Wyrok TK o pomniejszaniu emerytur nie objął emerytki z wcześniejszą emeryturą z 1997 r. Apelacja oddalona

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.

odmówił E. K. wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 20 listopada 2015 r.

E. K. złożyła odwołanie od tej decyzji. Podniosła, że jej emerytura powinna być obliczona zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) oraz wyrównana od 1 grudnia 2014 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Wskazał, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany, a nadto nie dotyczy odwołującej.

Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 r. oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy wskazał, że wyrokiem z 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Natomiast art. 25 ust. 1b ustawy stanowi, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nie wdając się w rozważania odnoszące się do skuteczności i mocy nieopublikowanego wyroku, Sąd stwierdził, że E. K. nie należy do kręgu osób, do których adresowany jest wskazany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym wyroku odnosi się jedynie do osób, których emerytura uzyskana w powszechnym wieku emerytalnym, jest pomniejszona w oparciu o art. 25 ust. 1b tej ustawy o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur - rozszerzając krąg uprawnionych osób, wobec których nie powinno nastąpić to pomniejszenie. Tymczasem odwołująca nigdy nie była uprawniona do wcześniejszej emerytury wymienionej w art. 25 ust. 1b ww. ustawy. Uzyskała bowiem prawo do emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z przyczyn dotyczących zakładów pracy – a ten rodzaj emerytury nie jest wymieniony w art. 25 ust. 1b ww. ustawy. Okoliczność ta eliminuje odwołującą z kręgu osób, do których odnosi się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy podkreślił, że po uzyskaniu powszechnego wieku emerytalnego - co do zasady – emerytura odwołującej jako dla osoby urodzonej przed dniem 1 stycznia 1949 r. powinna zostać przyznana w oparciu o art. 27 ww. ustawy i obliczona wedle reguł z art. 53 ww. ustawy. Tymczasem odwołująca, składając dnia 11 grudnia 2014 r. wniosek o przeliczenie emerytury i przyznanie jej emerytury obliczonej na podstawie art. 55 ww. ustawy, wyraziła wolę „przejścia” do systemu zdefiniowanej składki, który to system przewidziany jest dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. (art. 24). Konsekwencją tej decyzji – było obliczenie wysokości jej emerytury z uwzględnieniem art. 55a ww. ustawy, który stanowi, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę, do której miał ustalone prawo przed ustaleniem prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego, określonego w art. 27 ust. 2 i 3, podstawę obliczenia emerytury zgodnie z art. 26 pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Powyższe oznacza, że pomniejszenie emerytury odwołującej o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur nastąpiło na podstawie art. 55a ust. 2 ww. ustawy, a nie na podstawie art. 25 ust. 1b, do którego odnosił się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20). Jest to zatem kolejna okoliczność, która sprawia, że odwołująca nie należy do kręgu osób, o których mowa w przywołanym wyroku TK. Od dnia 1 stycznia 2013 r. wszedł w życie art. 25 ust. 1b ww. ustawy, który nakazuje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury kapitałowej o sumę kwot pobranych emerytur. Zatem w dacie, gdy odwołująca zdecydowała się na wejście do systemu zdefiniowanej składki, składając wniosek dnia 11 grudnia 2014 r., przepis ten obowiązywał i odwołująca winna mieć świadomość, że obliczenie jej emerytury nastąpi przy pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury kapitałowej o sumę kwot pobranych emerytur. W kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego Sąd zwrócił uwagę, że pobieranie przez odwołującą wcześniejszej emerytury od 1997 r. nie miało żadnego wpływu na obliczenie wysokości jej emerytury decyzją z dnia 20 listopada 2015 r. Pomniejszenie jej emerytury o kwoty wcześniej pobranych emerytur było jedynie konsekwencją świadomej decyzji E. K., aby wejść do systemu zdefiniowanej składki, podjętej w dniu złożenia wniosku z dnia 11 grudnia 2014 r., a więc po prawie 2 latach od obowiązywania art. 25 ust. 1b.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy zasadzie art. 477

14 § 1 k.p.c. odwołanie oddalił.

W wywiedzionej od tego wyroku apelacji

E. K. zarzuciła naruszenie art. 55a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, a w konsekwencji także naruszenie art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady nie działania prawa wstecz oraz zasady ochrony praw nabytych.

Apelacja wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji poprzez ustalenie, że wysokość emerytury na dzień 1 grudnia 2014 r. wynosi 8 248,77 zł brutto miesięcznie z jednoczesnym wyrównaniem od 1 stycznia 2014 r. z uwzględnieniem waloryzacji.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie apelacyjne.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja podlegała oddaleniu.

Apelacja formułuje jedynie zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego, nie podnosząc zarzutów naruszenia prawa procesowego co zasadniczo skutkuje tym, iż Sąd Apelacyjny bierze za podstawę swego rozstrzygnięcia stan faktyczny ustalony przez Sąd Okręgowy. Jak bowiem wiadomo w świetle utrwalonego orzecznictwa sąd odwoławczy rozpoznający apelację związany jest zarzutami prawa procesowego, za wyjątkiem nieważności postępowania, którą w granicach zaskarżenia uwzględnić winien z urzędu. Z urzędu uwzględnia również stwierdzone przez siebie naruszenie prawa materialnego (

por. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07 OSNC 2008/6/55, Prok.i Pr.-wkł. (...), Biul.SN 2008/1/13, Wspólnota (...)). Dodać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego w istocie za naruszenie prawa procesowego uważa się też zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego

( por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego: dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, niepubl.; z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, niepubl.; z dnia 27 czerwca 2013 r., III CSK 270/12 niepubl. oraz z dnia 6 grudnia 2013 r., I CSK 112/13, niepubl.). Taki przypadek w sprawie jednak nie zachodzi, bowiem poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne są wystarczające do zastosowania prawa materialnego.

Wspomniany wyżej brak podniesienia zarzutów procesowych powoduje, iż Sąd Apelacyjny nie jest uprawiony do ich samodzielnego poszukiwania i przyjmuje za podstawę swego orzeczenia stan faktyczny ustalony przez Sąd Okręgowy jako ustalony w sposób niewadliwy. Sąd Apelacyjny zwraca jedynie uwagę na pewną nieścisłość w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku a mianowicie uznanie z jednej strony, że emerytura odwołującej przyznana na podstawie decyzji z 20 listopada 2015 r. została obliczona z uwzględnieniem art. 55a ustawy emerytalnej, a z drugiej strony Sąd pierwszej instancji wskazuje, że na datę wydania tej decyzji obowiązywał art. 25 ust. 1b tej ustawy emerytalnej, zatem odwołująca powinna mieć świadomość konsekwencji w postaci pomniejszenia jej emerytury o kwotę wcześniej pobranych emerytur. Takie stwierdzenie zdaje się sugerować zastosowanie w przypadku odwołującej 25 ust. 1b tej ustawy chociaż Sąd Okręgowy wyraźnie opowiedział się przeciwko zaliczenia wnioskodawczyni do adresatów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20. Tym niemniej, powyższe nie miało żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał bowiem, że odwołująca pobierała emeryturę wcześniejszą, ale niewymienioną w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zatem ten przepis nie mógł mieć wobec niej zastosowania i w konsekwencji nie istniała podstawa do wznowienia postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20.

Z istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych wynika, że E. K. urodziła się (...) Decyzją z dnia 9.10.1997 r. przyznano jej prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25.03.1997 r. w sprawie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z przyczyn dotyczących zakładów pracy. Mimo przyznania emerytury, odwołująca nadal kontynuowała zatrudnienie. W dniu 11.12.2014 r. E. K. złożyła wniosek o przeliczenie emerytury i przyznanie jej emerytury obliczonej na podstawie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z 31.12.2014 r. organ rentowy odmówił odwołującej przeliczenia wysokości emerytury w oparciu o art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznając, że nie spełnia ona warunków przewidzianych w tym przepisie. E. K. wniosła odwołanie od tej decyzji. Wyrokiem z dnia 22.10.2015 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że począwszy od dnia 1.12.2014 r. ustalił wysokość emerytury E. K. w oparciu o art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wykonując powyższy wyrok, organ rentowy decyzją z 20.11.2015 r. przyznał E. K. emeryturę, poczynając od dnia 1.12.2014 r. Przy ustalaniu jej wysokości zastosowano przepis art. 55 i 55a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Po rozpoznaniu odwołania ubezpieczonej od tej decyzji, Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 12.04.2016 r. w sprawie III U 12/16 zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że wysokość emerytury E. K. obliczona na dzień 1.12.2014 r. zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynosi 8.248,77 zł brutto. Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 13.12.2016 r. sygn. akt III AUa 596/16 zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie od decyzji ZUS z dnia 20.11.2015 r. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 marca 2018 r. nie przyjął do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez E. K. (I UK 199/17).

W dniu 9 kwietnia 2019 r. E. K. złożyła w ZUS wniosek o wznowienie postępowania, uchylenie decyzji z dnia 20 listopada 2015 r. o przyznaniu emerytury w powszechnym wieku emerytalnym i ustalenie wysokości jej emerytury od 1 grudnia 2014 r. bez potrącania pobranych kwot wcześniejszej emerytury. Decyzją z dnia 29 kwietnia 2019 r. ZUS odmówił E. K. uchylenia decyzji z dnia 20 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 29 maja 2020 r. oddalił odwołanie (III U 562/19), a Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 16 września 2021 r. (III AUa 451/20) oddalił apelację E. K..

Dnia 7 lipca 2024 r. E. K. złożyła wniosek o wznowienie postępowania, uchylenie decyzji o przyznaniu emerytury i przeliczenie swojej emerytury bez pomniejszenia o kwoty wypłaconej wcześniej emerytury i wyrównanie emerytury od 1 grudnia 2014 r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. wydanym w sprawie SK 140/20. Decyzją z 12 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wznowienia postępowania w sprawie wysokości emerytury E. K..

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, które nie były kwestionowane przez odwołującą się, otrzymała ona wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Wskazana wyżej ustawa utraciła moc obowiązującą na podstawie art. 195 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dniem 1 stycznia 1999 r. Zasadniczo przepis art. 55 ustawy emerytalnej, a więc art. 24, art. 25 i art. 26, odnosi się do osób, które nabyły prawo i pobierały wcześniejsze emerytury na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Stosownie jednak do art. 180 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej osoby, którym w dniu wejścia w życie ustawy przysługują emerytury na podstawie przepisów, o których mowa w art. 195, zachowują prawo do tych świadczeń w wysokości ustalonej przed dniem wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i z uwzględnieniem art. 6-9.

Zgodnie natomiast z art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury pomniejsza się też o kwotę równą sumie kwot pobranych emerytur przysługujących w niższym wieku emerytalnym (art. 32 i 33) albo emerytury wcześniejszej (mimo nieosiągnięcia wieku emerytalnego) (art. 29), albo emerytury w obniżonym wieku z tytułu stażu pracy górniczej (art. 39), albo emerytury kolejowej (art. 50), albo emerytury górniczej (art. 50a i 50e), albo emerytury w niższym wieku emerytalnym na podstawie art. 184 albo emerytury nauczycielskiej (art. 88 KN). Odejmuje się również kwoty pobranych emerytur górniczych ustalonych na podstawie przepisów obowiązujących do 2007 r. Przepisy ust. 1b i 1c weszły w życie z dniem 1.01.2013 r. i stanowiły podstawę do pomniejszania podstawy obliczania emerytury we wszystkich sprawach, w których wniosek o emeryturę był złożony po tej dacie.

Istotnym ustaleniem – decydującym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - jest to, że przy ustalaniu wysokości emerytury odwołującej się nie została odjęta kwota wypłaconych emerytur wcześniejszych, na podstawie art. 25 ust. 1b. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ odwołująca nie była adresatką tego przepisu. Nie oznacza to jednak, że przywołany przepis nie mógł mieć zastosowania w przypadku wnioskodawczyni, której wysokość emerytury przyznanej decyzją z 20 listopada 2015 r. została ustalona w oparciu o art. 55 w zw. z art. 55a ust. 2 ustawy emertytalnej. W wyroku z dnia 6 kwietnia 2016 r., II UK 78/15 (OSNP 2017 Nr 11, poz. 151) Sąd Najwyższy zaprezentował pogląd, iż dodanie z dniem 1 maja 2015 r. do ustawy emerytalnej art. 55a ust. 1 i 2 nie stanowi - wbrew sugestii płynącej z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2015 r. - zmiany stanu prawnego, ale zwerbalizowanie treści normatywnej, która do tej pory wynikała z systemowej i funkcjonalnej wykładni przepisów tej ustawy. W rezultacie, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (w związku z jej art. 26) stosuje się do osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., które przed złożeniem wniosku z art. 55 pobierały emerytury na podstawie art. 29, 32, 33 i 39, niezależnie od daty wejścia w życie art. 55a ust. 2 tej ustawy.

Nie ulega wątpliwości, że E. K. w dniu 11 grudnia 2014 r. złożyła w ZUS wniosek o przeliczenie emerytury i przyznanie jej emerytury na podstawie art. 55 ustawy emerytalnej. W myśl tego przepisu, ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27, który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o przyznanie emerytury po dniu 31 grudnia 2008 r., może być obliczona emerytura na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 tej ustawy. Stan prawny obowiązujący przed dniem 1 maja 2015 r. tj. przed datą wejścia w życie art. 55a ustawy emerytalnej, zgodnie z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem, pozwalał na wyliczenie ubezpieczonemu spełniającemu warunki jak wyżej opisane w systemie składki zdefiniowanej na mocy art. 55 ustawy emerytalnej, o ile wyliczona tak emerytura będzie wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 ustawy emerytalnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.07.2019 r. III UK 179/18; z dnia 16.05.2018 r. III UK 86/17). Powołany art. 55 ustawy emerytalnej był jedyną podstawą prawną, do dnia 1 maja 2015 r. statuującą możliwość wyliczenia ubezpieczonym urodzonym do dnia 31 grudnia 1948 r. świadczenia emerytalnego w systemie składki zdefiniowanej tj. przy przyjęciu do wyliczenia emerytury kapitału początkowego. Dodanie art. 55a ustawy emerytalnej nie stanowi zmiany stanu prawnego, ale jest jego potwierdzeniem i doprecyzowaniem, nie tworzy więc nowej normy prawnej (dotychczas nieistniejącej) (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6.04.2016 r. II UK 78/15; z dnia 4.09.2013 r. II UK 23/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7.06.2016 r. III AUa 1780/15). Art. 55 ustawy emerytalnej, obowiązujący przed dniem 1 maja 2015 r. pozwalał na ustalenie wysokości świadczenia wnioskodawcy według "nowych zasad", ze wszystkim konsekwencjami tego stanu rzeczy. Artykuł 55 ustawy emerytalnej reguluje ustawowe przesłanki, po spełnieniu których ubezpieczonemu może być wyliczone świadczenie emerytalne w oparciu o art. 26 ustawy emerytalnej. Artykuł 26 ustawy emerytalnej, nie funkcjonuje w "próżni normatywnej", ale jest jedną z wielu jednostek legislacyjnych i redakcyjnych nowego systemu zabezpieczenia emerytalnego i dlatego powinien być interpretowany z uwzględnieniem powiązanych z nim regulacji normatywnych ustawy. Emerytura obliczona na podstawie art. 26, to "równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25" (ust. 1). Z kolei kwota ustalona "w sposób określony w art. 25", to podstawa obliczenia emerytury (art. 25 ust. 1), na którą składają się kwoty "składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185". Artykuł 46 jest jedynie normatywnym, międzyczasowym łącznikiem osób urodzonych w latach 1949-1968 z uprawnieniami płynącymi ze starego systemu emerytalnego, stąd emerytury "na podstawie art. 46" (jak to określa art. 25 ust. 1b), to w istocie emerytury "na podstawie art. 29, 32, 33 i 39" (wyrok SA w Lublinie z 4.12.2019 r., III AUa 544/19, LEX nr 2758366).

Rację ma skarżąca, że wniosek o emeryturę złożyła przed wejściem w życie art. 55a ustawy. Tym niemniej, niezależnie kiedy został złożony wniosek o przeliczenie emerytury tj. przed lub po dniu 1 maja 2015 r., kiedy to wszedł w życie art. 55a, od podstawy obliczenia emerytury odlicza się sumę wcześniej pobranych emerytur. Możliwość przejścia z systemu zdefiniowanego świadczenia (obliczonego według zasad wynikających z art. 53 ustawy emerytalnej) do systemu zdefiniowanej składki wiąże się z koniecznością pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury kapitałowej "o sumę kwot pobranych emerytur". Zasada ta, uwzględniając przepis art. 32 Konstytucji RP, w równym stopniu powinna dotyczyć wszystkich osób pobierających świadczenia (niezależnie od daty urodzenia, a jeśli otrzymywały wcześniejsze emerytury - podstawy prawnej tych świadczeń) właśnie ze względu na zrównanie w art. 55 ustawy emerytalnej praw osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. z prawami osób urodzonych od tej daty. Niezależnie więc od tego, czy wniosek o emeryturą obliczoną w trybie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych został złożony przed wejściem w życie art. 55a tej ustawy, to - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego - od kwoty emerytury obliczonej na podstawie art. 55 ustawy emerytalnej należy odliczyć kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur. Zgodnie z tą wykładnią, istnieje możliwość obliczenia emerytury przysługującej na podstawie art. 27 według zasad wynikających z art. 26 w zw. z art. 55 ustawy emerytalnej. Dotyczy to ubezpieczonego:- urodzonego przed dniem 1 stycznia 1949 r.- który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego, tj. po ukończeniu 60 lat w przypadku kobiety- która z wnioskiem o przyznanie emerytury wystąpiła po dniu 31 grudnia 2008 r. Prawo do takiego obliczenia emerytury jest niezależne od faktu przejścia przez ubezpieczonych na emeryturę wcześniejszą lub w niższym wieku emerytalnym. Orzecznictwo przyjmujące taką wykładnię jest jednolite i utrwalone (orzeczenia SN: uchwała z 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13; wyrok z 10 lipca 2013 r., II UK 424/12, wyrok z 29 stycznia 2014 r., I UK 411/13, wyrok z 19 marca 2014 r. I UK 345/13, wyrok z 10 lipca 2013 r., II UK 424/12, wyrok z 7 listopada 2013 r., II UK 143/12 oraz z 9 września 2013 r., II UK 23/13; wyroki sądów apelacyjnych: wyrok SA w Rzeszowie z 9 lipca 2013 r., III AUa 302/13, wyrok SA w Białymstoku z 8 stycznia 2014 r., III AUa 691/13, wyrok SA w Lublinie z 19 marca 2015 r., III AUa 58/15, wyrok SA w Gdańsku z 18 marca 2014 r., III AUa 1223/13).

Z powyższego wynika zatem, że moc obowiązująca art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej rozciąga się także na osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., które przed złożeniem wniosku, o którym mowa w art. 55, pobierały emerytury na podstawie art. 29, 32, 33 i 39, a dodanie art. 55a ust. 2 stanowi zwerbalizowanie treści normatywnej, która do tej pory wynikała z wykładni systemowej i funkcjonalnej. Jak wskazano jednak wyżej, odwołująca nie była formalnie adresatką art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zatem w świetle literalnego wykładni tego przepisu, w stosunku do wnioskodawczyni zdaje się, że nie ma zastosowania norma wyrażona w art. 55a ust.2 ustawy nakazująca pomniejszenie emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne skoro takie pomniejszenie dotyczy wyłącznie świadczeń emerytalnych, o których mowa w art. 25 ust. 1b ustawy.

Sąd Apelacyjny podziela jednak stanowisko, że chociaż odwołującej się została przyznana emerytura przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc i art. 46 tej ustawy to uznanie, że może ona skorzystać z art. 55 ustawy emerytalnej, ale nie ma do niej zastosowania art. 25 ust. 1b tej ustawy (właściwie art. 55a ust.2), mimo że przez wiele lat pobierała wcześniejszą emeryturę, która nie została wymieniona w tym przepisie, stawiałoby ją w uprzywilejowanej, niemającej uzasadnienia prawnego pozycji nie tylko w stosunku do ubezpieczonych pobierających wcześniejszą emeryturę urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., ale również ubezpieczonych urodzonych przed tą datą, którzy nabyli prawo do emerytury na podstawie art. 29, art. 32, art. 33 i art. 39 aktualnie obowiązującej ustawy emerytalnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13.12.2016 r., III AUa 596/16). Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13.03.2018 r., I UK 199/17, LEX nr 2508622 odmawiającym przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołującej od powyższego wyroku stwierdził natomiast, że błędne jest stanowisko wnioskodawczyni, że art. 55a ustawy o emeryturach i rentowych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma zastosowanie wyłącznie do tych ubezpieczonych, którzy nabyli prawo do emerytury na podstawie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po dniu wejścia w życie tego przepisu. Skarżąca, jak zauważył Sąd Najwyższym pomijając dotychczasową wykładnię art. 55 oraz art. 55a ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie wykazała, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest oczywiście wadliwe. Oceny tej nie zmieniał w ocenie Sądu Najwyższego zarzut oczywistego naruszenia art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu Najwyższego wykładnia językowa tego przepisu nie uzasadniała stwierdzenia, że zakres zastosowania tego przepisu obejmuje osoby, której prawo do wcześniejszej emerytury zostało przyznane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z przyczyn dotyczących zakładów pracy. Niemniej, uwzględniając zasadę zrównania w art. 55 praw osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. z prawami osób urodzonych w latach 1949 - 1968, zarzut naruszenia art. 25 ust. 1b ustawy oparty wyłącznie na literalnym brzmieniu tego przepisu nie uzasadniał oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Za zastosowaniem wobec odwołującej się art. 55a ust. 2 ustawy emerytalnej przemawia utrwalone orzecznictwo, że skorzystanie przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur, przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego prognozowanego "średniego trwania życia" osoby uprawnionej, ponieważ osobom uprawnionym do takich samych rodzajowo świadczeń powinna przysługiwać emerytura ustalana według takich samych (równych) zasad obliczania jej wysokości bez względu na datę złożenia wniosku emerytalnego. Każdy mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane (wyrok Sądu Najwyższego z 6.05.2021 r., III USKP 52/21, OSNP 2022, nr 2, poz. 19). Także w doktrynie podkreśla się, że brak odliczenia pobranych emerytur uprzywilejowywałby tę kategorię ubezpieczonych, nadużywając solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, w nieuzasadniony sposób uszczuplając przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stanowi nadużycie solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, gdyż nałożono by na nią obowiązek sfinansowania wypłaty tej części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym (to jest pomniejszonym o kwoty pobranych emerytur) wkładzie ubezpieczonego stanowiącym zasadniczy element podstawy obliczenia emerytury (zob. glosę K. Antonowa do uchwały Sądu Najwyższego III UZP 6/17, OSP 2019 Nr 1, poz. 5).

Podsumowując, nawet jeżeli wobec odwołującej się mogą znajdować zastosowanie argumenty przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r. to w dalszym ciągu należało uznać, że zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja organu rentowego była prawidłowa. Nie można pominąć tego, że treść art. 25 ust. 1b ustawy powinna być znana odwołującej się. E. K., jako osoba urodzona w (...) r. mogła nabyć prawo do emerytury na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej po osiągnięciu wieku 60 lat oraz legitymowaniu się 20 letnim okresem składkowym i nieskładkowym - odwołująca powyższy wiek osiągnęła w 2006 r. i na tę datę legitymowała się 33 letnim 3 miesięcznym okresem składkowym (decyzja o przeliczeniu emerytury z 27 marca 2006 r. k.78 a.r.) lub po 31 grudnia 2008 r. na podstawie art. 55 ustawy. Wcześniejszą emeryturę odwołująca pobierała od 1997 r. a 11.12.2014 r. złożyła wniosek o przyznanie emerytury na podstawie art. 55 ustawy. Ubezpieczona miała zatem możliwość skorzystania z emerytury na podstawie art. 27 czy art. 55 ustawy, a zatem przed wejściem w życie 1 stycznia 2013 r. zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Co istotne - treść tej regulacji była znana od momentu ogłoszenia jej w Dzienniku Ustaw 6 czerwca 2012 r. Zasada ta winna być zatem odwołującej znana od 6 czerwca 2012 r., kiedy do 31 grudnia 2012 r. mogła jeszcze wystąpić o emeryturę na podstawie art. 27 lub art. 55 ustawy emerytalnej bez dokonywania owych potrąceń. Gdyby to uczyniła, to nie dotyczyłyby jej zasady wprowadzone od 1 stycznia 2013 r. i nie doszłoby do pomniejszenia zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia - nie ma znaczenia, że art. 55a został dodany 1 maja 2015 r., ponieważ art. 55, art. 26 i art. 25 ustawy emerytalnej już obowiązywały, a zatem odwołująca mając zamiar przejścia na emeryturę na podstawie art. 55 powinna już liczyć się z tym, że jej wysokość będzie ustalana także według zasad przewidzianych w art. 25 ust. 1b ustawy. Oczywistym przy tym jest, że zgodnie z zasadą

ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi) żadnego znaczenia nie ma czy ubezpieczona wiedziała o zmieniających się w tym zakresie przepisach. Miała bowiem możliwość zapoznania się z nowymi zasadami obliczania tego świadczenia. Ubezpieczonej pozostawał wybór: skorzystanie z emerytury po osiągnięciu 60 roku życia na podstawie art. 27 bądź art. 55 ustawy emerytalnej przed 1 stycznia 2013 r. bez potrącania jej o sumę kwot pobranych emerytur lub dalsza praca i wystąpienie o to świadczenie dopiero po tej dacie przy akceptacji owego potrącenia.

Z tego względu Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. - pkt I wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do jego wyników - na zasadzie art. 98 § 1, 1

1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), a zatem na podstawie zasady odpowiedzialności za wynik procesu, w myśl której strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić stronie wygrywającej poniesione koszty – w tym przypadku koszty zastępstwa prawnego - pkt II wyroku.