Rzecznik Małych i Średnich przegrał spór o odwołanie od decyzji ZUS, koszty wzrosły do 900 zł

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2024r. Sąd Okręgowy w Katowicach w punkcie pierwszym odrzucił odwołanie Rzecznika Małych i Średnich (...) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z 9 kwietnia 2024r., a w punkcie drugim zasądził od odwołującego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w C. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Rozpoznawana sprawa jest jedną z wielu spraw, w których odwołanie od decyzji dotyczące osoby fizycznej wniósł Rzecznik Małych i Średnich (...).

Sąd Okręgowy, odwołując się do art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. (oraz akcentując utrwalone stanowisko judykatury, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wniesione odwołanie od decyzji organu rentowego pełni rolę pozwu) wskazał na bezwzględne przesłanki procesowe dopuszczalności drogi sądowej, które sąd bierze z urzędu pod uwagę

w każdym stanie sprawy, w tym także już w momencie wniesienia pozwu niezależnie od tego, czy są one uwzględniane z urzędu, czy też na zarzut pozwanego podniesiony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, a także niezależnie od tego, czy przepisy kodeksu pozwalają na przeprowadzenie procedury naprawczej, jak również niezależnie od tego, na jakim etapie postępowania zostały dostrzeżone.

Z kolei odwołując się do art. 477

9 § 1 k.p.c., art. 477

10 § 1 k.p.c., art. 477

11 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał, że:

- zaskarżona przez Rzecznika Małych i Średnich (...) decyzja organu rentowego z dotyczy wyłącznie praw i obowiązków przedsiębiorcy - K. O., która zarazem jest jedynym adresatem tej decyzji;

- Rzecznik Małych i Średnich (...) nie jest jej adresatem, a zaskarżona decyzja nie dotyczy bezpośrednio jego praw i obowiązków;

- Rzecznik Małych i Średnich (...) nie posiada także statusu przedstawiciela ustawowego czy pełnomocnika strony;

- K. O. wyraziła zgodę jedynie na udział Rzecznika Małych i Średnich (...) w postępowaniu sądowym.

Zatem Rzecznik Małych i Średnich (...) nie należy do podmiotów wymienionych w przywołanych wyżej przepisach art. 477

10 § 1 k.p.c. i art. 477

11 § 1 i 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy dodał, że uprawnienia Rzecznika Małych i Średnich (...) w zakresie ochrony praw przedsiębiorców określa art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018r.

o Rzeczniku Małych i Średnich (...) (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1668), a przepis ten przewiduje prawo Rzecznika do zwracania się o wszczęcie, wnoszenia skarg

i uczestniczenia, ale tylko w postępowaniach administracyjnych (pkt 8). Postępowanie

w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest tymczasem postępowaniem administracyjnym, ale tylko i wyłącznie na etapie postępowania przed organem rentowym.

Z momentem wniesienia odwołania od decyzji postępowanie staje się postępowaniem sądowym toczącym się przed sądem powszechnym według przepisów zawartych w Dziale III Tytułu VII Księgi pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego. Z art. 9 ust. 1 pkt 6a ustawy

o Rzeczniku Małych i Średnich (...) wynika natomiast, że w postępowaniu

w sprawach cywilnych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Rzecznik może jedynie brać udział, jeżeli stroną tego postępowania jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika oraz jeżeli Rzecznik brał udział w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym to postępowanie sądowe - na prawach przysługujących prokuratorowi.

Sąd Okręgowy podkreślił, że powołany wyżej art. 9 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Małych i Średnich (...) nie przyznaje Rzecznikowi prawa do wniesienia odwołania do sądu od decyzji organu rentowego, której adresatem jest oznaczony w niej przedsiębiorca.

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych Rzecznik nie może zatem samodzielnie zainicjować postępowania przed sądem, jeżeli decyzja jego nie dotyczy. Może natomiast przystąpić do postępowania wszczętego przez przedsiębiorcę na warunkach opisanych w art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy - na prawach przysługujących prokuratorowi (por. art. 60 k.p.c.) (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 9 lutego 2024r., sygn.

III AUz 184/23). Takiej kompetencji (do inicjowania postępowania) nie przewidział ustawodawca, zaś stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się

w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie

z odwołania Rzecznika Małych i Średnich (...) od zaskarżonej decyzji organu rentowego droga sądowa jest niedopuszczalna i na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. odwołanie odrzucił.

Sąd Okręgowy podkreślił, że powyższe stanowisko nie uchybia prawom Rzecznika, może on bowiem wstąpić do postępowania sądowego z odwołania przedsiębiorcy od tej samej decyzji, o ile przedsiębiorca wniósł odwołanie.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1,

1

1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. przy zastosowaniu § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 265) obciążając nimi odwołującego zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania.

Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli Rzecznik Małych i Średnich (...) oraz K. O., która poparła również zażalenie Rzecznika.

Zaskarżając w całości postanowienie Sądu pierwszej instancji, Rzecznik i K. O. zarzucili zaskarżonemu postanowieniu:

1/ naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 6a i 8 ustawy z 6 marca 2018r. o Rzeczniku Małych

i Średnich (...) (tj. Dz. U. z 2023r., poz. 1668) w zw. z art. 182-184 ustawy

z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 497)

i art. 188 k.p.a., a także w związku z art. 7 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że Rzecznik ma prawo jedynie przystępować do toczącego się postępowania

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a nie samodzielnie wnosić odwołania od decyzji organu rentowego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że Rzecznik biorąc udział w postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi, na podstawie art. 188 k.p.a. nabył i na podstawie art. 7 k.p.c. utrzymał (analogicznie jak ma to miejsce w przypadku prokuratora) prawa strony, także do wniesienia odwołania od decyzji i co za tym idzie Rzecznik, będąc uczestnikiem na prawach strony, w tym postępowaniu jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych, w tym samodzielnego wnoszenia odwołania od decyzji ZUS oraz dalszego udziału w postępowaniu sądowym zainicjowanym wniesionym odwołaniem,

2/ naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odrzuceniu odwołania Rzecznika z uwagi na uznanie, że droga sądowa w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych niedopuszczalności drogi sądowej.

Dodatkowo skarżący zarzucili naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego prowadzące do sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią tego materiału jak również przekroczenie przez Sąd prawa swobodnej oceny dowodów, poprzez pominięcie odwołania od decyzji ZUS z 9 kwietnia 2024r., wniesionego przez ubezpieczoną i ustalenie, że odwołania takiego nie wniesiono.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia odwołującego Rzecznika oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych.

Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego wniósł organ rentowy, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez jego błędne zastosowanie, podczas, gdy w sprawie zastosowanie winien znaleźć § 2 pkt 3 powołanego rozporządzenia – Sąd winien był zastosować stawkę uzależnioną od wartości przedmiotu sporu i zasądzić od odwołującego Rzecznika kwotę 900 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, albowiem spór dotyczył podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

W oparciu o podniesione zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie dotyczącym kosztów zastępstwa procesowego poprzez zasądzenie od Rzecznika na rzecz ZUS kwoty 720 zł ponad zasądzoną kwotę 180 zł, to jest łącznie 900zł.

Odwołujący Rzecznik Małych i Średnich (...) wniósł o oddalenie zażalenia organu rentowego w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zażalenia Rzecznika Małych i Średnich (...) oraz K. O.

nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd drugiej instancji ma świadomość, że odrzucenie pozwu (odwołania od decyzji organu rentowego) jest uprawnione tylko ze względu na ściśle określone w ustawie negatywne przesłanki postępowania cywilnego, skoro zasadą jest prawo do rozpoznania sprawy na drodze sądowej przed sądem powszechnym - art. 1 i 2 k.p.c. Katalog przyczyn odrzucenia odwołania (pozwu) nie jest otwarty, lecz zamknięty. Jednoznacznie wynika to

z treści art. 199 § 1 k.p.c. Inne negatywne przesłanki procesowe również są ściśle określone

w procedurze, bowiem zasadą jest dostępność drogi sądowej przed sądem powszechnym.

Z mocy art. 1 i 2 k.p.c. sąd powszechny rozpoznaje również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 459 k.p.c. i nast.). Pamiętać przy tym trzeba, iż niezasadne odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 k.p.c., to sytuacja wyjątkowa, która nie pozwala na realizację prawa do sądu, znajdującego swoje umocowanie w art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Jednocześnie trzeba wskazać, iż w wyroku Sądu Najwyższego z 22 listopada 2018r.,

II UK 361/17, trafnie wskazano, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych poprzedza decyzja organu administracyjnego (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) w zakresie indywidualnych spraw wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta wyraża stanowisko organu rentowego jako strony postępowania administracyjnego, które może być zakwestionowane

w drodze odwołania (art. 83 ust. 2 ustawy systemowej w związku z art. 476 § 2 i art. 477

9 k.p.c.). Odwołanie przysługuje do sądu ubezpieczeń społecznych, który jest sądem powszechnym i rozpoznaje sprawę cywilną na drodze sądowej (art. 1 i 2 k.p.c.). Zadaniem sądu jest rozpoznanie sprawy (sporu) i taka jest istota zadania ujęta w art. 477

14 § 1 i § 2 k.p.c. Organ rentowy staje się wówczas stroną postępowania cywilnego (pozwaną) i spór jest rozpoznawany wedle reguł procedury cywilnej, przy uwzględnieniu szczególnych regulacji (art. 459 k.p.c. i nast.), które nie oznaczają powrotu do przepisów postępowania administracyjnego. Wskazany wyżej prymat prawa materialnego wyróżnia więc rozpoznanie sprawy cywilnej od postępowania administracyjnego. Chodzi o rozpoznanie sprawy, a nie tylko o rozpoznanie odwołania od decyzji w trybie administracyjnym. Przy czym dopuszczalność drogi sądowej w tego rodzaju sprawach uzależniona została od zdolności postulacyjnej podmiotu składającego odwołanie od decyzji organu rentowego. W tym kontekście podkreślenia wymaga, iż niniejszej sprawie nie jest sporne, że:

- Rzecznik Małych i Średnich (...) złożył wniosek o wydanie decyzji;

- z odwołaniem od decyzji organu rentowego skierowanej do K. O. wystąpił Rzecznik Małych i Średnich (...).

Podnieść zatem należy, iż stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018r.

o Rzeczniku Małych i Średnich (...) (Dz.U. z 2018r. poz. 648 ze zm.) Rzecznik Małych i Średnich (...) stoi na straży praw mikroprzedsiębiorców oraz małych

i średnich przedsiębiorców, w szczególności poszanowania zasady wolności działalności gospodarczej, pogłębiania zaufania przedsiębiorców do władzy publicznej, bezstronności

i równego traktowania, zrównoważonego rozwoju oraz zasady uczciwej konkurencji

i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów przedsiębiorców. Na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku, w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi. Natomiast na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy, Rzecznik może brać udział w postępowaniu w sprawach cywilnych

z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, o których mowa w części pierwszej

w księdze pierwszej w tytule VII w dziale III ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1805, z późn. zm.), jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika oraz jeżeli Rzecznik brał udział w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym to postępowanie sądowe -

na prawach przysługujących prokuratorowi.

Z powołanego wyżej jednoznacznego brzmienia przepisu art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy, wynika, że Rzecznik (jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika) może jedynie przystępować do toczącego się postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma natomiast zdolności do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego. Takiej kompetencji nie przewidział ustawodawca, zaś stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

Dodać należy, iż sama K. O. w swym oświadczeniu na piśmie stwierdziła, że wyraża zgodę na udział Rzecznika w postępowaniu z zakresu prawa pracy

i ubezpieczeń społecznych, dotyczącym zaskarżonej decyzji organu rentowego.

Trzeba jednocześnie wskazać, że zdolność postulacyjną (do złożenia odwołania) przewidziano dla podmiotów, które są wymienione w katalogu określającym strony

w postępowaniach w sprawach ubezpieczeń społecznych (art. 477

11 k.p.c.). Jednocześnie, jeżeli ustawodawca przyznaje ją innym podmiotom, to czyni to w sposób jednoznaczny, jak w treści art. 462 k.p.c. w odniesieniu do właściwych organizacji pozarządowych.

Tak więc, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z odwołania Rzecznika Małych i Średnich (...) od decyzji wydanej przez organ rentowy w sprawie administracyjnej toczącej się bez udziału tego Rzecznika.

W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest podnoszona przez K. O. kwestia wniesienia przez nią osobistego odwołania, albowiem wniesione przez nią odwołanie ma samoistny byt i nie pozbawia jej praw do drogi sądowej, zaś sprawa z jej odwołania będzie rozpoznawana w innym postępowaniu.

Kierując się przedstawionymi okolicznościami, Sąd drugiej instancji, na mocy art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 385 k.p.c., zażalenia Rzecznika Małych i Średnich (...) oraz K. O. oddalił w punkcie 1.

Na uwzględnienie natomiast zasługuje zażalenie organu rentowego.

Rozpoznawana sprawa jest sprawą o roszczenie majątkowe – podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w której wartość przedmiotu sporu podana przez organ rentowy wynosiła 2.166 zł.

Zatem w takim przypadku zastosowanie znajduje przepis § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, ustalający wysokość kosztów zastępstwa procesowego na kwotę 900 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na mocy powołanego przepisu oraz art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 k.p.c. zmienił punkt 2 zaskarżonego postanowienia w punkcie 2 części dyspozytywnej.

Mając na względzie zasadę odpowiedzialności za wynik procesu Sąd Apelacyjny o kosztach postępowania zażaleniowego orzekł w punkcie 3 postanowienia na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 2 i § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U z 2023r. poz. 1935, t.j.), przy wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej 720 zł.

/-/ SSA Dorota Wydmańska-Cichy