Sąd oddalił apelację ZUS, pracownik nadal podlega ubezpieczeniom mimo braku składek

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 10 lutego 2021 r. stwierdził, że ubezpieczony A. P., jako pracownik u płatnika składek (...) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz chorobowemu od 01.05.2020 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł ubezpieczony A. P. domagając się jej zmiany poprzez objęcie go ubezpieczeniem z tytułu powyższego zatrudnienia od 05/2020 do nadal wskazując, że pracodawca nie rozwiązał z nim stosunku pracy. Ponadto nie miał świadomości, że nie zostały złożone za niego dokumenty rozliczeniowe oraz że nie opłacono należnych składek.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Rybniku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż ubezpieczony jako pracownik płatnika składek (...) Spółka z o.o. w R. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 1 maja 2020 r. oraz zasądził od organu rentowego na rzecz adwokata B. K. kwotę 110,70 zł, w tym 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony A. P. z zawodu jest elektromonterem maszyn i urządzeń górniczych. Od dnia 14 stycznia 2019 r. podjął zatrudnienie w firmie (...) jako ślusarz w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 13 kwietnia 2020 r. strony zawarły trzecią umowę o pracę ustalając, że umowa będzie obowiązywała na czas nieokreślony. Ubezpieczony został zatrudniony na stanowisku ślusarza w pełnym wymiarze za wynagrodzeniem 2 900 zł brutto. Miejscem świadczenia pracy były R., ul. (...). Firma zajmowała się produkcją maszyn. Ubezpieczony pracował na hali przy szlifowaniu elementów. Była to niewielka hala, gdzie pracowało około 8 pracowników. W 2020 r. Prezes Zarządu W. D. założył nową firmę o nazwie (...) i wybrał sobie pracowników, którzy mieli przejść z nim do tej firmy.

Z pozostałymi pracownikami zwołał zebranie, na którym ich poinformował, żeby udali się na dwutygodniowy urlop w związku z planowaną zmianą siedziby firmy

z miejscowości R. do miejscowości S. oraz działaniami organizacyjnymi. Odwołujący nie brał udziału w tym zebraniu, ale również został wysłany na urlop.

W związku z długotrwałym brakiem kontaktu ze strony pracodawcy zaniepokojony ubezpieczony próbował się z nim skontaktować. Następnie udał się do siedziby pracodawcy, jednakże zarówno w R. jak i w S. pod wskazanym adresem nikogo nie zastał. Ubezpieczony nie otrzymał wypowiedzenia umowy o pracę ani świadectwa pracy. Wielokrotnie podejmował bezskuteczne próby nawiązania kontaktu z Prezesem Zarządu. W dniu 14 lipca 2020 r. odwołujący doznał udaru mózgu i również o tym fakcie chciał zawiadomić pracodawcę. Chciał również wyegzekwować zaległe wynagrodzenie. Przez okres dwóch tygodni przebywał

w szpitalu, a następnie przez cztery miesiące odbywał rehabilitację w ośrodku rehabilitacyjnym. W dniu 28 września 2020 r. zwrócił się do ZUS o wyjaśnienie kwestii dotyczącej podlegania ubezpieczeniu z tytułu powyższego zatrudnienia

w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim. Organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające po zakończeniu którego, wydał zaskarżoną decyzję opisaną na wstępie. Za zainteresowaną Spółkę (...) Sp. z o.o., prawidłowo zawiadomioną, nikt nie stawił się na rozprawie.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie

z treścią art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423; zwanej dalej ustawą), pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowym ubezpieczeniom pracownicy podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania (art. 13). Jak stanowi art. 22 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy

i płacy w szczególności wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy ze wskazaniem składników wynagrodzenia oraz wymiar czasu pracy – art. 29 § 1 k.p.

Sąd Okręgowy wskazał, że bezsporne jest w niniejszej sprawie, że odwołujący A. P. zawarł z zainteresowaną spółką (...) Sp. z o.o. z dniem 14 stycznia 2019 r. umowę o pracę, z tym dniem został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako pracownik i faktycznie pracę tę wykonywał do kwietnia 2020 r. Kolejna umowa zawarta w dniu 13 kwietnia 2020 r. obowiązywała na czas nieokreślony. Spór natomiast sprowadzał się do ustalenia czy odwołujący od 1 maja 2020 r. podlega nadal ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy w sytuacji gdy, za okres od maja 2020 r. nie zostały złożone dokumenty rozliczeniowe oraz nie zostały opłacone składki należne z tego tytułu.

Sąd I instancji stwierdził, że jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe stosunek pracy pomiędzy ubezpieczonym a firmą (...) Sp. z o.o. do chwili obecnej nie został rozwiązany. Ubezpieczony nie otrzymał wypowiedzenia umowy o pracę, ani świadectwa pracy. Po wykorzystaniu narzuconego urlopu pracodawca unikał z nim kontaktu. Jak wynika z zeznań przesłuchanego w sprawie świadka P. K., w takiej samej sytuacji znaleźli się również inni pracownicy, z którymi pracodawca po dwutygodniowym urlopie również nie rozwiązał stosunku pracy, nie wydał im świadectw pracy oraz nie zatrudnił ich w nowej firmie.

W ocenie Sądu Okręgowego powyższe okoliczności wynikają jednoznacznie

z zebranych w sprawie dowodów, a w szczególności z zeznań powołanych

w sprawie świadków oraz z zeznań odwołującego, którym Sąd dał w całości wiarę, jako logicznym, spójnym, przekonywującym oraz znajdującym potwierdzenie

w zgromadzonej dokumentacji.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że zgodnie z art. 36 ust. 1 i 2 oraz art. 41 i 47 ustawy, płatnik składek ma obowiązek zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych, przekazywania do ZUS imiennych raportów miesięcznych,

składania deklaracji rozliczeniowych w terminach określonym w ustawie

oraz opłaca składki za dany miesiąc. W niniejszej sprawie pracodawca

od 05/2020 r. nie wywiązuje się zarówno z obowiązków płatnika składek,

jak również z obowiązków pracodawcy. Jednakże Sąd Okręgowy stwierdził, że powyższa okoliczność nie może obciążać ubezpieczonego. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro stosunek pracy do nadal nie został rozwiązany, a ubezpieczony pozostawał w gotowości do pracy i z winy pracodawcy pracy tej nie mógł kontynuować, brak jest podstaw do wyłączenia go z ubezpieczeń społecznych

z dniem 1 maja 2020 r. Istnieją zatem uzasadnione podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, z mocy powołanych przepisów i art. 477

14 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. W pkt. 2 wyroku Sąd na podstawie § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz.18) przyznał adwokatowi B. K. kwotę 110,70 zł (w tym 23% podatku Vat) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu brak jest podstaw do przyznania kosztów w wysokości wnioskowanej przez pełnomocnika ubezpieczonego, spór bowiem dotyczył kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym, nie zaś wysokości podstawy wymiaru składek czy wysokości świadczeń z tytułu zatrudnienia.

Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, który zaskarżył wyrok w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 ustawy kodeks pracy przez bezzasadne przyjęcie, że w spornym okresie ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u zainteresowanego.

Mając na uwadze powyższy zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu, albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe oraz dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału

dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne zarówno ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (art. 387 § 2

1 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy fatycznie odwołujący od 1 maja 2020 r. nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik spółki (...) Sp. z o.o. S.K. w R..

Odnosząc się do zawartego w apelacji zarzutu, na samym początku należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych systemowej (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423; zwanej dalej ustawą systemową), obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, zaś za pracownika, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a ustawy systemowej, uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 ustawy systemowej).

Z kolei stosownie do art. 13 pkt 1 ustawy systemowej, pracownicy podlegają obowiązkowo wymienionym powyżej ubezpieczeniom od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Zastosowane w powołanych przepisach określenia "pracownik" i "stosunek pracy" oznaczają pracownika i stosunek pracy, według przepisów Kodeksu pracy, z zastrzeżeniem szczególnych sytuacji określonych w art. 8 ust. 2, 2a, 11 ustawy systemowej. To samo dotyczy pojęć nawiązania i ustania stosunku pracy. Cechą charakterystyczną stosunku pracy jest to, że pracownik zobowiązuje się świadczyć na rzecz pracodawcy pracę w miejscu

i czasie przez niego określonym i pod jego kierownictwem, a pracodawca zobowiązuje się do zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny podziela utrwalone

w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko wskazujące, że stosunek pracy może istnieć, pomimo faktycznego niewykonywania pracy przez pracownika i dotyczy to nie tylko przewidzianych prawem przerw w wykonywaniu pracy (np. urlopu wypoczynkowego), przerw w wykonywaniu pracy i zapłacie wynagrodzenia za pracę (np. urlop bezpłatny, okres pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub opiekuńczego), lecz także okresu niewykonywania pracy z powodu przeszkód

z przyczyn dotyczących pracodawcy. W tym ostatnim wypadku stosunek pracy istnieje do czasu ustania w sposób przewidziany prawem także wtedy, gdy pracownik nie wykazuje gotowości do jej wykonywania. (wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 8 listopada 2012 r., II UK 84/12, z dnia 21 maja 2024 r., I USKP 25/24).

W uzasadnieniach ww. wyroków Sąd Najwyższy wskazywał, że od gotowości do wykonywania pracy zależy bowiem jedynie prawo do wynagrodzenia (art. 81 § 1 k. p.), a nie samo istnienie stosunku pracy. Z tego w szczególności względu, należy odróżnić przesłanki uzyskania wynagrodzenia za czas gotowości do pracy

w rozumieniu art. 81 § 1 k.p. od przesłanek ustalenia, że pracownika wiąże

z pracodawcą umowa o pracę (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 19 maja 2004 r.,

I PK 486/03, 14 grudnia 2009 r., I PK 115/09). Ubezpieczony od 14 stycznia 2019 r. świadczył pracę na rzecz pracodawcy i otrzymywał za nią wynagrodzenie. W lutym 2020 r. pracodawca zobowiązał ubezpieczonego do skorzystania z urlopu wypoczynkowe, a po tym okresie ubezpieczony stawił się w przedsiębiorstwie celem świadczenia pracy, jednakże pracodawca uniemożliwił mu to poprzez faktyczne zamknięcie zakładu pracy.

Wymaga podkreślenia, że faktyczne zaprzestanie przez pracodawcę prowadzenia działalności gospodarczej należy do kategorii przeszkód

w wykonywaniu pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, o których mowa w art. 81 § 1 k.p. O tym, że ustawodawca nie uznaje faktycznego zaprzestania przez pracodawcę prowadzenia działalności gospodarczej za stan wyłączający istnienie stosunku pracy, podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

i wyłączający obowiązek opłacania składek z tego tytułu, świadczą również przepisy art. 12 ust. 2 i 3 w zw. z art. 12a ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 7, z późn. zm.; zwana dalej: ustawą o niewypłacalności pracodawcy), z których wynika, że w razie niewypłacalności pracodawcy wynikającej z faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące, zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają wskazane w art. 12 ust. 2 i ust. 3 należności główne oraz z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto zgodnie z definicją zawartą w art. 12a ust. 2 ustawy o niewypłacalności pracodawcy, faktyczne zaprzestanie działalności zachodzi wówczas, gdy w okresie trwającym dłużej niż 2 miesiące pracodawca nie prowadził działalności gospodarczej oraz nie uzyskiwał z tego tytułu przychodów z wyłączeniem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej ujawnionej we właściwych rejestrach albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Kolejno, dla stwierdzenia faktycznego zaprzestania działalności, konieczne jest spełnienie warunku, że pracodawca nie przebywał w siedzibie albo w miejscach wykonywania działalności pomimo wpisu we właściwych rejestrach albo Centralnej Ewidencji i Informacji

o Działalności Gospodarczej lub siedziba pracodawcy albo miejsca wykonywania działalności zostały z urzędu wykreślone z właściwych rejestrów albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Nowa definicja zakłada,

iż pracodawca nie realizował wobec pracowników, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organów podatkowych i rejestrowych obowiązków związanych

z usprawnieniami pracowniczymi, wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów. Brak realizacji przez pracodawcę obowiązków wynikających

z powszechnie obowiązujących przepisów należy rozumieć jako brak wypłacania przez pracodawcę wynagrodzeń i tym samym nie odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczek na podatek dochodowy oraz nie rozwiązywania z pracownikami umów o pracę, uniemożliwiając im w ten sposób dochodzenie roszczeń przed sądami, jak również dochodzenie wypłat świadczeń ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ponadto osoby takie, pozostając dalej w stosunku pracy, nie mogą korzystać również z pomocy finansowanej ze środków Funduszu Pracy.

Dodatkowo faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej może być stanem przemijającym, krótkotrwałym, a pracownik może nie wiedzieć dlaczego i na jak długo pracodawca działalności tej zaprzestał (zob. np. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 19 marca 2002 r., I PKN 209/01, OSNP 2004 nr 5, poz. 79). Warto zwrócić uwagę na to, że rozważane zjawisko zaprzestania działalności gospodarczej występuje w różnych sytuacjach, mających znaczenie dla oceny dalszego istnienia stosunku pracy. W szczególności może to być porzucenie zakładu pracy, gdy pracodawca lub osoby, które pełnią funkcje jego organów lub przedstawicieli "znikają" i nie ma strony, która mogłaby podejmować czynności

z zakresu stosunków pracy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 19 marca 2002 r.,

I PKN 209/01, wyżej powoływany; 24 lutego 2010 r., II UK 204/09, LEX nr 590241) albo zaprzestanie działalności z jednoczesnym deklarowaniem kontynuacji zatrudniania pracowników po jej wznowieniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1999 r., I PKN 627/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 355).

Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że samo faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez pracodawcę nie powoduje ustania: stosunku pracy, obowiązku objęcia pracownika ubezpieczeniami społecznymi

i obowiązku opłacania przez pracodawcę składek z tego tytułu. Taki skutek może wywołać jedynie związane z faktycznym zaprzestaniem działalności gospodarczej zakończenie stosunku pracy na podstawie zdarzeń prawnych określonych w ustawie (art. 30 § 1 k.p.; por. np. Sąd Najwyższy w wyrokach z: 5 marca 1999 r., I PKN 627/98, OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 355; 19 marca 2002 r., I PKN 209/01, OSNP 2004 nr 5, poz. 79).

Sąd Apelacyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wskazującym, że także w wypadku wykreślenia pracodawcy z ewidencji prowadzenia działalności gospodarczej stosunek pracy i stosunek ubezpieczenia społecznego trwają do czasu ich ustania opartego na wskazanych w Kodeksie pracy podstawach (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2000 r., II UKN 568/99, OSNAPiUS 2001 nr 22, poz. 678).

Wobec powyższego należy wskazać, że odwołujący nawiązał stosunek pracy z (...) Sp. z o.o. S.K. w R. na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 14 stycznia 2019 r. i faktycznie między stronami tej umowy istnieje więź pracownicza wynikająca z art. 22 kodeksu pracy. Kolejną umowę o pracę na czas nieokreślony ubezpieczony z ww. pracodawcą podpisał w dniu 13 kwietnia 2020 r. Następnie pracodawca wysłał ubezpieczonego na 2 tygodniowy urlop wypoczynkowy z uwagi na przeniesienie siedziby przedsiębiorstwa do innej miejscowości. Ubezpieczony po powrocie z urlopu ani w starej ani w nowej siedzibie nie zastał pracodawcy. Ubezpieczony nie otrzymał wypowiedzenia umowy o pracę ani świadectwa pracy. Wielokrotnie podejmował bezskuteczne próby nawiązania kontaktu z Prezesem Zarządu. Powyższe ustalenia wskazują, że stosunek pracy ubezpieczonego nie ustał u pracodawcy. Nie można również domniemywać, że pracodawca poprzez zaprzestanie działalności chciał rozwiązać z ubezpieczonym stosunek pracy, ponieważ przed udzieleniem ubezpieczonemu urlopu i zamknięciem siedziby spółki, w dniu 13 kwietnia 2020 r. podpisał z odwołującym się kolejną umowę i to na czas nieokreślony. Nie można również zgodzić się ze skarżącym, że ubezpieczony nie mógł pozostawać w gotowości do pracy, ponieważ dopiero od 14 lipca 2020 r.,

z uwagi na problemy zdrowotne, ubezpieczony faktycznie nie mógłby wykonywać pracy na rzecz pracodawcy.

Reasumując powyższe należy uznać, że z uwagi na fakt, iż A. P. nawiązał stosunek pracy z (...) Sp. z o.o. S.K. w R., która do dnia orzekania nie rozwiązała tego stosunku pracy z ubezpieczonym, który po powrocie

z urlopu, tj. w maju 2020 r. miał zamiar kontynuowania wykonywania pracy, starał się nawiązać kontakt z pracodawcą, stawiał się w starej i nowej siedzibie pracodawcy oraz do dnia 14 lipca 2020 r. był zdolny do świadczenia pracy, to od 1 maja 2020 r. ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz chorobowemu.

Stwierdzając bezzasadność zaskarżenia Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego na podstawie art. 385 k.p.c.

/-/SSA Rafał Łatanik