Niezdolność do pracy sprzed matury. Sąd utrzymał rentę rodzinną dla syna po ojcu

Decyzją z 12.02.2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił M. K. (1) prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. K..

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. (1) wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. Wskazał, że od 1994 r. cierpi na zaburzenia psychiczne i jest całkowicie niezdolny do pracy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że podstawę wydania decyzji stanowiło orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 14.01.2009 r., stwierdzające, że odwołujący jest całkowicie niezdolny do pracy, a całkowita niezdolność powstała 17.05.2004 r.

Ponieważ dotychczas rentę rodzinną pobierała M. K. (2), Sąd na podstawie art. 477

11 § 2 k.p.c. zawiadomił ją o toczącym się postępowaniu. M. K. (2) przystąpiła do postępowania i przyłączyła się do odwołania.

Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 17 maja 2022 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. K. (1) prawo do renty rodzinnej od dnia 1.01.2020 r. na stałe (pkt 1); stwierdził brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji ( pkt 2) oraz zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego ( pkt 3).

Sąd ten ustalił, iż M. K. (1), urodzony (...), uczęszczał do szkoły podstawowej, a następnie do szkoły średniej zawodowej i zaocznie uczył się w Społecznym Technikum Gastronomicznym w O., które ukończył w dniu 27.05.2000r. W okresie od 25.08.2001 r. do 31.10.2003 r. odwołujący formalnie prowadził działalność gospodarczą – kiosk Ruch, jednak faktycznie w kiosku rano i po południu sprzedawała jego matka - M. K. (2) lub ojciec. Odwołujący zajmował się kioskiem tyko w niewielkim zakresie. W okresie od 1.01.2002r. do 31.10.2002r. formalnie był zatrudniony w biurze rachunkowym, prowadzonym przez jego matkę, a w okresie od 17.01.2005r. do 16.01.2007r. jako pracownik fizyczny w PHU (...). Czynności odwołującego w biurze rachunkowym polegały na wpinaniu dokumentów do skoroszytu, zaś pracy w zakładzie wulkanizacyjnym nie wykonywał codziennie.

Z dalszych ustaleń Sądu wynikało, że odwołujący już w szkole podstawowej był leczony w (...) w Centrum (...) w W. z powodu reakcji nerwicowych. W szkole podstawowej był wycofany, nie miał kolegów, miał trudności w nauce. Przyjmował leki na uspokojenie, miał grupę dyspanseryjną. W szkole średniej jego stan zdrowia się pogorszył: odwołujący bał się ciemności, w domu zapalał wszystkie światła, miał natręctwo mycia rąk – uważał, że są brudne, mył je aż do zdarcia skóry, uderzał też wielokrotnie ręką o rękę. Wychodził z domu, zostawiając włączony gaz, Także w szkole średniej odwołujący izolował się od rówieśników, wychodził w trakcie lekcji, opuszczał zajęcia, pisał po ścianach, był coraz bardziej nerwowy, zaczął przyjmować leki, lekcje odrabiała z nim, lub za niego, matka. W szkole średniej na zajęciach praktycznych zawsze pracował sam, początkowo sam też przygotowywał posiłki, a w późniejszym okresie nauki trzeba było mu już przy tym pomagać, gdyż nie radził sobie, jego stan psychiczny stale się pogarszał, był coraz bardziej nerwowy.

M. K. (1) szkołę ukończył w dniu 27.05.2000 r. Jeszcze w trakcie szkoły średniej podjął ambulatoryjne leczenie psychiatryczne. Po raz pierwszy podjął leczenie szpitalne w ZOZ w S. w lipcu 2005r. Wówczas rozpoznano u niego schizofrenię paranoidalną. W następnych latach wielokrotnie był poddany szpitalnemu leczeniu psychiatrycznemu. W dniu 17.05.2004r. został poddany badaniu psychologicznemu, które wskazywało na formalne zaburzenia myślenia i znacznie obniżoną sprawność umysłową.

Orzeczeniem (...) ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 6.07.2004 r. odwołującego zaliczono do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności wskazując, że stopień niepełnosprawności istnieje od kwietnia 2004r., a odwołujący może wykonywać lekką prace pod nadzorem. Orzeczeniem (...) ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 14.02.2013r. odwołującego zaliczono do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wskazując, że niepełnosprawność istnieje od kwietnia 2004r. a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od lipca 2005r.

W dniu 2.12.2008r. M. K. (1) złożył w ZUS wniosek o przyznanie prawa do renty. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 14.01.2009 r. odwołujący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy na okres do 31.01.2012r., a jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wskazano 17.05.2004 r. W konsekwencji decyzją z dnia 6.02.2009 r. przyznano odwołującemu prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres od 1.12.2008 r. do 31.01.2012 r., a decyzją z 2.03.2012r. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1.02.2012 r. na stałe.

Sąd Okręgowy nadto ustalił, że decyzją z 29.03.2012 r. ZUS przyznał matce odwołującego M. K. (2), prawo do renty rodzinnej po mężu J. K., od 1.03.2012r. na stałe. W dniu 17.01.2020 r. M. K. (2) złożyła wniosek o wstrzymanie wypłaty renty rodzinnej od 1.02.2020 r. Wniosek ten został uwzględniony.

W dniu 17.01.2020r. M. K. (1) złożył w ZUS wniosek o przyznanie renty rodzinnej po ojcu J. K.. W toku rozpoznawania tego wniosku organ rentowy nie skierował odwołującego na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, lecz oparł się na orzeczeniu lekarza orzecznika z dnia 14.01.2009 r. Orzeczeniem tym odwołujący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy na okres do 31.01.2012 r., a jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wskazano 17.05.2004 r. Tym samym odwołujący – w trakcie rozpatrywania wniosku o rentę rodzinną - nie miał możliwości wniesienia sprzeciwu, dlatego Sąd uznał, że w niniejszym postępowaniu może badać stan zdrowia odwołującego.

Sąd Okręgowy przytoczył art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w którym określono warunki do nabycia prawa do renty rodzinnej.

Poza sporem jest, iż M. K. (1) cierpi na schizofrenię, która została rozpoznana podczas leczenia szpitalnego w lipcu 2005 r. Bezspornym jest również, że odwołujący na skutek tego schorzenia jest obecnie całkowicie niezdolny do pracy. Takie stanowisko zajął zarówno Lekarz Orzecznik ZUS, jak i wszystkie zespoły biegłych opiniujące w sprawie. Sporne było natomiast to, czy całkowita niezdolność do pracy odwołującego powstała w okresach wskazanych w art. 68 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a w szczególności przed ukończeniem przez odwołującego nauki w technikum, tj. przed 27.05.2000r.

Na tę okoliczność Sąd I instancji trzykrotnie dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii.

Pierwszy zespół biegłych: biegła z zakresu psychiatrii - A. K. i biegła z zakresu psychologii - L. K. po zbadaniu odwołującego i zapoznaniu się z dokumentacją medyczną rozpoznały u M. K. (1) schizofrenię paranoidalną i stwierdziły, że jest on trwale całkowicie niezdolny do pracy od ukończenia nauki w szkole, tj. od 27.05.2000r. W uzasadnieniu biegłe wskazały, że w obrazie klinicznym u odwołującego widoczny jest wieloletni proces psychotyczny, początkowo diagnozowany jako nieproduktywna postać schizofrenii (bez ostrych objawów wytwórczych). Początek choroby był skryty, objawy prodromalne procesu psychotycznego (ocenione jako prodromalne dopiero retrospektywnie) występowały wiele lat przed formalną diagnozą schizofrenii. Następowała dezintegracja osobowości, dezorganizacja funkcjonowania w rolach społecznych, w tym w roli ucznia. Wprawdzie odwołujący zdobył formalne wykształcenie (zawodowe i uzupełniające średnie w gastronomii, systemem zaocznym) ale tylko dzięki olbrzymiej pomocy matki i wyrozumiałości nauczycieli, z którymi matka stale współpracowała. Zdaniem biegłych osiowe objawy schizofrenii (autyzm, ambiwalencja, amotywacja, asocjacja, zaburzenia afektu) retrospektywnie widoczne są jednak na długi czas przed diagnozą psychologiczną z maja 2004r., która to diagnoza już ewidentnie wskazywała na objawy schizofrenii bezproduktywnej, czyli już z objawami negatywnymi, tzw. defektem. Widoczny on był w sferze procesów poznawczych, jak i osobowości (ze znacznym ubytkiem w zakresie funkcji wykonawczych intelektu, jak i funkcji integracyjno-wolicjonalnej osobowości). Kolejne hospitalizacje psychiatryczne, dokumentacja z leczenia ambulatoryjnego, czy też ocena przebiegu rehabilitacji z Warsztatów (...) Zajęciowej wskazują na postępujący proces psychotyczny. W toku obserwacji na przestrzeni lat opisano dezintegrację funkcji psychicznych - spostrzegania, myślenia, emocji i osobowości, zubożenie emocji, obniżenie zainteresowań tematycznych, tendencję do częstego izolowania się, silnie osłabioną zdolność przyswajania nowych wiadomości, pozorne zainteresowanie, brak umiejętności podejmowania działań zaradczych. Biegłe nie zgodziły się z przyjęciem przez ZUS daty 17.05.2004r. jako początku całkowitej niezdolności do pracy i wskazały, że jest to tylko data badania psychologicznego, potwierdzającego formalne zaburzenia myślenia. Zdaniem biegłych, objawy prodromalne procesu psychotycznego (możliwe do oceny jako prodromalne dopiero retrospektywnie) występowały wiele lat przed formalną diagnozą schizofrenii. Biegłe zaznaczyły, że odwołujący już w szkole podstawowej nie miał kolegów, był wycofany z kontaktów, nauka zawsze sprawiała trudności, wagarował, zaniedbywał naukę, był nadpobudliwy, nie mógł spać w nocy, nie potrafił skoncentrować się na żadnej czynności. Obowiązki szkolne wykonywała za niego matka. Korzystał z pomocy psychologów i pedagogów, szkołę podstawową ukończył będąc zaliczonym przez (...) do grupy dyspanseryjnej. Orzeczeniem wydanym jeszcze w 1994r. ustalono, że widoczne są u niego reakcje nerwicowe oraz że był leczony w (...) w Centrum (...). Być może wówczas nie były to jeszcze pełnoobjawowe osiowe objawy psychotyczne, ale proces stopniowo narastał. Odwołujący zdobył formalne wykształcenie średnie, jednak zdobytej wiedzy nie był w stanie wykorzystać.

Na skutek zastrzeżeń organu rentowego do powyższej opinii, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii innych biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii.

Z opinii biegłego psychiatry J. W. i biegłej z zakresu psychologii H. P. wynikało, że rozpoznana u odwołującego schizofrenia paranoidalną powoduje u niego trwałą całkowitą niezdolność do pracy. Biegli jako datę początkową całkowitej niezdolności do pracy przyjęli 17.05.2004r. i wskazali, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy przed datą 27.05.2000r. W uzasadnieniu opinii biegli podnieśli, że zgadzają się ze stanowiskiem ZUS, zawartym w piśmie 12.05.2021r. z k. 111a.s. (tj. zastrzeżeniami do poprzedniej opinii) i podzielają przedstawione tam argumenty. Wskazali, że pewne objawy obserwowane, w okresie szkolnym zakwalifikowane, jako prodromalne symptomy schizofrenii, nie spowodowały w tym czasie całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero wiele lat później, gdy choroba się rozwinęła. Ich zdaniem prodromalne objawy nie musiały się rozwinąć w schizofrenię. Zależne jest to od okoliczności, czynników psychologicznych, warunków zewnętrznych, które są ważnym czynnikiem w ujawnieniu schizofrenii. Nadto wskazali, że odwołujący po 2000r. był 3 - krotnie zatrudniony, w tym okresie nie mógł być więc jednocześnie niezdolny do pracy.

Z uwagi na fakt, że Sąd dysponował dwiema sprzecznymi opiniami biegłych, na wniosek pełnomocnika odwołującego dopuścił dowód z opinii trzeciego zespołu biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii.

Biegłe sądowe: psychiatra A. P. i psycholog K. S. (1) rozpoznały u M. K. (1) schizofrenię paranoidalną i stwierdziły trwałą całkowitą niezdolność do pracy. Zdaniem tych biegłych całkowita niezdolność do pracy odwołującego powstała przed 27.05.2000r. Uzasadniając swoje stanowisko, biegłe wskazały, iż z orzeczenia z 14.04.1994r. wynika, że odwołujący był leczony w PZP w Centrum (...) z powodu reakcji nerwicowych. Po skończeniu technikum zdał maturę ale od zawsze miał problemy z koncentracją. Pracował jako sprzedawca w kiosku, potem w zakładzie wulkanizacyjnym u swojej rodziny. Wynik badania psychologicznego z 17.05.2004r. wskazywał na formalne zaburzenia myślenia, ogólną sprawność umysłową znacznie obniżoną w stosunku do poziomu przedchorobowego. Biegłe wskazały, że dokonały analizy retrospektywnej funkcjonowania odwołującego w okresie szkolnym na podstawie zeznań matki odwołującego M. K. (2), zeznań sióstr odwołującego M. P. i P. R. i świadka nauczycielki odwołującego - A. W.. Z powyższego, zdaniem biegłych, wynika, że odwołujący już od okresu wczesnego dzieciństwa zdradzał objawy zaburzeń psychicznych. Problemy nasiliły się po rozpoczęciu edukacji. Pod koniec szkoły podstawowej do obrazu klinicznego dołączyły się objawy obsesyjno-kompulsyjne pod postacią natrętnego mycia ciała. Zdaniem biegłych, przyjęcie przez ZUS daty 17.05.2004r. za moment powstania całkowitej niezdolności do pracy nie odzwierciedla stanu faktycznego. W przypadku odwołującego nie można mówić o ostrych psychotycznym początku choroby psychicznej. Objawy narastały stopniowo. W toku obserwacji na przestrzeni kilku lat przed 2004r. opisywano dezintegrację funkcji psychicznych z dominacją objawów negatywnych, szczególnie widocznych w zakresie funkcji poznawczych i osobowościowych. W okresie szkolnym nie potrafił on nawiązywać kontaktów interpersonalnych, miał trudności z nauką, wagarował, wychodził podczas zajęć lekcyjnych, rysował po ścianach, agresywnie odnosił się do kolegów, wszystko go rozpraszało i nie potrafił skoncentrować się na żadnej czynności. W szkole zawodowej i zaocznym technikum również korzystał z pomocy matki, korepetytorów i wsparcia nauczycieli. Tak wiec zdobyte średnie wykształcenie nie wskazuje na jego zdolność do pracy. Funkcjonowanie odwołującego na przestrzeni kolejnych lat po zakończeniu edukacji także potwierdza stałe pogarszanie się stanu psychicznego i niemożność kontynuacji zatrudnienia. Biorąc powyższe pod uwagę biegli stwierdzili, iż całkowita niezdolność do pracy odwołującego istniała przed 27.05.2000r., przed ukończenia nauki w technikum.

Do ww. opinii zastrzeżenia wniósł organ rentowy, podnosząc, iż nie ma podstaw do orzekania całkowitej niezdolności do pracy przed 27.05.2000r. Leczenie odwołującego jest udokumentowane od 2004r. Natomiast wcześniejsze dane, podawane przez najbliższą rodzinę, nie zostały potwierdzone w dokumentacji medycznej i nie mogą stanowić podstawy orzeczenia. Organ rentowy wniósł o zobowiązanie odwołującego do złożenia dokumentacji medycznej z przychodni (...) z okresu szkoły podstawowej i średniej w celu uzyskania informacji, dotyczącej leczenia w tym okresie i skali zaburzeń psychotycznych, które wówczas występowały.

Sąd Okręgowy na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął ten wniosek dowodowy, bowiem Sąd w toku postępowania zwrócił się do odpowiednich placówek medycznych o nadesłanie dokumentacji medycznej odwołującego. Dokumentacja ta została nadesłana, albo Sąd uzyskał informację o jej zniszczeniu wobec upływu okresu przechowywania. Ponowne zobowiązywanie odwołującego do złożenia dokumentacji było więc niecelowe i zmierzało do przedłużenia postępowania.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd Okręgowy wskazał, że wszystkie zespoły biegłych uznały odwołującego za całkowicie trwale niezdolnego do pracy. Rozstrzygnięcie w sprawie było zaś uzależnione od oceny, czy całkowita niezdolność do pracy odwołującego powstała w okresie wskazanym w z art. 68 ust.1 pkt 3 ustawy emerytalnej, tj. w okresie nauki w szkole do dnia 27.05.2000r.

W ocenie Sądu I-ej instancji, podstawę rozstrzygnięcia w tym zakresie powinny stanowić te opinie, w których biegli stwierdzili, że całkowita niezdolność do pracy M. K. (1) powstała przed 27.05.2000r., tj. opinie biegłych A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (1).

Sąd wskazał, iż w sprawie dysponował dokumentacją medyczną odwołującego, dotyczącą leczenia psychiatrycznego, datowaną dopiero od 2004r., w tym badaniem psychologicznym z dnia 17.05.2004r. Odwołujący po raz pierwszy podjął leczenie szpitalne w 2005r. Sądowi w toku postępowania nie udało się uzyskać wcześniejszej dokumentacji, dlatego ustalając, jakie objawy chorobowe występowały u odwołującego w okresie nauki w szkole podstawowej i średniej, Sąd oparł się na zeznaniach świadków: M. K. (2), M. P., P. R., M. S. i A. W.. Sąd dał im wiarę, bowiem świadkowie to członkowie najbliższej rodziny odwołującego (siostry i matka) oraz bliska znajoma i nauczycielka odwołującego ze szkoły średniej. Miały one więc okazję zaobserwować zachowanie odwołującego i występujące u niego objawy chorobowe. Biegłe sądowe A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (1), wydając opinie uwzględniły ww. zeznania świadków. Zeznań tych nie uwzględnili zaś biegli psycholog J. W. i psychiatra H. P., którzy orzekli, że odwołujący przed 27.05.2000r. nie był całkowicie niezdolny do pracy. Tymczasem z zeznań ww. świadków wynika, że odwołujący wykazywał objawy chorobowe, a w szkole średniej jego stan zdrowia odwołującego był już tak zły, że wymagał stałego przyjmowania leków, co uzasadnia tezę o jego całkowitej niezdolności do pracy jeszcze przed ukończeniem szkoły średniej. Świadek A. W. nie jest spokrewniona z odwołującym, a z jej zeznań wynikało, że M. K. (1) pod koniec szkoły wymagał już pomocy nawet przy pracach, polegających na przygotowywaniu posiłku. Nadto z zeznań ww. świadków wynika, że w pisemnych pracach domowych pomagała odwołującemu matka, lub też odrabiała za niego prace pisemne. Zeznania świadków, dotyczące izolowania się odwołującego i zmianie jego zachowania jeszcze w szkole średniej potwierdza też epikryza w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego w (...) Oddziału Psychiatrycznego w S., gdzie odwołujący przebywał w lipcu 2005r.

Sąd podzielił wniosek biegłych A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (2), iż sam fakt zdania przez odwołującego matury nie stanowi podstawy do stwierdzenia braku całkowitej niezdolności do pracy. Istotne są bowiem objawy chorobowe, występujące u odwołującego, które zostały pominięte przez ZUS i biegłych J. W. i H. P.. Biegłe A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (1) słusznie wskazały, iż odwołujący wprawdzie ukończył szkołę, lecz nie był w stanie wykorzystać zdobytej wiedzy i umiejętności kucharza. Biegli J. W. i H. P. nie uwzględnili też faktu, że odwołujący uczęszczał do zaocznego technikum, gdzie zajęcia odbywały się w piątek, sobotę i niedzielę, a to oznacza, że odwołujący nie był w stanie efektywnie uczyć się w technikum w trybie stacjonarnym prze 5 dni w tygodniu, co także przemawia za wnioskiem o całkowitej niezdolności do pracy.

Wbrew stanowisku ZUS, zawartemu w piśmie z 12.05.2021r. i stanowisku biegłych J. W. i H. P., istotnego znaczenia nie ma fakt zaliczenia odwołującego w 2004r. do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to nie odzwierciedla stanu zdrowia odwołującego w okresie uczęszczania do szkoły średniej, a nadto w orzeczeniu tym wskazano, że może wykonywać tylko lekkie prace i to pod nadzorem, co oznacza faktycznie niemożność wykonywania pracy na otwartym rynku pracy, gdzie nie jest wymagany ciągły nadzór. Sąd podzielił stanowisko biegłych A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (1), iż fakt podjęcia przez M. K. (1) zatrudnienia i formalnego prowadzenia działalności gospodarczej nie świadczy o zdolności do pracy. Wykonywana przez odwołującego praca u członków rodziny nosiła znamiona co najmniej pracy w warunkach chronionych, nie była to praca w normalnych, typowych warunkach. Odwołujący nigdy nie podjął zatrudnienia u osób obcych, co było spowodowane niemożnością wykonywania przez niego pracy codziennie i systematycznie.

Biorąc pod uwagę całość ww. okoliczności, Sąd I instancji podzielił wnioski z opinii biegłych: A. K. i L. K. oraz A. P. i K. S. (2), iż całkowita niezdolność do pracy M. K. (1) powstała jeszcze w szkole średniej, tj. przed 27.05.2000r.

Tym samym Sąd stwierdził, że odwołujący spełnił wszystkie warunki z art. 68 ust.1 pkt 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wymagane do przyznania mu prawa do renty rodzinnej po ojcu.

Z tych względów Sąd Okręgowy na mocy art. 477

14 § 2 k.p.c. orzekł jak pkt 1 sentencji wyroku, zaś o kosztach zastępstwa prawnego orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok w części dotyczącej pkt 1 i 3 i zarzucając mu:

1)naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art.68 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 oraz 13 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U.2022.504 j.t.) poprzez uznanie, iż M. K. (1) spełnia przesłanki do nabycia prawa do renty rodzinnej, w tym przesłankę uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy, przy czym niezdolność ta powstała przed ukończeniem 16 roku życia,

2)naruszenie zasad prawa procesowego, tj.:

-art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nienależyte rozważenie zebranego materiału dowodowego w postaci opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii oraz stanowisk lekarzy orzeczników ZUS zajmowanych w toku postępowania orzeczniczego przed organem rentowym, zastrzeżeń do opinii biegłych sądowych złożonych przez organ rentowy w piśmie procesowym oraz bezzasadne uznanie wynikającego z opinii biegłych sądowych wniosku dot. stwierdzenia niezdolności do pracy powstałej przed 16 rokiem życia za wiarygodny, w sytuacji gdy opinie te pozostają w oderwaniu od pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zastrzeżeń do opinii, opinii innego zespołu biegłych tej samej specjalności oraz opinii lekarskich zgromadzonych w postępowaniu przed ZUS,

-art. 278 § 1 i 2 k.p.c., art. 286 k.p.c., art. 227, art. 235

2 §1 pkt 5 k.p.c. poprzez bezzasadne nieuwzględnienie wniosku dowodowego organu rentowego o powołanie innych biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii zgłoszonego w piśmie procesowym organu, jego pominięcie oraz uznanie, że okoliczności sporne zostały wyjaśnione;

3. błąd w ustaleniach faktycznych i uznanie, że odwołujący się jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolność ta powstała przed ukończeniem 16 r. ż. w sytuacji, gdy brak jest jakichkolwiek przesłanek na takie oznaczenie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.

Skarżący wniósł o rozpoznanie postanowienia o pominięciu wniosku dowodowego zgłoszonego w piśmie procesowym organu rentowego i ponowne jego rozpoznanie oraz powołanie innych biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii.

Wskazując na powyższe, organ rentowy stosownie do treści ww. dowodów wnosił o dokonanie zmiany wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja organu rentowego nie jest zasadna.

Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c. i na jego podstawie dokonał trafnych ustaleń faktycznych i w rezultacie zasadnie przyznał M. K. (1) prawo do renty rodzinnej na podstawie ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne oraz wykładnię przepisów.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było prawo M. K. (1) do renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. K..

W myśl art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2 (tj. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia). W myśl art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej - Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Bezsporne było w sprawie, że M. K. (1) został uznany na trwale całkowicie niezdolnego do pracy. Sporna była natomiast okoliczność, czy odwołujący stał się całkowicie niezdolny do pracy do ukończenia 16 lat lub do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia), tj. przed 27.05.2020 r.

Celem ustalenia, czy odwołujący spełnia powyższy warunek, Sąd Okręgowy zasięgnął opinii trzech zespołów biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii.

Pierwszy zespół biegłych: psychiatra - A. K. i psycholog - L. K. po przeprowadzeniu badania i na podstawie dokumentacji lekarskiej rozpoznały u M. K. (1) schizofrenię paranoidalną i stwierdziły, że jest on trwale całkowicie niezdolny do pracy od ukończenia nauki w szkole średniej, tj. od 27.05.2000r.

Kolejny zespół biegłych w osobie psychiatry J. W. i psychologa H. P. również stwierdził, że rozpoznana u odwołującego schizofrenia paranoidalna powoduje u niego trwałą całkowitą niezdolność do pracy. Biegli za datę początkową powstania u odwołującego całkowitej niezdolności do pracy uznali dzień 17.05.2004r. Zdaniem tych biegłych nie było podstaw do stwierdzenia u odwołującego całkowitej niezdolności do pracy przed datą 27.05.2000 r.

Z opinii trzeciego zespołu biegłych - psychiatry A. P. i psychologa K. S. (1) wynikało, że rozpoznana u M. K. (1) schizofrenia paranoidalna czyni go trwale całkowicie niezdolnym do pracy. Zdaniem tych biegłych całkowita niezdolność do pracy odwołującego powstała przed ukończeniem nauki w technikum, tj. przed 27.05.2000 r.

Opinie biegłych sądowych sporządzone w sprawie nie zawierały jednoznacznych wniosków w zakresie stwierdzenia daty powstania u odwołującego całkowitej niezdolności do pracy. W sytuacji zaistniałych rozbieżności w opiniach biegłych sądowych należało – zdaniem Sądu II instancji – podzielić stanowisko większości biegłych sądowych opiniujących w przedmiotowej sprawie.

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy zasadnie podzielił wnioski wynikające z opinii zespołu biegłych: psychiatry - A. K. i psychologa - L. K. oraz opinii biegłych z zakresu psychiatrii A. P. i psychologii K. S. (1) i oparł na nich swoje orzeczenie. Opinie tych biegłych zawierają zgodne wnioski co do stwierdzenia u M. K. (1) całkowitej niezdolności do pracy oraz co do daty powstania tej niezdolności u odwołującego. W ocenie Sądu II instancji, biegłe sądowe przekonująco i wyczerpująco uzasadniły swoje stanowisko co do podstaw uznania odwołującego za całkowicie niezdolnego do pracy przed 27.05.2000 r., odwołując się szczegółowo do okoliczności wynikających z całokształtu dokumentacji medycznej, wyników badań podmiotowych i przedmiotowych, zeznań matki odwołującego i zeznań świadków oraz do kwalifikacji zawodowych odwołującego. Ponadto biegłe sądowe należycie uzasadniły, z jakich przyczyn nie podzieliły stanowiska organu rentowego o uznaniu odwołującego za całkowicie niezdolnego do pracy od 17.05.2004 r. Powyższe opinie zostały sporządzone rzetelnie, fachowo, obiektywnie oraz zostały należycie umotywowane. Podstawą ich wydania były dowody obiektywne, powyższe opinie zostały bowiem sporządzone w oparciu o dogłębną analizę dokumentacji medycznej, akt sprawy oraz badanie podmiotowe wnioskodawcy. Ponadto trzeci zespół biegłych w osobie psychiatry A. P. i psychologa K. S. (1) wyjaśnił wątpliwości dotyczące daty powstania całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonego, mając na uwadze również treść wcześniej sporządzonych opinii biegłych i zgłoszonych przez organ rentowy zastrzeżeń. Należy stwierdzić, że biegłe sądowe legitymują się dużym doświadczeniem zawodowym, wiedzą medyczną oraz znajomością zasad orzeczniczych.

Mając powyższe na względzie należało przychylić się do stanowiska Sądu I instancji, iż całkowita niezdolność do pracy powstała u wnioskodawcy przed 27.05.2000 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, w toku którego zgromadził dowody, które następnie poddał wszechstronnej, wnikliwej ocenie, nie przekraczając przy tym granic swobodnej oceny dowodów zakreślonych w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. Nadto dokonana przez Sąd Okręgowy ocena zebranego materiału dowodowego jest zgodna z zasadami doświadczenia i logicznego rozumowania. Zdaniem Sądu drugiej instancji sam fakt, iż wnioski wynikające z dwóch opinii biegłych sądowych, którym Sąd dał wiarę nie pokrywają się ze stanowiskiem lekarzy orzeczników ZUS, treścią opinii biegłych z zakresu psychiatrii J. W. i z zakresu psychologii H. P. i stanowiskiem organu rentowego nie oznacza naruszenia zasady wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Sąd Okręgowy uznając za wiarygodną dla oceny stanu zdrowia wnioskodawcy wskazane powyżej opinie dwóch zespołów biegłych lekarzy psychiatry i psychologa, prawidłowo nie podzielił opinii trzeciego zespołu biegłych lekarzy, stwierdzającej brak podstaw do uznania odwołującego za całkowicie niezdolnego do pracy przed 27.05.2020 r. Sąd Okręgowy swoje stanowisko w powyższym zakresie dogłębnie uzasadnił, mając na względzie, że opinia tego zespołu biegłych nie uwzględniała wszystkich okoliczności dotyczących stanu zdrowia odwołującego w trakcie nauki w szkole podstawowej i średniej, przebiegu nauki odwołującego w ww. szkołach oraz faktycznego charakteru i warunków zatrudnienia odwołującego, a tym samym nie mogła właściwie ocenić stanu zdrowia odwołującego.

Dokonanej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie zmieniają argumenty podniesione w apelacji. Organ rentowy, kwestionując opinie biegłych podkreślał, że M. K. (1) ukończył szkołę średnią, zdał maturę a ponadto był aktywny zawodowo ( własna działalność gospodarcza, zatrudnienie na stanowisku pracownika fizycznego oraz w biurze rachunkowym). Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, iż fakt ukończenia przez M. K. (1) szkoły średniej, czy też fakt formalnego podjęcia aktywności zawodowej nie wyklucza możliwości stwierdzenia u niego całkowitej niezdolności do pracy w tamtym okresie. Jak wynika z ustaleń Sądu I instancji, praca wykonywana przez odwołującego miała charakter prostych czynności zleconych przez członków rodziny. Nie była wykonywana stale i systematycznie. Z kolei działalność gospodarcza odwołującego w przeważającym zakresie była prowadzona przez matkę odwołującego.

Stąd mając na względzie spójne i logiczne stanowisko dwóch zespołów biegłych psychologa i psychiatry, uzupełnione dokumentacją medyczną i zeznaniami świadków M. K. (2), M. P., P. R., M. S. i A. W. uznać należy, iż poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia są prawidłowe i nie zawierają błędów natury faktycznej i logicznej.

Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uzupełniania materiału dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego zespołu biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Biegli sądowi opiniujący w sprawie wyjaśnili wszystkie okoliczności dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy, jak również daty powstania u niego całkowitej niezdolności do pracy. Pomimo zgłoszonych przez organ rentowy zarzutów do opinii trzeciego zespołu biegłych, materiał dowodowy zebrany w sprawie dawał merytoryczną podstawę do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a dopuszczanie dowodu z opinii czwartego zespołu biegłych tej samej specjalności zmierzałoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużania postępowania sądowego. Dlatego też Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c., pominął wniosek dowodowy organu rentowego.

W konsekwencji nie jest zasadny zarzut organu rentowego dotyczący naruszenia art. 278 § 1 i 2 k.p.c., art. 286 k.p.c., art. 227, art. 235

2 §1 pkt 5 k.p.c. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że okoliczności sporne w niniejszej sprawie zostały wszechstronnie wyjaśnione i pominął wnioski dowodowe organu rentowego. Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, zaś samo niezadowolenie strony z wniosków przyjętych przez biegłego nie uzasadnia dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii, zwłaszcza gdy wydana opinia jest kategoryczna, przekonująca i nie wzbudza zastrzeżeń sądu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2020 r. II CSK 68/19, LEX nr 3083327). Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszej opinii, wtedy gdy opinia, którą dysponuje, zawiera istotne luki, gdyż nie odpowiada na postawione tezy dowodowe, jest niejasna, czyli nienależycie uzasadniona lub nieweryfikowalna, tj. gdy przedstawiona przez eksperta analiza nie pozwala organowi orzekającemu skontrolować jego rozumowania, co do trafności jego wniosków końcowych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 maja 2019 r., I ACa 856/18).

Końcowo należy zaznaczyć, że Sąd nie jest związany przyjętą przez organ rentowy datą powstania niezdolności do pracy u odwołującego w postępowaniu o rentę z tytułu niezdolności do pracy. W niniejszej sprawie odwołujący przedstawił również inne dowody, m. in. z zeznań świadków, które pozwoliły biegłym na przyjęcie innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy.

W takim stanie rzeczy Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ocenę dowodów zaprezentowaną przez Sąd Okręgowy uznając jednocześnie, iż formułowane i podtrzymywane przez organ rantowy zarzuty w tym względzie nie są zasadne. W związku z tym, że z prawidłowych ustaleń Sądu Okręgowego wynikało, że całkowita niezdolność do pracy M. K. (1) powstała w okresie wskazanym w art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, to uznać należało, iż spełnił on przesłanki niezbędne do przyznania mu prawa do renty rodzinnej. Ty samym Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów prawa materialnego, tj. art.68 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 oraz 13 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c., oddalił apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd orzekł zgodnie z art. 98 ust. 1, 1

1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 j.t.) – pkt II wyroku.