Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS i utrzymał rentę socjalną dla T. A. na stałe

Ubezpieczony T. A. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z dnia 8 maja 2024 r., odmawiającej mu prawa do renty socjalnej na dalszy okres. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony wskazał na to, że urodził się z dziecięcym porażeniem mózgowym, jest niepełnosprawny intelektualnie i od urodzenia pozostaje pod kontrolą okulisty. Skarżący twierdził, że w jego stanie zdrowia nie nastąpiła żadna poprawa, wobec czego decyzja odmowna jest dla niego niezrozumiała.

Pozwany w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, gdyż Komisja Lekarska ZUS nie uznała ubezpieczonego za całkowicie niezdolnego do pracy. Na rozprawie organ rentowy wniósł ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 8 maja 2024 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu T. A. prawo do renty socjalnej od dnia 1 stycznia 2023 r. na stałe (pkt 1) oraz stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt 2), sygn. akt IV U 108/23/.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

Ubezpieczony T. A., urodzony (...), miał przyznane prawo do renty socjalnej od 29 maja 2019 r. do 30 września 2022 r. Prawo do świadczenia zostało przedłużone do 31 grudnia 2022 r. na podstawie art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem, Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r., poz. 374).

Z kolejnym wnioskiem o prawo do świadczenia ubezpieczony wystąpił 26 sierpnia 2022 r., co skutkowało przeprowadzeniem przez organ rentowy postępowania orzeczniczego, w którego toku zbadał go konsultant neurolog. W opinii tego lekarza z dnia 21 września 2022 r. zawarto rozpoznanie: upośledzenie umysłowe lekkie, torbiel pajęczynówki, zez rozbieżny oka lewego i dyskretne lewostronne objawy piramidowe. Konsultant wskazał, że ubezpieczony ma (...) lat, uczy się w ośrodku szkolno-wychowawczym w zawodzie pomocnik stolarza. Od 29 maja 2019 r. - renta socjalna. Wywiad trudny do zebrania, gdyż nie odpowiada na pytania albo odpowiada pojedynczymi słowami, gestami, później - prostymi zdaniami. Zgłasza bóle głowy. W badaniu zez rozbieżny oka lewego, odruchy z kk dolnych po lewej nieco żywsze, bez niedowładów i ataksji. TK głowy z 29 maja 2001 r. torbiel pajęczynówki tylnego dołu czaszki po stronie prawej 26x14 mm, poszerzony w zakresie komór bocznych wymiar poprzeczny 47 mm, komory III i IV wąskie. W ocenie konsultanta stan neurologiczny nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy.

Lekarz orzecznik ZUS w opinii z dnia 3 października 2022 r. powtórzył rozpoznanie konsultanta neurologa i wskazał w podsumowaniu i uzasadnieniu ustaleń orzeczniczych,

że po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną, a w szczególności z opinią konsultanta w dziedzinie neurologii, nie znajduje podstaw do wydania orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy.

Komisja Lekarska ZUS, rozpatrując sprawę po sprzeciwie ubezpieczonego, rozpoznała u niego w dniu 25 października 2022 r. upośledzenie umysłowe lekkie jako chorobę zasadniczą, a ponadto torbiel pajęczynówki, zez rozbieżny oka lewego i astygmatyzm nadwzroczny z niedowidzeniem obu oczu oraz dyskretny zespół piramidowy lewostronny. W podsumowaniu i uzasadnieniu zaocznych ustaleń orzeczniczych komisja wskazała: orzekany 21-letni, uczęszcza do ośrodka szkolno-wychowawczego, przyuczany do pracy jako pomocnik stolarza, korzystał ze świadczenia ZUS

w postaci renty socjalnej do września 2022 r., aktualnie złożył wniosek o przedłużenie świadczenia. Lekarz orzecznik pierwszej instancji orzekł brak całkowitej niezdolności do pracy. Komisja Lekarska rozpatruje sprawę po złożonym sprzeciwie. Komisja lekarska po zapoznaniu się z zawartą w aktach ZUS dokumentacją medyczną, w tym aktualną opinią konsultanta ZUS neurologa, ustaliła, że naruszenie sprawności organizmu w przebiegu dysfunkcji OUN występuje u orzekanego w stopniu niedającym podstawy do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy.

Na podstawie powyższego orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS organ rentowy wydał decyzję odmawiającą ubezpieczonemu prawa do renty socjalnej.

Ubezpieczony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe z przyczyn określonych symbolami 01-U, 04-O i 10-N.

Ubezpieczony jest trwale całkowicie niezdolny do pracy na otwartym rynku pracy.

Przechodząc do rozważań prawnych, Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (obecnie Dz.U. 2023r., poz. 2194) oraz art. 12 i art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz. U. 2023 r. poz. 1251; dalej: ustawa emerytalna), do którego odsyła art. 5 pkt 1 i art. 15 ustawy o rencie socjalnej.

Wobec konieczności posiadania wiadomości specjalistycznych do rozstrzygnięcia niniejszego sporu postanowieniem z dnia 13 lutego 2023r. Sąd I instancji dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychologa oraz biegłych ortopedy, neurologa, psychiatry i okulisty – jako właściwych dla oceny schorzeń skarżącego. Żadna ze stron nie wniosła zastrzeżeń do proponowanych osób biegłych.

Biegły sądowy ortopeda rozpoznał u ubezpieczonego: skoliozę jednołukową I° prawo-stronną odcinka piersiowo-lędźwiowego kręgosłupa, koślawość paluchów umiarkowanego stopnia i mózgowe porażenie dziecięce oraz wskazał na brak całkowitej niezdolności do pracy po dniu 31 grudnia 2022 r. Biegły wyjaśnił, że schorzenia ortopedyczne nie są mocno nasilone. Nie powodowały i nie powodują całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący ma zachowaną dobrą funkcję kończyn górnych i dolnych, z pełnym zakresem ruchu stawów, dobrą siła mięśniową. Ruchomość i funkcja kręgosłupa przy skoliozie I° jest zachowana, dobra. Powodem orzekanej wcześniej niezdolności do pracy były schorzenia neurologiczne.

Biegły neurolog rozpoznał u ubezpieczonego torbiel pajęczynówki, wrodzona wadę rozwojową mózgowia i upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim oraz stwierdził, że z powodów neurologicznych skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy nadal po dniu 31 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu opinii biegły podał, że w badaniu neurologicznym nie stwierdził istotnych dla sprawności opiniowanego, trwałych odchyleń od stanu prawidłowego, trudno za takie uznać nieco żywsze odruchy po stronie lewej. Podobne wnioski wynikają również z innych ocen neurologicznych dostępnych w aktach sprawy: opinia lekarza konsultanta ZUS z zakresu neurologii, wyniki badań neurologicznych z poradni neurologicznej. Nie stwierdzono opisywanych w 2019 r. odchyleń od normy takich jak zachwiana próba Romberga, śladowa dysmetria i mniej sprawne ruchy naprzemienne lewej kończyny górnej, nastąpiła zatem poprawa stanu neurologicznego. Oceniany również w 2017 r. przez biegłego sądowego z zakresu neurologii, który uznał opiniowanego za niepełnosprawnego w stopniu lekkim – obraz neurologiczny podobny do opisanego powyżej. Systematycznie ma wykonywane badanie głowy metodą tomografii komputerowej – obraz stabilny od wielu lat – niewielkie zmiany rozwojowe, torbiel pajęczynówki.

Biegły psycholog wskazał we wnioskach opinii, że obecny stan funkcjonowania umysłowego opiniowanego kształtuje się poziomie niepełnosprawności intelektualnej w stopniu umiarkowanym. Skala testu CFT - 20 R kończy się na ilorazie inteligencji na poziomie 55 – dla wyniku surowego 19. W bieżącym badaniu opiniowany osiągnął wynik surowy 17, co wskazuje na wyżej wskazywany poziom sprawności intelektualnej. Wynik obu zastosowanych testów koreluje ze sobą. Biegły uznał

za warte zaznaczenia, że powinno się traktować iloraz psychometryczny jako jedno z wielu, ale nie najważniejsze kryterium diagnozy niepełnosprawności intelektualnej. W diagnozie intelektu należy wziąć przede wszystkim pod uwagę zaradność życiową, komunikację, kompetencje społeczne, emocjonalne, umiejętność dokonywania wyborów i decydowania. Należy także uwzględnić deficyty w funkcjonowaniu adaptacyjnym, kompensacyjnym, bowiem w istotnym stopniu odpowiadają one za problemy z wypełnianiem standardów rozwojowych i społecznych, także determinują to, w jaki sposób osoba z niepełnosprawnością intelektualną radzi sobie z codziennymi zadaniami. Na poziomie funkcjonalnym brak zauważalnych nieprawidłowości OUN. Funkcje pamięci dostosowane

do intelektualnych. Biorąc pod uwagę całokształt zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego biegły ocenił, że T. A. jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu umiarkowanym. Charakter upośledzenia jest trwały, nierokujący poprawy. Sytuacje nowe powodują u niego zakłopotanie i niejednokrotnie przekraczają zasoby percepcyjne. Osobowość niedokształcona, zwarta. Opiniowany nawet w podstawowym zakresie może mieć trudność w rozumieniu zachowań i sytuacji społecznych. W życiu codziennym wymaga wsparcia i opieki osoby drugiej we wszystkich sytuacjach społecznych, także dotyczących np. planowania przyszłości, planowania wydatków, gospodarowania zasobami. Badany nie jest w stanie poprawnie rozpoznawać otaczającej rzeczywistości oraz w niepełnym zakresie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Nie jest w stanie podejmować decyzji, które byłyby dla niego bezpieczne, przemyślane. W sytuacjach prostego, codziennego funkcjonowania w miarę poprawnie radzi sobie z zadaniami, które dobrze zna, jednak przy pomocy lub nadzorze osoby drugiej. Ze względu na ograniczenia poznawcze może być podatny na manipulacje, wpływ zewnętrzny.

Biegły psychiatra rozpoznał u opiniowanego upośledzenie umysłowe o nasileniu między stopniem lekkim a umiarkowanym. Upośledzenie umysłowe jest stanem zahamowania lub niepełnego rozwoju umysłu, które charakteryzuje się uszkodzeniem umiejętności ujawniających się w okresie rozwoju i składających się na ogólny poziom inteligencji to jest zdolności poznawczych, mowy, ruchowych i społecznych, upośledzenie umysłowe może wystąpić wraz z innymi zaburzeniami psychicznymi lub bez nich. Stwierdza się obniżenie poziomu funkcjonowania intelektualnego prowadzące do zmniejszonej zdolności przystosowania się do codziennych wymagań w normalnym otoczeniu społecznym. Biegły wyjaśnił, że upośledzenie umysłowe jest stanem występującym

od urodzenia. Osoby lekko upośledzone nabywają umiejętności językowe z opóźnieniem,

ale pozwalające posługiwać się mową do codziennych potrzeb. Osiągają pełną niezależność

w samoobsłudze, w praktycznych i domowych czynnościach, przy czym tempo ich wykonywania może być niższe. Osobom upośledzonym można znacznie pomóc poprzez programy edukacyjne nastawione na rozwój umiejętności i kompensacje występujących ograniczeń. Większość osób lekko upośledzonych jest potencjalnie zdolna do pracy wymagającej raczej praktycznych niż szkolnych umiejętności, włączając w to niewykwalifikowaną lub półwykwalifikowaną pracę fizyczną. Trudności emocjonalne, społeczne, behawioralne są bliskie osobom z normalną inteligencją. Upośledzenie umysłowe umiarkowane charakteryzują ograniczone możliwości w zakresie rozumienia

i posługiwania się mową, możliwości samoobsługi, która wymaga nadzoru przez całe życie, postępy w nauce są bardzo ograniczone, zdolności są ograniczone do wykonywania prostych praktycznych prac wykonywanych pod nadzorem, całkowita niezależność w dorosłym życiu jest rzadkością. W dostępnej w aktach dokumentacji medycznej biegli rozpoznawali u skarżącego upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim oraz umiarkowanym. Biegły neurolog rozpoznał torbiel pajęczynówki wrodzoną, wadę rozwojową mózgowia. Orzekł, iż z powodów neurologicznych nie jest całkowicie niezdolny do pracy nadal po dniu 31 grudnia 2022 r. Z wywiadu zebranego od matki opiniowanego wiadomo, że ubezpieczony nie leczył się psychiatrycznie, chodzi do szkoły specjalnej, gdzie uczy się na pomocnika stolarza, lubi te zajęcia, wymaga wożenia do szkoły, trudno mu dostosować się

do nowych warunków, jednak, kiedy się przyzwyczai, wykonuje zadania sumiennie. Matka podawała, iż w zachowaniu jest spokojny, w szkole objęty jest opieką psychologiczną. Opiniowany w trakcie badania zachowywał się spokojnie, początkowo odpowiadał na zadane pytania prostymi zdaniami, w dalszej części badania uśmiechał się, unikał kontaktu wzrokowego, swoją uwagę kierował na matkę. Zdaniem biegłego, w obecnym stanie psychicznym skarżący jest częściowo niezdolny do pracy. Wskazanym dla niego jest podjęcie pracy dostosowanej do jego umiejętności, najkorzystniej

przy obecności asystenta pracy. Podjęcie pracy w przypadku ubezpieczonego będzie miało również walor terapeutyczny, rehabilitacyjny, umożliwiający trenowanie kontaktów międzyludzkich, uczenie się dyscypliny, systematyczności, nabywanie nowych umiejętności. Prowadzić to będzie u opiniowanego do zwiększonej pewności siebie, zaradności oraz lepszego funkcjonowania życiowego. Zdaniem biegłego stan zdrowia psychicznego opiniowanego nie powoduje, iż jest on nadal po dniu 31 grudnia 2022 r. całkowicie niezdolny do pracy, jest on natomiast częściowo niezdolny do pracy z uwagi na upośledzenie umysłowe o nasileniu między stopniem lekkim, a umiarkowanym, przy czym niezdolność ta ma charakter trwały.

Strony nie wniosły zastrzeżeń do opisanych opinii w wyznaczonym im w tym celu terminie.

Zdaniem Sądu Okręgowego, z uwagi na wskazanie przez biegłego psychiatrę, że wprawdzie ubezpieczony mógłby (i powinien – z uwagi na walor terapeutyczny i rehabilitacyjny) świadczyć pracę, jednak najkorzystniej w obecności asystenta pracy, należało przyjąć, że wnioskując o trwałej częściowej niezdolności ubezpieczonego do pracy biegły miał na myśli zachowanie przez skarżącego zdolności do pracy przystosowanej (na chronionym rynku pracy), dla której charakterystyczne jest jej świadczenie właśnie np. w obecności asystenta pracy, a więc pod stałym, poszerzonym nadzorem.

Aby potwierdzić ten wniosek, sąd uznał za niezbędne przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków – matki ubezpieczonego E. A., jego wychowawcy T. L. i nauczyciela zawodu E. L..

Z zeznań matki wnioskodawcy wynikało, że ubezpieczony mieszka z matką i jej narzeczonym oraz bratem. Osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo. Ubezpieczony uczy się w szkole specjalnej, jest w 3 klasie. Będzie uczęszczał tam jeszcze rok. Uczy się w zawodzie pomocnik stolarza. Ma zajęcia praktyczne i teoretyczne. Wszystkie zajęcia odbywają się w szkole, do której rano wozi go narzeczony matki, a matka skarżącego odbiera. Zdarza się, że ubezpieczony korzysta z komunikacji miejskiej, ale rzadko. Nie zna innej trasy niż między domem a szkołą. Skarżący sam nie udaje się na zakupy. Klasa ubezpieczonego ma chyba 9 osób, a na pewno mniej niż 10. Ma kolegów i 1 przyjaciela. Jest to przyjaciel, który pomaga mu np. pójść do sklepu. To jest osoba z jego klasy. Skarżący posługuje się telefonem komórkowym, jest on dotykowy. Korzysta z facebooka. Przyjaciel odwiedza ubezpieczonego w domu. Tylko on go odwiedza. Wnioskodawca wstaje o 6 rano, ktoś musi go budzić. Skarżący wie, co ma zrobić po obudzeniu. Matka ubezpieczonego robi śniadanie, czasem skarżący sam sobie przygotuje jakieś drobne rzeczy. Ubezpieczony zna się na zegarku, tzn. wie, o której musi wyjść, aby się nie spóźnić. Po powrocie domu je obiad i ma na komputerze grę symulacyjną, w którą gra. To jest tylko jedna gra. To jest gra, w której on jeździ sobie ciągnikiem po polu, prowadzi farmę. Ostatnio matka ubezpieczonego widziała, jak grał w piłkę nożną z komputerem. Gra w farmę to też jest gra z komputerem. Ubezpieczony wyrzuca śmieci, wy-chodzi z psem. Skarżący musi mieć przygotowany worek do wyniesienia i trzeba mu powiedzieć, żeby go wyniósł. Nigdy sam nie podjął inicjatywy. Przy wychodzeniu z psem ma nastawiony budzik, wtedy wychodzi. Nie ma innych obowiązków, nie chodzi sam na zakupy. Nie jest wysyłany na zakupy, bo wg matki nie poradziłby sobie. Jest natomiast zabierany na zakupy. Kiedy matka daje skarżącemu wybór przy zakupach,

to wybiera słodycze. Kiedy mówi, żeby podał np. ser, to go wrzuci do koszyka, ale sam nigdy tego nie wybiera, pokazuje się mu, który ser ma podać. W sklepie odzieżowym to matka musi wybrać dla skarżącego ubrania. Wnioskodawca nie pomaga w przygotowaniu posiłków, kiedy jest głodny to zrobi sobie kanapkę. Poproszony, czasem pomoże w odkurzaniu, przy czym robi to porządnie, jeśli się powie, że odkurzył mieszkanie, to odkurzy całe mieszkanie, natomiast jeśli się powie, żeby odkurzył jedno pomieszczenie, to tylko to jedno odkurzy. Ubezpieczony potrafi po sobie posprzątać w kuchni. Rzadko pije i przygotowuje sobie ciepłe napoje. W dni wolne, jak rodzina gdzieś wyjeżdża, to zabiera wnioskodawcę ze sobą, a jeśli jest w domu, to gra na komputerze. Ubezpieczony czasem pomaga narzeczonemu matki np. przy naprawie samochodu – stoi przy nim i czasem coś przykręci. Kiedyś złożył jakiś regał, był prostej budowy, przykręcił śrubki. Jest osobą małomówną i nie wychodzi

z inicjatywą do rozmowy, dużo czasu zajmuje mu „otworzenie się”.

Wychowawczyni ubezpieczonego zeznała, że skarżący jest chłopcem bardzo wycofanym, cichym. Jest to bardzo wyraźne nawet na tle innych chłopców z jego klasy. Nie potrafi się obronić nawet przed niewłaściwymi zachowaniami młodszych dzieci. Delikatną poprawę zaobserwowała dopiero w 3 klasie, zaczął mówić „Dzień dobry”. Potrafi powiedzieć pojedyncze zdania. Czasem się uśmiecha, ale jest to uśmiech nieadekwatny do sytuacji, np. kiedy dostaje reprymendę. W czasie lekcji wymaga nadzoru, bo kiedy nie zrozumie polecenia, nie poprosi o wytłumaczenie. Często jest tak, że pod koniec lekcji, kiedy uczniowie oddają zadania, wnioskodawca jest dopiero gdzieś w 3/4 wykonania danego zadania. T. ma kolegę w klasie. Ta przyjaźń dopiero się wyklarowała w ostatnim roku. Skarżący nie spóźnia się na lekcje. U skarżącego poziom nauki jest minimalny, nie ma mowy o opanowaniu języka niemieckiego, którego uczy świadek. Ubezpieczony jest na poziomie młodszych klas szkoły podstawowej. Jest w stanie napisać zdanie, ale odwzorowuje je z tablicy, natomiast sam potrafi napisać pojedyncze słowa, tzn. bardzo krótkie zdania. Zdarzają się zadania grupowe. Skarżący pracuje w grupie, ale uczestniczy mało aktywnie, na zasadzie wykonywania poleceń. Wymaga nadzoru na poszczególnych etapach wykonywania zadań. Wykonuje polecenia, nie podejmuje sam inicjatywy. Musi otrzymać komunikat. Zdarzają się wyjazdy szkolne. Ubezpieczony podporządkowuje się rutynie, nie ma z nim problemów. Trzyma się zawsze blisko wychowawcy i kolegów. Była taka sytuacja na wycieczce w O., że w wolnym czasie w obrębie wzroku opiekuna, wnioskodawca chodził w grupie z kolegami i ze swoim najbliższym przyjacielem.

Nauczyciel zawodu zeznała, że uczy pracy na stanowisku pracownika pomocniczego. Są to prace ręczne, obróbka drewna, znajomość maszyn i sprzętów stolarskich. Skarżący obsługuje maszyny takie jak: piły, szlifierki, wyrówniarki. Przy wszystkich czynnościach jest obecny nauczyciel, nie ma możliwości, żeby skarżący robił to sam. Nie wykonuje się na zajęciach seryjnych mebli. Wykonuje się drobne rzeczy. W ocenie świadka bardzo trudne byłoby, aby skarżący był w stanie samodzielnie stanąć przy maszynie. Nie ma takiej możliwości, aby ubezpieczony sam mógł stanąć przy taśmie w pracy.

Na zajęciach jest 5 chłopców. Świadek jest sama na tych zajęciach. W czasie zajęć grupa zajmuje się głównie konserwacją drewna. Kiedy jest potrzeba skorzystania z maszyny, wtedy świadek staje obok niej i tylko jedna osoba korzysta z maszyny. Konserwacja to np. bejcowanie, lakierowanie, uzupełnianie braków. Uczniowie nie wykazują się inicjatywą, nauczyciel wydaje polecenia. Polecenie musi być podzielone na etapy, np. najpierw oczyścić, potem pomalować. Kiedy jest coś bardziej skomplikowane, to ubezpieczony się wycofuje. Cały czas stosowana jest kontrola. Kiedy nie ma wsparcia, przerywa pracę.

Strony nie kwestionowały zeznań świadków. Również w ocenie Sądu I instancji nie ujawniły się takie okoliczności, które mogłyby podważać wiarygodność tychże zeznań. Opisane przez świadków funkcjonowanie skarżącego potwierdza, że ubezpieczony nie jest osobą na tyle samodzielną, aby podjąć pracę na otwartym rynku pracy. Zdolność do pracy na otwartym rynku pracy oznacza, że trzeba być dyspozycyjnym, dojść lub dojechać do miejsca pracy, zmobilizować się, spędzić w pracy kilka godzin dziennie. Trzeba się dyscyplinować, planować, przewidywać konsekwencje wykonania lub niewykonania zadania. Pracownik musi się skupić i podtrzymywać uwagę na wykonywanej pracy, nawiązywać relacje z pracownikami i pracodawcą, być w stanie regulować swój stan emocjonalny, radzić sobie ze stresem i frustracją, które często pracy towarzyszą. Ponadto osoba taka musi być w stanie wykonywać polecenia przełożonego w odpowiednim czasie

i w odpowiednich warunkach. Ubezpieczony nie ma wymienionych predyspozycji. Wymaga w pracy stałego nadzoru, jak słusznie zaznaczył biegły psychiatra – najkorzystniej sprawowanego przez asystenta pracy. Oznacza to, że wobec zachowanej zdolności tylko do pracy przystosowanej, jest on osobą nadal całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów ustawy emerytalnej, przy czym jest to niezdolność trwała.

Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, Sąd Okręgowy przyjął ustalenia biegłych za prawidłowe (poza należącą ostatecznie do sądu kwestią prawną, dotyczącą zakwalifikowania stopnia niezdolności skarżącego do pracy), gdyż oparte o wszechstronną ocenę schorzeń wnioskodawcy w odniesieniu do jego możliwości zawodowych.

Wobec tego, że fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały udowodnione zgodnie z twierdzeniami ubezpieczonego, odpadła potrzeba opiniowania przez wnioskowanego w odwołaniu biegłego okulistę.

Powyższe ustalenia skutkowały zmianą zaskarżonej decyzji na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. i przyznaniem skarżącemu prawa do renty socjalnej od dnia 1 stycznia 2023 r. na stałe (punkt I wyroku).

Jednocześnie Sąd Okręgowy na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej uznał,

że wątpliwości pozwanego na etapie postępowania przed organem rentowym co do dalszej całkowitej niezdolności wnioskodawcy do pracy nie były uzasadnione i z tej przyczyny przyjął, że pozwany ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt II wyroku). W tej kwestii sąd wskazał z na to, że Komisja Lekarska ZUS nie przeprowadziła bezpośredniego badania ubezpieczonego. Wprawdzie zlecono konsultację neurologiczną, jednak organy orzecznicze pozwanego niesłusznie skoncentrowała się właśnie na schorzeniu neurologicznym (mózgowym porażeniu dziecięcym), zamiast na występującej u skarżącego istotnej niepełnosprawności umysłowej i jej skutkach.

Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całości i zarzucając:

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 i 286 k.p.c. poprzez pominięcie wniosków końcowych z opinii biegłego psychiatry i wyciągnięcie własnych wniosków z tej opinii bez zasięgnięcia opinii uzupełniającej bądź opinii biegłego psychiatry w nowej osobie, jak również przez dokonanie ustaleń w sferze wymagającej wiedzy specjalnej w oparciu o zeznania świadków;

- naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej przez błędne zastosowanie i przyznanie wnioskodawcy prawa do renty socjalnej mimo niespełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do renty socjalnej;

- naruszenie prawa materialnego art. 118 ust. la ustawy emerytalnej, poprzez ustalenie, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądowi I Instancji.

W odpowiedzi na apelację wniesiono o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od organu zwrotu kosztów za postępowanie przed Sądem II instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy ubezpieczony T. A. legitymuje się przesłankami warunkującymi możliwość przyznania mu prawa do renty socjalnej, w szczególności, czy jest ona nadal osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki przed ukończeniem 25 roku życia.

Zasadny okazał się podniesiony w apelacji organu rentowego zarzut, zgodnie z którym orzekanie o niezdolności do pracy należy do kompetencji lekarza, a nie psychologa. W sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy, także rentę socjalną uzależnioną od ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, opinia biegłego psychologa nie ma rozstrzygającego charakteru, a jedynie wspomaga opinię psychiatryczną. To nie biegły psycholog, ale biegły lekarz psychiatra ma ocenić stan zdrowia (psychicznego) w kontekście spełnienia bądź niespełnienia kryteriów decydujących o niezdolności do pracy i to do niego w szczególności należy analiza wniosków sformułowanych w opinii biegłego psychologa oraz w jej uzasadnieniu (por. wyrok SN z dnia 24 maja 2016 r., III UK 145/15, LEX nr 2076394). Stąd też, stwierdzić należy, że oparcie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia na rozpoznaniu i wnioskach opinii biegłego psychologa, wspartych ustaleniami dokonanymi

na podstawie zeznań świadków, było nieprawidłowe.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie rozbieżność wniosków, do jakich w postępowaniu przed Sądem I instancji doszli biegli z zakresu psychiatrii i psychologii, przy odmiennym od biegłego psychologa stanowisku także pozostałych powołanych w sprawie biegłych, Sąd Apelacyjny za konieczne uznał przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, dopuszczając dowody z opinii biegłego psychologa i psychiatry.

Biegła psycholog, opisując stan psychiczny ubezpieczonego podczas badania wskazał,

że w zachowaniu był on spokojny, „autystyczny”, „nieobecny”. Przejawia reakcje niedostosowane do sytuacji, przez większość czasu milczy, proszony o wykonywanie testów często zawiesza się, wydaje się być nieobecny trzeba wielokrotnie powtarzać, żeby wykonywał testy. Bardzo długo przetwarza informacje, podczas wykonywania testów zapomina co miał robić. Opiniowany nie był w stanie wypełnić kwestionariuszy badających nastrój/ osobowość, ponieważ nie rozumiał pytań

W teście Wiadomości T. A. uzyskał wynik głęboko obniżonym w stosunku do wyniku przeciętnego w relacji do rozkładu normalnego i normy wiekowej. Głęboko obniżony wynik świadczy o występowaniu znacznych zaburzeń w zakresie rozumienia informacji werbalnych, patologicznie niskim poziomie opanowanej przez badanego wiedzy, braku trwałości pamięci długotrwałej i gotowości do reprodukowania prezentowanego podczas testu materiału werbalnego.

W teście Powtarzania Cyfr badany również uzyskał uzyskał wynik głęboko obniżony, który mówi o wielu problemach w zakresie zdolności do koncentracji uwagi, a także bardzo ograniczonym zakresie pamięci.

W teście Słownik badany otrzymał wynik głęboko obniżony, który świadczy o zaburzonym rozumieniu werbalnym, zaburzonej zdolności reprodukcji przyswojonej wiedzy, a także zakresie i adekwatności w definiowaniu pojęć oraz zaburzonej głęboko zdolności do uczenia się.

Test Arytmetyka wykazał, że badany charakteryzuje się niską zdolnością do wykonywania podstawowych operacji na liczbach, słabą zdolnością logicznego rozumowania, a także niską umiejętnością skupienia uwagi.

W teście Rozumienia badany otrzymał wynik graniczny plasujący się w wynikach obniżonych. Pozwala to stwierdzić, iż o przejawia bardzo niską zdolność do rozumienia typowych zwyczajów, codziennych sytuacji życiowych, akceptowanych społecznie zachowań a także przyczyn tych zachowań oraz norm i praktyk społecznych, które są charakterystyczne dla danej kultury. Na podstawie tego wyniku, możemy też stwierdzić, że osoba badana charakteryzowana jest przez niski stopień, w jakim potrafi korzystać z doświadczeń przeszłości i odwoływać się do nich w sytuacjach dnia codziennego.

W teście Podobieństwa badany miał wynik głęboko obniżony. Mówi on nam o głęboko zaburzonej umiejętności różnicowania między obiektami, faktami czy ideami, oraz całkowitym braku zdolności do abstrahowania i wyszukiwania podobieństw.

Wynik uzyskany przez ubezpieczonego w teście Braków w obrazkach świadczy o zachowaniu w podstawowym zakresie zdolności do wykonywania prostych czynności, łagodnie zaburzonej organizacji percepcyjnej oraz umiejętności koncentracji na bodźcach wzrokowych. W teście Porządkowanie obrazków wynik umiarkowanie obniżony daje podstawę do przypisania badanemu ograniczenia kompetencji w rozumieniu złożonych sytuacji, ich przewidywaniu i planowaniu, obniżonej zdolności spostrzegania kluczowych informacji w połączeniu z ich logiczną organizacją oraz ujmowaniu stosunku całości do części.

Wynik uzyskany w teście Klocki świadczy o zachowaniu w podstawowym zakresie zdolności do wykonywania bardzo prostych podstawowych czynności odtwórczych.

W teście Układanki badany uzyskał wynik głęboko obniżony. Świadczy to o głębokich zaburzeniach w zdolnościach do wykrywania wewnętrznych związków między elementami całości.

W teście Symbole cyfr odwołujący otrzymał wynik umiarkowanie obniżony, który świadczy o ograniczonej zdolności do uczenia się nowych umiejętności.

Podsumowując wynik przeprowadzonych testów słownych i bezsłownych biegła psycholog stwierdziła, że T. A. uzyskał ogólny wynik wskazujący na występowanie niepełnosprawności umysłowej w stopniu lekkim / umiarkowanym 11= 53 ( II skala słowna =46; II skala praktyczna/wykonawcza=60 ). Rozwój inteligencji werbalnej i inteligencji niewerbalnej jest dysharmonijny. Występuje duża różnica pomiędzy wynikami w Skali Słownej i Skali Bezsłownej/praktycznej, co oznacza, że badanego charakteryzuje lepszy poziom funkcjonowania w zakresie wykonywania zadań niewerbalnych (praktycznych) niż werbalnych.

Dodatkowe uwagi i obserwacje z badań funkcji poznawczych - analiza jakościowa:

- Funkcje wykonawcze: zachowane są zdolności do wykonywania prostych czynności w tym zadań testowych, bez istotnych zaburzeń praksji, opiniowany wykonuje zadania praktyczne powoli i dokładnie. Umysłowa reprezentacja sekwencji działań , które należy wykonać, jest zachowana przez krótki czas dlatego opiniowany musi być zachęcany do podtrzymania uwagi i kontynuacji. Jest zdolny do inicjowania czynności celowych i ich wykonania o ile są to czynności bardzo proste i znane np. czynności codzienne, samoobsługa, przygotowanie prostego posiłku, zakupy, sprzątanie.

- Uwaga i koncentracja: Uwaga stanowi zdolność do selekcji informacji dochodzących

z otaczającego świata, co pozwala na aktywne skierowanie swoich działań/myśli na określony bodziec. Jest ona opisywana przez wiele cech, do których należą m.in.: zakres uwagi - definiowany jako liczba bodźców rejestrowanych w danym czasie, trwałość uwagi - czas, przez jaki dana osoba potrafi utrzymać swoją uwagę na określonym obiekcie/czynności, przerzutność uwagi - zdolność umożliwiająca zmianę obiektu/czynności, na którym dotychczas skupiana była uwaga, podzielność uwagi - zdolność angażowania swojej uwagi w kierunku kilku bodźców/czynności jednocześnie, wybiórczość uwagi - umiejętność kierowania uwagi tylko na wybrane przez siebie bodźce/ działania

z pominięciem innych bodźców.

Badany ma zaburzony ten obszar ze względu na występujące zaburzenia behawioralne przejawiające się np. poprzez nagłe zaprzestanie wykonywania zadania, zawieszanie się, zastyganie.

- Język i komunikacja: podczas badania funkcji językowych przejawiał zaburzenia rozumienia podawanych werbalnie informacji - z zakresu materiału testowego - niezdolny był do intencjonalnego ich zapamiętania i powtórzenia , nie był w stanie powtórzyć podawanego mu materiału werbalnego.

Częściowo zachowane rozumienie podawanych prostych informacji; ubogi zasób słownictwa,

ale wystarczający do komunikowania się w zakresie podstawowych potrzeb życiowych. Myślenie na poziomie konkretnym. W ograniczonym zakresie opiniowany pisze i czyta, nie rozumie czytanych zdań.

Biegła psycholog wskazała, że w obecnym badaniu funkcji poznawczych T. A. uzyskał wyniki wskazujące na występowanie niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim/umiarkowanym (skala słowna 46;skala praktyczna 60), ponadto zostały zaobserwowane specyficzne zaburzenia zachowania pod postacią nagłego „wyłączania się”, wycofania się z kontaktu, zawieszania się, dezorientacji, mylący jest nieadekwatny do sytuacji pojawiający się na twarzy „uśmiech” - który ma raczej charakter nawykowy, adaptacyjny niż towarzyski; ponadto zauważalna jest uboga ekspresja emocji, osłabiony kontakt logiczny. Opiniowany ma obniżony wgląd w swój stan emocjonalny, podczas wykonywania zadań i czynności cechuje go niska inicjatywa i mała samodzielność, wymaga udziału i wsparcia drugiej osoby aby go zachęcać do działania.

Z dostępnej dokumentacji sądowej z badania psychiatrycznego (2024) wyłania się podobny obraz psychologiczny tj. : „...po kilku wymuszonych odpowiedziach przestał odpowiadać, uśmiechał się, patrzył na badającego, patrzył w okno nie dał się namówić do dalszych odpowiedzi, nie potwierdzał czy boi się badającego, czy coś mu zagraża, kiedy do gabinetu poproszono matkę patrzył głównie w jej stronę, uśmiechał się do niej...”. Również w badaniu przeprowadzonym przez konsultanta ZUS (2019) wskazano na potencjalną zdolność wyrażania podstawowych potrzeb w sytuacji dobrej adaptacji i poczucia bezpieczeństwa, dobry poziom kompetencji osobistych w zakresie samoobsługi, niski poziom kompetencji w zakresie dbania o swoje sprawy, poruszaniu się w środowisku społecznym, werbalnej skutecznej komunikacji, w codziennym funkcjonowaniu wymaga nadzoru kontroli i wsparcia. Z zeznań nauczycielki jęz. niemieckiego z 2024 : „...potrafi powiedzieć pojedyncze zdania, czasem się uśmiecha ale jest to uśmiech nie adekwatny do sytuacji;

w czasie lekcji wymaga nadzoru, bo kiedy nie zrozumie polecenia to nie poprosi o wytłumaczenie. Nigdy nie zdąży na czas z wykonaniem danego zadania...”. Z zeznań nauczyciela „...przy wszystkich czynnościach jestem obecna, nie ma możliwości żeby robił to sam. Wydaje mi się bardzo trudne, aby był w stanie samodzielnie stanąć przy maszynie, nie ma takiej możliwości aby sam stanął przy taśmie w pracy, polecenia są zawsze podzielone na etapy, kiedy jest coś bardziej skomplikowane bo T. się wycofa, kiedy nie ma wsparcia przerywa pracę...”

Biorąc pod uwagę całościowy głęboko zaburzony obraz funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego, behawioralnego i społecznego opiniowanego, biegła psycholog stwierdziła, że stan zdrowia psychicznego T. A. po 31 grudnia 2022 r. powodował i nadal powoduje, iż opiniowany jest całkowicie niezdolny do wykonywania pracy na okres 5 lat.

Biegły psychiatra rozpoznał u odwołującego upośledzenie umysłowe o nasileniu między lekkim, a umiarkowanym stopniem. Biegły miał na względzie, że, jak wynika z dostępnej w aktach dokumentacji medycznej, biegli rozpoznawali u ubezpieczonego upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim oraz umiarkowanym. Biorąc pod uwagę charakterystykę zdolności do wykonywania prac na wolnym rynku pracy, którą przedstawił Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, biegły doszedł do wniosku, że T. A. jest zdolny do pracy jedynie w warunkach zakładu pracy chronionej, co według orzecznictwa stanowi o całkowitej niezdolności do pracy. Ubezpieczony, ze względu na upośledzenie umysłowe o nasileniu między stopniem lekkim a umiarkowanym oraz jego funkcjonowanie w postaci wycofania, braku zdolności do rozwiązywania samodzielnie problemów, braku inicjatywy, reagowania lękiem, braku zdolności planowania, znajomości pieniędzy, gospodarowania zasobami, brakiem zdolności do rzetelnego wykonywania powierzonych zadań jest całkowicie niezdolny do pracy na wolnym rynku pracy nadal po dniu 31 grudnia 2022 r. T. A. zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Zdaniem biegłego psychiatry niezdolność ta ma charakter trwały. Stwierdzone naruszenie sprawności organizmu występuje u opiniowanego od urodzenia.

Sąd Apelacyjny nie widzi podstaw, by kwestionować rzetelność i prawidłowość opinii biegłych. Analiza opinii wskazuje, że zostały oparte na starannej ocenie zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wynikach badań przedmiotowych. Biegli są ekspertami w swoich dziedzinach i brak jest podstaw do przyjęcia, iż dobrane przez nich metody badania czy dokonana analiza dotychczasowej dokumentacji nie odpowiadają obowiązującym w tym zakresie standardom. Biegli wiarygodnie, szczegółowo i przekonywająco ocenili charakter i przebieg schorzeń wnioskodawcy oraz ich wpływ na możliwość wykonywania przez niego zatrudnienia na ogólnym rynku pracy, odpowiadając na wszystkie pytania sądu postawione w tezie dowodowej. Wnioski swoje biegli sformułowali jasno i czytelnie.

Pozwany nie przedstawił żadnych konkretnych zarzutów podważających profesjonalizm i wiarygodności opinii biegłej psycholog, podnosząc jedynie, iż ustaliła ona u ubezpieczonego całkowitą niezdolność do pracy, choć nie ma do tego kompetencji.

Wyjaśnić należy, że opinia biegłego sądowego psychologa polega na przeprowadzeniu formalnego badania psychologicznego z wykorzystaniem metod psychometrycznych. Niekiedy wymagane jest dokładne określenie ilorazu inteligencji, psychometryczne badanie osobowości i stanu emocjonalnego, niekiedy też niezbędne jest wykonanie przesiewowego badania funkcji poznawczych w celu określenia prawdopodobieństwa występowania deficytów organicznych. Istotnie, na co wskazywano już na wstępie, w sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy, także rentę socjalną uzależnioną od ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, opinia biegłego psychologa nie ma rozstrzygającego charakteru, a jedynie wspomaga opinię psychiatryczną. To nie biegły psycholog,

ale biegły lekarz psychiatra ma ocenić stan zdrowia (psychicznego) w kontekście spełnienia bądź niespełnienia kryteriów decydujących o niezdolności do pracy i to do niego w szczególności należy analiza wniosków sformułowanych w opinii biegłego psychologa oraz w jej uzasadnieniu (por. wyrok SN z dnia 24 maja 2016 r., III UK 145/15, LEX nr 2076394). W rozpoznawanej sprawie biegła przeprowadziła szczegółowe testy psychologiczne ubezpieczonego i w oparciu o nie biegły psychiatra doszedł do wniosku całkowitej niezdolności odwołującego do pracy na otwartym rynku pracy. Okoliczność zatem, że co do istnienia i stopnia niezdolności do wykonywania przez odwołującego zatrudnienia wypowiedziała się również biegła psycholog w żaden sposób nie podważa miarodajności wyników uzupełniającego postępowania dowodowego.

Co do opinii biegłego psychiatry, pozwany zarzucił jej brak obiektywizmu, gdyż – opiniując ubezpieczonego w postępowaniu przed Sądem I instancji – biegły uznał go za częściowo, a nie – jak obecnie – całkowicie niezdolnego do pracy. Argument ten jest niezasadny. Organ rentowy pomija bowiem, że po pierwsze – biegły psychiatra dysponował nową opinią biegłej psycholog, w tym wynikami przeprowadzonych przez nią testów psychologicznych ubezpieczonego, a po drugie – biegły psychiatra wskazał w treści opinii na okoliczność, którą de facto trafnie już zauważył Sąd I instancji, a mianowicie, że wskazanie przez biegłego na możliwość pracy ubezpieczonego, ale pod nadzorem asystenta pracy oznacza w istocie – wbrew wyartykułowanemu wcześniej wnioskowi o częściowej niezdolności do pracy – stwierdzenie zachowania zdolności do pracy na chronionym rynku pracy, ergo – całkowitą niezdolność wnioskodawcy do pracy. W opinii z dnia 7 lipca 2025 r. biegły psychiatra jednoznacznie wskazał, że wziął pod uwagę wskazania Sądu I instancji w przedmiocie tego, jak należy rozumieć zdolność do wykonywania prac na wolnym rynku pracy i na tej podstawie uznał, że T. A. – skoro jest zdolny do pracy jedynie w warunkach zakładu pracy chronionej – jest osobą całkowicie niezdolną do pracy nadal po dniu 31 grudnia 2022 r.

Dalej, pozwany zarzucił brak w opinii biegłego psychiatry rozpoznania medycznego zgodnie z nomenklaturą ICD-10. Określenia takowego w opinii istotnie nie zawarto. Zauważyć jednak trzeba, że z żadnego przepisu nie wynika, aby tego rodzaju rozpoznanie musiało się znaleźć w opinii. Zadaniem biegłego jest wypowiedzenie się co do istnienia bądź braku istnienia u ubezpieczonego niezdolności do pracy oraz jej stopnia i taką ocenę opinia biegłego psychiatry podaje ze wskazaniem na konkretne zaburzenie ubezpieczonego – upośledzenie umysłowe o nasileniu między lekkim a umiarkowanym stopniem wraz z jego następstwami w zakresie upośledzenia zdolności wnioskodawcy do wykonywania pracy. Tylko na marginesie zauważyć można, że precyzyjne wskazania na schorzenie, na jakie cierpi odwołujący, pozwala z łatwością przyporządkować je do konkretnych pozycji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 w zakresie pozycji F70-F79, co nie wymaga specjalistycznej wiedzy (por.

https://www.nfz.gov.pl/download/gfx/nfz/pl/defaultaktualnosci/293/2519/1/014_2007_zal_8.pdf).

Apelujący zarzucił nadto, że renta socjalna była wcześniej przyznawana ubezpieczonemu z powodu mózgowego porażenia dziecięcego, a nie z powodu upośledzenia umysłowego, dlatego biegły powinien wskazać, kiedy w jego ocenie powstała całkowita niezdolność do pracy. Ustosunkowując się do powyższego, stwierdzić należy, że biegły zaznaczył w końcowych wnioskach opinii, iż stwierdzone przez niego naruszenie sprawności organizmu występuje u opiniowanego od urodzenia.

Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do prowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wszechstronnie ustalone. Na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c. Sąd Apelacyjny pominął zatem wnioski dowodowe pozwanego sformułowane w piśmie z dnia 28 lipca 2025 r. o powołanie biegłego psychiatry w nowej osobie oraz biegłego z zakresu medycyny pracy. W świetle art. 286 k.p.c. sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z dalszych biegłych lub z opinii instytutu, gdy zachodzi tego potrzeba, a więc wówczas gdy opinia złożona już do sprawy zawiera istotne braki, czy nie wyjaśnia istotnych okoliczności (patrz też wyrok SN z dnia 5 listopada 1974 r., I CR 562/74, Lex nr 7607). Jeżeli opinia biegłego jest jednoznaczna

i tak przekonująca, że sąd określoną okoliczność uznaje za wyjaśnioną, to nie ma obowiązku dopuszczania dowodu z dalszej opinii biegłych (patrz: wyrok SN z dnia 21 listopada 1974 r., II CR 638/74, OSP 1975/5/108).

W oparciu o opinie biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii sporządzone w postępowaniu apelacyjnym przyjąć należy, że T. A. na dzień wydania zaskarżonej decyzji był osobą całkowicie niezdolną do pracy i niezdolność ta ma charakter trwały.

Przypomnieć można, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy i jej stopnia – w myśl art. 5 ustawy o rencie socjalnej – dokonuje się na zasadach i w trybie określonym

w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 15 powołanej ustawy wskazuje zaś, iż w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy w/w ustawy, w tym art. 12, który zawiera definicję całkowitej oraz częściowej niezdolności do zatrudnienia. Stosownie do przywołanego art. 12 ustawy, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

O całkowitej niezdolności do pracy można mówić wówczas, gdy nastąpiła utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Powyższe szczegółowo wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2006 r. (II UK 98/05, OSNP 2007/5-6/77) wskazując, iż przy analizie pojęcia "całkowitej niezdolności do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy).

Zarówno stan biologiczny ubezpieczonego, jaki i brak możliwości wykonywania przez niego zatrudnienia na tzw. otwartym rynku pracy nie budzi wątpliwości Sądu odwoławczego. Ubezpieczony nie jest w stanie podejmować jakiejkolwiek pracy zawodowej w innych warunkach niż zakład pracy chronionej.

Reasumując, skoro T. A. dotknięty jest zarówno upośledzeniem biologicznym, jak i ekonomicznym uzasadnione jest uznanie go za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a w konsekwencji – przyznanie prawa do żądanego świadczenia. Ubezpieczony spełnia bowiem kumulatywnie wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej.

Sąd Okręgowy prawidłowo także rozstrzygnął o odpowiedzialności pozwanego

na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego. Przez wyjaśnienie

„ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej

z prawem, w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r., sygn. akt I UK 159/04, OSNP nr 19/2005, poz. 308).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, organ rentowy dysponował wystarczającą dokumentacją, na podstawie której powinien on ustalić spełnienie przez T. A. wszystkich przesłanek żądanego świadczenia. Jak już wyjaśniono, opinia biegłego psychiatry także w postępowaniu przed Sądem I instancji de facto wskazywała na całkowitą niezdolność do pracy. Wadliwe stanowisko orzecznicze w kwestii całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy uzasadnia obciążenie organu odpowiedzialnością na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

SSA Grażyna Czyżak