnięcia zaświadczenie A1). W sprawie tej pojawiły się wątpliwości, czy w sytuacji, gdy organ rentowy po przeprowadzeniu kontroli dochodzi do wniosku, że poprzednio wydane zaświadczenia A1 są nieprawidłowe i ubezpieczona nie powinna podlegać polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych z uwagi na brak tytułu do objęcia jej ubezpieczeniami, może samodzielnie wydać decyzję stwierdzającą, że osoba ta nie podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych, lecz systemowi innego państwa członkowskiego, na terenie którego wykonuje pracę (świadczy usługi), z pominięciem sytuacji prawnej tej osoby wynikającej z wydanych wcześniej poświadczeń na formularzu A1 i bez wszczęcia procedury koordynacji, o której mowa w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że organ rentowy po wydaniu poświadczenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Polsce na formularzu A1 i bez jego uprzedniego cofnięcia nie może - bez wyczerpania trybu współpracy z instytucją ubezpieczeniową innego Państwa Członkowskiego - wydać decyzji o niepodleganiu ubezpieczeniu społecznemu w Polsce (art. 16 w związku z art. 5 rozporządzenia 987/09).

Sąd Najwyższy zwraca jednak uwagę, że tego rodzaju sposób postępowania nie został unormowany wprost w przepisach rozporządzeń koordynacyjnych i powinien zostać – ewentualnie – ujednolicony w drodze odpowiedniej wykładni tych rozporządzeń oraz prawa pierwotnego dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości zgodnie z zasadą jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa unijnego.

Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że art. 5 ust. 2-4 rozporządzenia 987/2009 normujący okoliczności obligujące instytucję wydającą dokument taki jak zaświadczenie A1 do ponownego rozpatrzenia podstaw do jego wystawienia i ewentualnego cofnięcia, nie reguluje wprost – w odróżnieniu od zasad ustalania ustawodawstwa właściwego z art. 6 i art. 16 rozporządzenia 987/2009 – szczegółowego trybu współpracy między instytucjami właściwymi z różnych państw członkowskich. Jedynie w art. 5 ust. 4 rozporządzenia 987/2009 mowa o sytuacji, w której „zainteresowane instytucje nie osiągną porozumienia” w kwestii cofnięcia m.in. zaświadczenia A1 – wówczas sprawa może być przedstawiona Komisji Akredytacyjnej. Treść art. 5 ust. 4 rozporządzenia 987/2009 sugeruje więc, że w przypadku rozpatrywania podstaw do cofnięcia zaświadczenia A1 instytucja, która wydała to zaświadczenie, powinna współpracować z instytucją właściwą miejsca wykonywania pracy, co zakłada nie tylko bieżącą wymianę informacji między tymi instytucjami na temat istnienia albo nieistnienia podstaw do cofnięcia zaświadczenia A1 ale także uzgodnienie stanowiska w przedmiocie tego, któremu ustawodawstwu dana osoba będzie podlegała (z mocą wsteczną) w przypadku cofnięcia zaświadczenia A1.

W ocenie Sądu Najwyższego, w przypadku konieczności uprzedniego wyczerpania procedury współpracy przez polski organ rentowy z belgijskim organem rentowym przed wydaniem decyzji unieważniających wydanie zaświadczenia A1, decyzje powinny zostać uchylone a sprawa ponownie rozpoznana przez organ rentowy we współpracy z instytucją właściwą innego Państwa Członkowskiego.

Za taką wykładnią art. 5 rozporządzenia 987/2009 w związku z innymi przepisami rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 powołanymi w treści pytania przemawia założenie, zgodnie z którym przepisy o unijnej koordynacji należy interpretować w taki sposób, by w wyniku cofnięcia zaświadczenia A1 nie doszło do naruszenia jednej z fundamentalnych zasad systemu koordynacji zabezpieczeń, czyli podlegania jednemu ustawodawstwu Państwa Członkowskiego (art. 11 ust. 1 rozporządzenia 883/2004). Z zasady tej wynika istotna dyrektywa postępowania dla instytucji właściwych państw i organów odwoławczych. Ich procedowanie nie może doprowadzić nie tylko do objęcia osoby więcej niż jednym ustawodawstwem, ale także do wyłączenia jej z podlegania jakiemukolwiek ustawodawstwu. Celem art. 11-16 rozporządzenia 883/2004, na podstawie których wydawane są zaświadczenia A1, jest także zapobieganie pozbawienia osób objętych zakresem stosowania tego rozporządzenia ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego - wobec braku ustawodawstwa, jakie miałoby do nich zastosowanie (wyrok z 1 lutego 2017 r., T., C-430/15, EU:C:2017:74, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z 25 października 2018 r., W., C-451/17, EU:C:2018:861).

Odpowiedzi, czy tak należy procedować przed wydaniem decyzji o cofnięciu zaświadczenia A1, nie udziela procedura określająca zasady dialogu i koncyliacji, zawarta w decyzji nr (...). W treści preambuły decyzji nr (...) (motyw 4) powołano się na zasadę lojalnej współpracy, ustanowioną także w art. 4 ust. 3 (...), która zobowiązuje do dokonywania przez instytucje właściwej oceny faktów mających znaczenie z punktu widzenia stosowania rozporządzeń. Wskazano przy tym, że „w przypadku istnienia wątpliwości co do ważności dokumentu lub poprawności dowodów potwierdzających (…), w interesie osób objętych rozporządzeniem (WE) nr 883/2004 leży osiągnięcie porozumienia przez instytucje lub władze zainteresowanych państw członkowskich w rozsądnym terminie.” Do art. 4 ust. 3 (...) odwołano się także w wyrokach TS z zakresu koordynacji celem doprecyzowania pewnych obowiązków instytucji właściwych przy okazji cofania zaświadczeń A1 (poprzednio (...), zob. wyrok z 6 lutego 2018 r., A. i in.,C-359/16, EU:C:2018:63, pkt 35-40; a także analogicznie wyrok z 6 września 2018 r., A. i in., C-527/16, EU:C:2018:669, pkt 47). Z powyższego wynika dla Sądu Najwyższego możliwość zakotwiczenia w art. 4 ust. 3 (...) bardziej szczegółowych obowiązków instytucji właściwych z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co służyć będzie realizacji celów art. 45 (...).”

Organ rentowy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien zadośćuczynić konieczności uprzedniego wyczerpania procedury współpracy przez polski organ rentowy z belgijskim organem rentowym, ponownie zbadać przesłanki uprawniające do wycofania zaświadczenia A1 i ewentualnie po tak przeprowadzonym postępowaniu wydać decyzję unieważniającą wydanie zaświadczenia A1

Z przedstawionych wyżej względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i art. 477

14a k.p.c. orzekł jak w sentencji.