Rzecznik MŚP nie może sam zaskarżyć decyzji ZUS, sąd oddalił zażalenie

Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2024r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej

w punkcie pierwszym odrzucił odwołanie Rzecznika Małych i Średnich (...) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 27 marca 2024r., a w punkcie drugim zasądził od odwołującego Rzecznika na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie wniosku M. P. oraz Rzecznika Małych i Średnich (...) organ rentowy wszczął postępowanie

w sprawie ustalenia podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe z tytułu prowadzonej przez ubezpieczoną pozarolniczej działalności gospodarczej za styczeń 2024r. W dniu 27 marca 2024r. organ rentowy wydał decyzję, w której określił podstawy wymiaru składek M. P. na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe jako osoby prowadzącej pozarolniczej działalność gospodarczą w styczniu 2024r.

Ubezpieczony nie wniósł odwołania od powyższej decyzji, odwołanie wniósł natomiast Rzecznik Małych i Średnich (...), dołączając do niego zgodę ubezpieczonego na udział Rzecznika Małych i Średnich (...)

w postępowaniu sądowym w sprawie dotyczącym wydanej decyzji.

Odwołując się do art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 477

10 § 1 k.p.c., art. 477

11 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał, że Rzecznik Małych

i Średnich (...) nie jest adresatem zaskarżonej decyzji i decyzja ta nie dotyczy bezpośrednio jego praw i obowiązków, nie ma zdolności do samodzielnego wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego i nie nabywa takiego uprawnienia na mocy ustawy z dnia 6 marca 2018r. o Rzeczniku Małych i Średnich (...), nie jest także pełnomocnikiem ubezpieczonej, zatem nie należy do podmiotów wymienionych w przywołanych wyżej przepisach art. 477

10 § 1 k.p.c. i art. 477

11

§ 1 i 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy podkreślił, że art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018r.

o Rzeczniku Małych i Średnich (...) przewiduje prawo Rzecznika do zwracania się o wszczęcie, wnoszenia skarg i uczestniczenia, ale tylko w postępowaniach administracyjnych (pkt 8). Natomiast z art. 9 ust. 1 pkt 6a tej ustawy wynika,

że w postępowaniu w sprawach cywilnych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Rzecznik może jedynie brać udział (może przystąpić do postępowania), jeżeli stroną tego postępowania jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie

na udział Rzecznika oraz jeżeli Rzecznik brał udział w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym to postępowanie sądowe - na prawach przysługujących prokuratorowi, nie może zatem samodzielnie zainicjować postępowania przed sądem, jeżeli decyzja go nie dotyczy, przy czym stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie

z odwołania Rzecznika Małych i Średnich (...) od zaskarżonej decyzji organu rentowego droga sądowa jest niedopuszczalna i na podstawie art. 199 § 1

pkt 1 k.p.c. odwołanie odrzucił.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98

§ 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. przy zastosowaniu § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Rzecznik Małych i Średnich (...).

Zaskarżając w całości postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:

1/ naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 6a i 8 ustawy z 6 marca 2018r. o Rzeczniku Małych i Średnich (...) w zw. z art. 182-184 k.p.a. i art. 188 k.p.a., a także

w związku z art. 7 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia,

że Rzecznik ma prawo jedynie przystępować do toczącego się postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a nie samodzielnie wnosić odwołania od decyzji organu rentowego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że Rzecznik biorąc udział w postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi, na podstawie art. 188 k.p.a. nabył i na podstawie art. 7 k.p.c. utrzymał (analogicznie jak ma to miejsce w przypadku prokuratora) prawa strony, także do wniesienia odwołania od decyzji i co za tym idzie Rzecznik będąc uczestnikiem na prawach strony w tym postępowaniu jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych, w tym samodzielnego wnoszenia odwołania od decyzji ZUS oraz dalszego udziału w postępowaniu sądowym zainicjowanym wniesionym odwołaniem,

2/ naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odrzuceniu odwołania Rzecznika z uwagi na uznanie, że droga sądowa

w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych niedopuszczalności drogi sądowej.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd drugiej instancji ma świadomość, że odrzucenie pozwu (odwołania od decyzji organu rentowego) jest uprawnione tylko ze względu na ściśle określone

w ustawie negatywne przesłanki postępowania cywilnego, skoro zasadą jest prawo do

rozpoznania sprawy na drodze sądowej przed sądem powszechnym - art. 1 i 2 k.p.c. Katalog przyczyn odrzucenia odwołania (pozwu) nie jest otwarty, lecz zamknięty. Jednoznacznie wynika to z treści art. 199 § 1 k.p.c. Inne negatywne przesłanki

procesowe również są ściśle określone w procedurze, bowiem zasadą jest dostępność drogi sądowej przed sądem powszechnym. Z mocy art. 1 i 2 k.p.c. sąd powszechny rozpoznaje również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 459 k.p.c. i nast.). Pamiętać przy tym trzeba, iż niezasadne odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 k.p.c., to sytuacja wyjątkowa, która nie pozwala na realizację prawa do sądu, znajdującego swoje umocowanie w art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Jednocześnie trzeba wskazać, iż w wyroku Sądu Najwyższego z 22 listopada 2018r., II UK 361/17, trafnie wskazano, że postępowanie sądowe w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych poprzedza decyzja organu administracyjnego

(Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) w zakresie indywidualnych spraw wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2024r., poz. 497 ze zm.) – dalej jako ustawa systemowa. Decyzja ta wyraża stanowisko organu rentowego jako strony

postępowania administracyjnego, które może być zakwestionowane w drodze

odwołania (art. 83 ust. 2 ustawy systemowej w związku z art. 476 § 2 i art. 477

9

k.p.c.). Odwołanie przysługuje do sądu ubezpieczeń społecznych, który jest sądem powszechnym i rozpoznaje sprawę cywilną na drodze sądowej (art. 1 i 2 k.p.c.). Zadaniem sądu jest rozpoznanie sprawy (sporu) i taka jest istota zadania ujęta w art. 477

14 § 1 i § 2 k.p.c. Organ rentowy staje się wówczas stroną postępowania cywilnego (pozwaną) i spór jest rozpoznawany wedle reguł procedury cywilnej, przy

uwzględnieniu szczególnych regulacji (art. 459 k.p.c. i nast.), które nie oznaczają powrotu do przepisów postępowania administracyjnego. Wskazany wyżej prymat

prawa materialnego, wyróżnia więc rozpoznanie sprawy cywilnej od postępowania administracyjnego. Chodzi o rozpoznanie sprawy, a nie tylko o rozpoznanie odwołania od decyzji w trybie administracyjnym. Przy czym dopuszczalność drogi sądowej w

tego rodzaju sprawach uzależniona została od zdolności postulacyjnej podmiotu składającego odwołanie od decyzji organu rentowego. W tym kontekście podkreślenia wymaga, iż niniejszej sprawie nie jest sporne, że:

- ubezpieczony a następnie Rzecznik Małych i Średnich (...) złożył wniosek o wydanie decyzji;

- z odwołaniem od decyzji organu rentowego skierowanej do ubezpieczonego wystąpił Rzecznik Małych i Średnich (...);

- z odwołaniem od tej decyzji nie wystąpił ubezpieczony.

Podnieść zatem należy, iż stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 6 marca

2018r. o Rzeczniku Małych i Średnich (...) (t.j.: Dz.U. z 2023r. poz. 1668

– dalej jako ustawa o Rzeczniku) Rzecznik Małych i Średnich (...) stoi

na straży praw mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców, w szczególności poszanowania zasady wolności działalności gospodarczej, pogłębiania zaufania przedsiębiorców do władzy publicznej, bezstronności i równego traktowania, zrównoważonego rozwoju oraz zasady uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów przedsiębiorców. Na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku, w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik może

zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach -

na prawach przysługujących prokuratorowi. Natomiast na podstawie art. 9 ust. 1 pkt

6a cytowanej ustawy, Rzecznik może brać udział w postępowaniu w sprawach

cywilnych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, o których mowa w

części pierwszej w księdze pierwszej w tytule VII w dziale III ustawy z dnia 17

listopada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1805, ze zm.), jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika,

oraz jeżeli Rzecznik brał udział w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym to postępowanie sądowe - na prawach przysługujących prokuratorowi.

Z powołanego wyżej jednoznacznego brzmienia przepisu art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy, wynika, że Rzecznik (jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który

wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika) może jedynie przystępować do

toczącego się postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma natomiast zdolności do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego. Takiej kompetencji nie przewidział ustawodawca, zaś stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

Dodać należy, iż sam ubezpieczony w oświadczeniu na piśmie stwierdził, że wyraża zgodę na udział Rzecznika w postępowaniu z zakresu prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych, dotyczącym zaskarżonej decyzji organu rentowego.

Trzeba jednocześnie wskazać, że zdolność postulacyjną (do złożenia

odwołania) przewidziano dla podmiotów, które są wymienione w katalogu

określającym strony w postępowaniach w sprawach ubezpieczeń społecznych (art.

477

11 k.p.c.). Jednocześnie, jeżeli ustawodawca przyznaje ją innym podmiotom, to

czyni to w sposób jednoznaczny, jak w treści art. 462 k.p.c. w odniesieniu do

właściwych organizacji pozarządowych.

Tak więc, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z odwołania Rzecznika Małych i Średnich (...) od

decyzji wydanej przez organ rentowy w sprawie administracyjnej.

Kierując się przedstawionymi okolicznościami, Sąd drugiej instancji, na mocy

art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 385 k.p.c., zażalenie oddalił.

/-/ SSA Małgorzata Andrzejewska