Zmienne opłaty bez jasnych warunków w umowie kredytu. Sąd zasądził od banku 15 185,77 zł

Wyrokiem z dnia 21 maja 2025 r., wydanym w sprawie z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w E. przeciwko (...) Bank Spółki Akcyjnej w G. o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo i zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej tytułem kosztów procesu kwotę 3.617,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od tego wyroku złożyła strona powodowa, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od strony pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego jako części kosztów postępowania w sprawie oraz zarzucając naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną – a przez to sprzeczną z zasadami logicznego wnioskowania – ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co wyraża się w bezzasadnym uznaniu, że umowę kredytu zawarto w ramach pełnego konsensusu, a tym samym świadek umówił się z bankiem na kredytowanie prowizji i miał w tym zakresie swobodę, podczas gdy:

brak postanowień umownych wskazujących na możliwość wyboru, brak wyszczególnionej informacji o kredytowaniu prowizji i brak informacji o konkretnych kosztach związanych z kredytowaniem prowizji;

zeznania świadka, który twierdził, że nie miał żadnej informacji od banku, iż prowizję może zapłacić z własnych środków i że nie wiedział, iż bank nalicza odsetki nie tylko od kwoty kapitału, ale również od skredytowanej prowizji oraz że nie wiedział, iż zapłata prowizji z własnych środków może obniżyć ratę kredytu;

zasady doświadczenia życiowego

wskazują, że mechanizm kredytowania prowizji został narzucony konsumentowi przez bank;

⚫

art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1362), zwanej dalej „u.k.k.”, w związku z art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. Urz. UE. L Nr 133 z 2008 r., str. 66 ze zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/48/WE” oraz art. 5 k.c. – poprzez błędną wykładnię pojęcia „naruszenie" tj. przyjęcie, że sankcja kredytu darmowego może zaistnieć tylko w razie narażenia konsumenta na ryzyko podjęcia niekorzystnej dla niego decyzji;

⚫

art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. w związku z art. 5 pkt 10 tej ustawy oraz pkt 1 ppkt 1 załącznika Nr 4 do tej ustawy oraz pkt I i II a) załącznika I do dyrektywy 2008/48/WE oraz art. 3 j) tej dyrektywy poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że kredytowana prowizja może podlegać oprocentowaniu i stanowić tym samym element kwoty wypłaconej, a w konsekwencji przyjęcie, że oznaczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i całkowitej kwoty do zapłaty, zawierających w sobie element odsetek od kredytowanego kosztu kredytu, stanowi o prawidłowym spełnieniu obowiązku informacyjnego;

⚫

art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że bank nie naruszył obowiązku informacyjnego w zakresie wskazania warunków zmiany kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, podczas gdy postanowienia umowne zawarte w § 7 ust. 3 umowy kredytu, sformułowane w sposób nieskonkretyzowany, umożliwiają pozwanemu zmianę kosztów kredytowych na warunkach nieznanych i w żaden sposób nieweryfikowalnych dla kredytobiorcy, a stanowiący załącznik do umowy „Wyciąg z Taryfy Opłat i Prowizji (...) S.A. dla (...) Indywidualnych” również nie zawiera precyzyjnych zasad dotyczących zasad dotyczących zmiany opłat pobieranych przez pozwanego, gdyż znajduje się tam jedynie powielenie treści § 7 ust. 3 umowy kredytu;

⚫

art. 30 ust. 1 pkt 10 i 16 u.k.k. w związku z art. 48-52 u.k.k., w tym zwłaszcza art. 52 u.k.k., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa nie musi zawierać informacji o rozliczeniu i konkretnym sposobie rozliczenia kosztów pozaodsetkowych, podczas gdy rozliczenie prowizji przez bank jest elementem procedury przedterminowej spłaty kredytu;

⚫

art. 30 ust. 1 pkt 8 i 16 u.k.k w związku z art. 48-52 u.k.k., w tym zwłaszcza art. 52 u.k.k., poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że określenie w umowie kredytu sposobu zaliczania rat, z pominięciem wskazania, jaka część raty przypada na kapitał kredytu, a jaka na kredytowaną prowizję, stanowi o wypełnieniu obowiązku informacyjnego wynikającego z przepisu, podczas gdy tylko wyraźne wyodrębnienie części raty przeznaczonej na spłatę prowizji pozwala jednoznacznie ocenić, jaka część prowizji została spłacona, jaka część może być zwrócona przy przedterminowej spłacie oraz w ogóle utrzymać świadomość kredytobiorcy co do faktu kredytowania prowizji i związanych z tym faktem kosztów;

⚫

art. 30 ust. 1 pkt 15 w związku z art. 45 u.k.k. oraz w związku z art. 5 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w umowie kredytu szczegółowo i jasno uregulowano odstąpienie od umowy oraz że informacje o odstąpieniu, o którym mowa w art. 53 ust. 2 u.k.k., nie stanowi informacji istotnej dla konsumenta, podczas gdy:

odwołanie się w umowie do wzoru oświadczenia o odstąpieniu oraz wspomnienie o obowiązku jego wysłania na adres poczty tradycyjnej stanowi o udzieleniu informacji z art. 30 ust. 1 pkt 15 w sposób błędny, tj. wprowadzający w błąd co do swobody formy złożenia oświadczenia;

treść umowy nie wskazuje na najistotniejszy skutek odstąpienia w postaci uznania umowy za niezawartą.

W apelacji zawarto także wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt. 3

1 k.p.c., podnosząc, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowań toczących się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24 w związku z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi zagadnienia głównych podstaw sankcji kredytu darmowego oraz wskazującym na wątpliwości co do praktyki polskiego sektora bankowego w tym przedmiocie.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania apelacyjnego.

W dniu 24 października 2025 r. do Sądu Okręgowego w Łodzi wpłynęło pismo procesowe strony powodowej, w którym wnosiła ona o dopuszczenie dowodu:

⚫

z dokumentów w postaci oświadczenia o uzupełnieniu oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wraz z pismem przewodnim i potwierdzeniem odbioru dokumentu – na okoliczność złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego również z uwagi na naruszenie przez pozwanego art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., doręczenia oświadczenia o uzupełnieniu oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego oraz istnienia okoliczności świadczących o naruszeniu przez pozwanego art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. i tym samym potwierdzających skuteczność złożonego oświadczenia;

⚫

z opinii biegłego z zakresu socjologii – na okoliczność braku możliwości oceny przez kredytobiorcę zakresu ciążącego na nim zobowiązania w kontekście treści zapisów umowy kredytowej wskazujących na przyczyny uprawniające bank do zmiany wysokości opłat i prowizji związanych z tą umową, w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie przeciętny, właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny kredytobiorca był w stanie na podstawie brzmienia warunków umownych dotyczących zwiększenia tych opłat jasno określić ewolucję swojego zobowiązania w trakcie wykonywania umowy.

Na rozprawie apelacyjnej w dniu 9 czerwca 2026 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił wniosek o zawieszenie postępowania apelacyjnego, stwierdzając, że z mocy postanowienia Prezesa Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 5 marca 2026 r. sprawa C-566/24 została wykreślona z rejestru Trybunału w związku z umorzeniem postępowania, w toku którego zwrócono się o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a postępowanie w sprawie C-(...) zakończyło się wydaniem przez Trybunał Sprawiedliwości UE w dniu 23 kwietnia 2026 r. wyroku, w którym udzielono odpowiedzi na zadane Trybunałowi pytania. Wobec zakończenia tych postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości UE rozstrzygnięcie sprawy niniejszej nie może być uzależnione od ich rezultatu, a w takiej sytuacji nie są spełnione wskazane w art. 177 § 1 pkt. 3

1 k.p.c. przesłanki zawieszenia postępowania. Jeśli natomiast chodzi o zależność wyniku rozpoznawanej sprawy od nadal toczącego się przed Trybunałem Sprawiedliwości UE postępowania w sprawie C-(...)/24, Sąd miał na względzie to, że jego decyzja w tym przedmiocie powinna być uzasadniona zasadą celowości i ekonomiki procesowej, a zawieszenie postępowania jest celowe, gdy odpowiedź na pytanie prejudycjalne rzeczywiście ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy. W ocenie Sądu Okręgowego, oczekiwanie na rozstrzygnięcie w przedmiocie zadanego pytania prejudycjalnego nie było jednak niezbędne dla wydania orzeczenia w niniejszym postępowaniu, ponieważ istniejące już orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, dostarcza wystarczających wskazówek interpretacyjnych w zakresie wykładni norm prawa unijnego znajdujących zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił następującą okoliczność faktyczną:

Okoliczności wymienione w § 7 ust. 3 umowy o kredyt konsolidacyjny Nr (...) z dnia 3 lutego 2016 r., na wypadek wystąpienia których (...) Bank S.A. w G. zastrzegł możliwość dokonywania zmian w „Taryfie Opłat i Prowizji (...) Banku S.A. dla (...) Indywidualnych”, to:

a) zmiana wysokości płacy minimalnej oraz poziomu wskaźników publikowanych przez GUS: inflacji, przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw;

b) zmiany cen energii, połączeń telekomunikacyjnych, usług pocztowych, rozliczeń międzybankowych oraz stóp procentowych ustalany przez NBP;

3) zmiany cen usług i operacji, z których bank korzysta przy wykonywaniu poszczególnych czynności bankowych i niebankowych;

4) zmiany zakresu lub formy świadczonych przez bank usług (w tym zmiany lub dodania nowej funkcjonalności w zakresie obsługi danego produktu lub usług) w zakresie, w jakim te zmiany mają wpływ na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonywaniem umowy;

5) zmiany przepisów prawa regulujących produkty lub usługi oferowane przez bank lub mających wpływ na wykonywanie umowy, w zakresie, w jakim te zmiany mają wpływ na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonywaniem umowy;

6) zmiany przepisów podatkowych i/lub zasad rachunkowości stosowanych przez bank w zakresie, w jakim te zmiany mają wpływ na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonywaniem umowy;

7) zmiana lub wydanie nowych orzeczeń sądowych, orzeczeń organów administracji, zaleceń lub rekomendacji uprawnionych organów, w tym Komisji Nadzoru Finansowego, w zakresie mającym wpływ na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonywaniem umowy.

Te same okoliczności wskazano w pkt 23 „Taryfy Opłat i Prowizji (...) Banku S.A. dla L. Indywidualnych” jako umożliwiające bankowi dokonywanie zmian wysokości przewidzianych w tej taryfie opłat i prowizji (umowa o kredyt konsolidacyjny (...), k. 24-28, Taryfa Opłat i Prowizji (...) S.A. dla L. Indywidualnych, k. 71-75).

Od dnia zawarcia umowy o kredyt konsolidacyjny (...) z dnia 3 lutego 2016 r. do dnia złożenia przez O. L. oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego O. L. uiścił w wykonaniu tej umowy na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w G. kwotę 32.483,40 zł tytułem spłaty kapitału kredytu oraz kwotę 9.663,69 zł tytułem spłaty odsetek kapitałowych (historia rachunku kredytowego, k. 76-82).

Pismem z dnia 3 stycznia 2024 r. (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w X. przesłała do (...) Bank Spółki Akcyjnej w G. wezwanie do zapłaty w terminie 3 dni kwoty 15.500,05 zł tytułem zwrotu rozliczonych dotychczas odsetek i poniesionych przez kredytobiorcę pozaodsetkowych kosztów kredytu wynikających z umowy o (...) zawartej przez bank z O. L., informując, że kredytobiorca przelał na wzywającą spółkę wierzytelność o zwrot tej kwoty powstałą w związku ze złożeniem oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Wezwanie doręczono adresatowi w dniu 4 stycznia 2024 r. (wezwanie do zapłaty, k. 31-32; dowód doręczenia, k. 33).

W dniu 8 sierpnia 2025 r. w Krajowym Rejestrze Sądowym ujawniono zmianę nazwy i siedziby strony powodowej z (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w X. na (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w E. (odpis zupełny z Krajowego Rejestru Sądowego dostępny na stronie internetowej https://wyszukiwarka-krs.ms.gov.pl).

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Złożenie apelacji skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku. Sąd II instancji uważa ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

meriti za prawidłowe i z powodzeniem może przyjąć je za własne, choć odmienna od dokonanej przez ten Sąd ocena kwestii wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego skutkować musiała uzupełnieniem ich w pewnym zakresie; Sąd odwoławczy jednak w pełni podziela stanowisko Sądu niższej instancji w kwestii skuteczności umowy przelewu zawartej przez stronę powodową z O. L. oraz co do zachowania przez kredytobiorcę wynikającego z art. 45 ust. 5 u.k.k. terminu wykonania uprawnienia do złożenia oświadczenia o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego.

Oczywiście chybiony jest zarzut poczynienia błędnych ustaleń faktycznych przez Sąd I instancji mających skutkować nieprawidłowym przyjęciem, że „(…) umowę kredytu zawarto w warunkach pełnego konsensusu (…):, podczas gdy w rzeczywistości kredytobiorca miał sobie nie zdawać sprawy z tego, że umówił się z bankiem na kredytowanie prowizji i opłacanie naliczanych od niej odsetek kredytowych, a w efekcie nie wiedział także, iż opłacenie prowizji z własnych środków powodowałoby brak obowiązku uiszczania tych odsetek i obniżenie raty kredytowej. Brak konsensusu przy zawieraniu umowy, czyli tzw. dyssens, polega jednak – inaczej niż wydaje się sądzić skarżący – na niezgodności złożonych przez strony umowy oświadczeń woli, do czego jednak w sprawie niniejszej bezsprzecznie nie doszło, skoro treść tych oświadczeń została zawarta w dokumencie umowy podpisanym przez obie jej strony. Można tylko przypuszczać, że apelujący ma raczej na myśli rozbieżność pomiędzy treścią złożonego przez kredytobiorcę oświadczenia woli a jego wyobrażeniem o treści dokonywanej czynności prawnej, a więc w rzeczywistości powołuje się na błąd jednej ze stron zawieranej umowy co do treści. Przypomnieć jednak należy, po pierwsze, że błąd taki nie ma – co do zasady – wpływu na ważność umowy czy też poszczególnych jej postanowień, o ile osoba dokonująca czynności prawnej nie złoży oświadczenia o uchyleniu się od jej skutków, którego skuteczność uzależniona jest od spełnienia przesłanek z art. 84 i 88 k.c.; w toku niniejszego postępowania nie udowodniono jednak ani faktu złożenia takiego oświadczenia, ani też nie udowodniono zaistnienia okoliczności składających się na te przesłanki. Po drugie, w treści przedmiotowej umowy kredytowej zupełnie jasno wskazano, że udzielony kredyt jest oprocentowany, jak również że obejmuje on także kwotę przeznaczoną na pokrycie należnej bankowi prowizji. Oznacza to, że albo kredytobiorca z umową tą nie zapoznał się przed jej podpisaniem, co prowadziłoby do wniosku, iż jego postępowanie rażąco odbiegało od modelu zachowania dostatecznie uważnego i rozsądnego kredytobiorcy, albo też po prostu składając zeznania jako świadek, mijał się z prawdą w zakresie przywoływanych w apelacji twierdzeń Zauważyć można ponadto, że nie uważa się za działanie pod wpływem błędu świadomego złożenie podpisu pod dokumentem, bez zapoznania się z jego treścią, o ile nie zostało to spowodowane mylnym wyobrażeniem o tej treści wywołanym przekazaniem przez inną osobę fałszywych informacji w tym przedmiocie, jednak ani z zeznań świadka, ani z innego materiału dowodowego, nie wynika, by ktokolwiek przekazał mu informacje, że kwota udzielonego mu kredytu nie obejmuje prowizji albo że od kredytowanej prowizji nie są naliczane odsetki.

W swej apelacji skarżący podniósł ponadto liczne zarzuty odnoszące się do dokonanej przez Sąd I instancji pozytywnej oceny wypełnienia obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 30 ust. 1 u.k.k. oraz związanej z tym odmowy zastosowania wobec pozwanego banku przewidzianego w art. 45 tej ustawy skutku prawnego ewentualnego niedopełnienia obowiązków w tym zakresie w postaci tzw. sankcji kredytu darmowego, ze skutkiem prawnym w postaci powstania po stronie kredytobiorcy roszczenia o zwrot nienależnie uiszczonych na rzecz banku świadczeń z tytułu odsetek i innych kosztów kredytu. Spośród tych zarzutów za zasadny trzeba uznać ten, który odnosi się do błędnej wykładni art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., skutkującej niewłaściwą oceną kwestii zgodności z tym przepisem treści złożonej do akt umowy kredytowej w zakresie określenia przez bank w zastosowanym wzorcu umownym warunków, na jakich mogą ulec zmianie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z zawartą umową o kredyt konsumencki. Przy rozpatrywaniu trafności tego zarzutu przydatna jest treść rozważań zawartych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 13 lutego 2025 r., C‑472/23, (...) sp. z o.o. v. A. B. S.A., (...):EU:C:2025:89, gdzie Trybunał, powołując się w tym zakresie na swoje wcześniejsze orzecznictwo, podniósł, że warunki, na jakich opłaty związane z wykonaniem umowy o kredyt mogą ulec zmianie, powinny być wskazane w tej umowie w sposób nie tylko zwięzły, ale przede wszystkim jasny, a więc tak, aby były one pozbawione wszelkiej obiektywnej nieścisłości mogącej wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego, co do istnienia zdarzeń mogących spowodować zmianę wysokości opłat oraz co do związku między zmianą opłat a tym zdarzeniem. Istotne na gruncie rozstrzygnięcia sprawy niniejszej jest także to, że Trybunał zdecydował się odnieść do postanowień konkretnego wzorca umownego regulujących warunki, na jakich opłaty związane z wykonaniem umowy o kredyt mogą podlegać zmianie, opisanych w informacjach o stanie faktycznym sprawy przedstawionych Trybunałowi przez sąd odsyłający (pkt 14) – a trudno nie dostrzec, że są to postanowienia o treści w zasadzie tożsamej z tymi, jakie przewidziano w § 7 ust. 3 umowy, z której treścią strona powodowa wiąże swoje roszczenia oraz w pkt 23 obowiązującej w pozwanym banku „Taryfy Opłat i Prowizji (...) Banku S.A. dla (...)”. Trybunał wskazał, że wydaje się, iż te warunki te zostały określone na podstawie wskaźników, które dla konsumenta są trudne do zweryfikowania zarówno przed zawarciem umowy, jak i w trakcie jej wykonywania, gdyż chodzi tu w szczególności o zmienne wskaźniki ekonomiczne, w tym wskaźniki kontrolowane przez sam bank, a także wskaźniki opisane losowo, odzwierciedlające ewolucję prawną w szerokim znaczeniu, przesądzając przy tym również, że to, iż wzrost opłat jest ograniczony co do jego zakresu i częstotliwości potencjalnych zmian, nie może podważyć negatywnej oceny wypełnienia obowiązku informacyjnego – choć zastrzegł jednocześnie, że to do sądu rozpoznającego konkretną sprawę należy zbadanie, przy uwzględnieniu wskazówek zawartych w wydanym przez Trybunał wyroku, w jakim zakresie właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie na podstawie brzmienia tych warunków jasno określić ewolucję zakresu swojego zobowiązania w trakcie wykonywania umowy (pkt 45 i 46).

Zdaniem Sądu odwoławczego, określone w § 7 ust. 3 umowy oraz w pkt 23 i 24 obowiązującej w pozwanym banku „Taryfy Opłat i (...) Banku S.A. dla (...)” warunki zmiany opłat i prowizji nie pozwalają przeciętnemu konsumentowi, nawet dostatecznie uważnemu i rozsądnemu, zorientować się, w jaki sposób na ich gruncie będzie kształtowała się jego przyszła sytuacja prawna w zakresie, jaki regulują przedmiotowe postanowienia umowne. Klauzule te uzależniają zmiany wysokości opłat w dużej mierze od wskazywanych zdarzeń w sposób blankietowy, odnosząc się m.in. do czynników zależnych wyłącznie od kredytodawcy, takich jak zmiana zakresu i charakteru świadczonych przez niego usług lub zmiana stosowanych przez niego zasad rachunkowości, a do tej kategorii należy zaliczyć też zmiany cen usług i operacji, z których bank korzysta przy wykonywaniu czynności bankowych i niebankowych, skoro koszty operacji bankowych współokreśla choćby zależna od kredytodawcy wysokość wynagrodzenia osób zatrudnionych w banku. Inne wskazane kryteria – jak zmiana przepisów prawa regulujących produkty lub usługi świadczone przez bank, czy też zmiana lub wydanie nowych orzeczeń sądów albo organów administracyjnych, bądź rekomendacji uprawnionych organów – wydają się być o tyle nieweryfikowalne, że w praktyce do uznania kredytodawcy pozostawiono tu określenie, czy i kiedy wskazywane zdarzenia wpłyną na koszty ponoszone przez bank w związku z wykonaniem umowy, a konsument nie ma żadnych możliwości zweryfikowania, czy taki wpływ rzeczywiście miał miejsce. Inne wskazywane czynniki mają wprawdzie charakter obiektywny, ale i do nich zastosowanie znajduje uwaga, jaką można odnieść do całości treści kwestionowanego postanowienia, a mianowicie wskazać trzeba, że wprawdzie w „Taryfie Opłat i Prowizji (...) Banku S.A. dla (...)” ograniczono częstotliwość dokonywanych zmian opłat i prowizji oraz określono maksymalny poziom, do wysokości którego mogą one wzrosnąć, ale jednocześnie w odniesieniu do żadnego z czynników, przewidzianych w poszczególnych podpunktach § 7 ust. 3 umowy, nie określono, w jakim stopniu opłaty i prowizje zmienią się w przypadku zaistnienia określonego czynnika oraz czy zakres tej modyfikacji będzie w jakikolwiek sposób powiązany z zakresem zmiany samego czynnika. Biorąc to pod uwagę, Sąd II instancji jest zdania, że przedmiotowe postanowienie umowne upoważnia kredytodawcę do modyfikowania wysokości opłat i prowizji obciążających konsumenta w sposób arbitralny i niepodlegający weryfikacji ze strony kredytobiorcy, co potencjalnie pozwala na nałożenie na tego ostatniego obowiązków zapłaty wysokich opłat, który nie będzie mógł ani poznać uzasadnienia takich decyzji, ani też uzyskać klarownego obrazu ewolucji zakresu swojego zobowiązania w trakcie wykonywania umowy – a to prowadzi do wniosku, że w tym wypadku obowiązek informacyjny z art. 30 ust. 1 pkt. 10 u.k.k. nie został należycie wypełniony przez stronę pozwaną.

Naruszenie obowiązków wynikających z tego przepisu jest bezwzględnie sankcjonowane przez art. 45 ust. 1 u.k.k., który nie przewiduje wyjątków ani możliwości miarkowania przewidzianej tam sankcji. Z treści art. 23 dyrektywy 2008/48, w świetle jej motywu 47, wynika, że państwa członkowskie zobowiązane są ustanowić przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą i podejmować wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji, przy czym winny być one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające – co oznacza, że surowość sankcji powinna być adekwatna do wagi naruszeń, które są przez nie karane, zwłaszcza wobec konieczności zapewnienia rzeczywiście odstraszającego skutku i przy przestrzeganiu ogólnej zasady proporcjonalności. Do potencjalnych wątpliwości dotyczących tego, czy fakt, że postanowienia umowne regulujące warunki zmiany opłat obciążających kredytobiorcę dotyczą kwot stosunkowo niewielkich, nie powoduje nieproporcjonalności surowej sankcji, polegającej na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i innych kosztów kredytu należnych mu na podstawie umowy, do popełnionego uchybienia wobec obciążających go obowiązków informacyjnych, Trybunał Sprawiedliwości UE także odniósł w przywołanym wyżej wyroku z dnia 13 lutego 2025, C-472/23. Jednoznacznie potwierdzono tam, że art. 23 dyrektywy 2008/48 w związku z jej motywem 47 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje – w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Zaznaczono przy tym jasno, że obowiązek wskazania w umowie o kredyt warunków, na jakich może nastąpić zmiana opłat związanych z wykonaniem tej umowy, ma dla konsumenta zasadnicze znaczenie, ponieważ dla dokonania oceny zakresu swego zobowiązania powinien on móc przewidzieć ewentualne zmiany tych opłat na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, a tym samym zorientować się w wynikających stąd dla niego konsekwencjach ekonomicznych, nawet jeśli początkowa kwota tych opłat jest stosunkowo niska w stosunku do kwoty danego kredytu; sankcja kredytu darmowego, pomimo że wywołuje poważne konsekwencje wobec kredytodawcy, może zostać uznana za nieproporcjonalną jedynie w przypadku braku wskazania lub błędnego wskazania tych elementów, spośród wymienionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, które ze względu na swój charakter nie mogą w żaden sposób wpłynąć na zdolność konsumenta do dokonania oceny zakresu jego zobowiązania (pkt 54, 55 i 58).

Podsumowując, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że po pierwsze, w stanie faktycznym sprawy niniejszej strona pozwana nie wywiązała się z obowiązku przewidzianego w art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., po drugie, zaistniałe naruszenie przez bank spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego mogło podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania – co uzasadnia potencjalne zastosowanie przewidzianej w art. 45 ust. 1 u.k.k., sankcji polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia – a po trzecie, kredytobiorca w przewidzianym ustawą terminie, co trafnie ustalił Sąd Rejonowy, złożył pisemne oświadczenie o skorzystaniu z tej sankcji, wskazując w jego treści, że czyni to m.in. z tej przyczyny, iż w umowie kredytowej nie określono warunków, na jakich koszty kredytu ulegają zmianie. Skuteczne złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego jest równoznaczne z wykonaniem przez kredytobiorcę uprawnienia prawokształtującego, ze skutkiem w postaci wygaśnięcia obowiązku zapłaty na rzecz banku odsetek i innych kosztów kredytu, które należy traktować jako działające

ex nunc w tym sensie, że owe odsetki i koszty należy traktować jako nienależne dopiero od chwili wykonania uprawnienia, ale jako wywołujące skutki prawne z mocą wsteczną w tym znaczeniu, że nie należały się one kredytodawcy

ab initio, a zatem sankcja obejmuje także opłaty i koszty już zapłacone. Skoro podstawa świadczenia uiszczonej dotąd prowizji i odsetek kapitałowych odpadła, to po stronie kredytobiorcy powstało wynikające z art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego.

Określając wysokość tego świadczenia, wskazać trzeba, że – jak ustalono w toku postępowania apelacyjnego – O. L. do chwili złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zapłacił pozwanemu bankowi tytułem odsetek kapitałowych kwotę 9.663,69 zł, jednak odnotować trzeba, iż w sprawie niniejszej strona powodowa żądała z tego tytułu zapłaty kwoty o 10 groszy niższej. Jeśli natomiast chodzi o prowizję, która stanowiła część kapitału kredytu i była spłacana wraz z nim, to przyjąć należy, że jej część uiszczona przez kredytobiorcę do chwili złożenia przedmiotowego oświadczenia pozostaje w takiej proporcji do spłaconej do tego momentu części kredytu, w jakiej całość prowizji pozostawała do całości kwoty kredytu. Algorytm taki pozwala wyliczyć należność z tego tytułu, podlegającą zwrotowi wskutek zastosowania sankcji kredytu darmowego, na kwotę 5.522,18 zł (7.452,14 zł x 32.483,40 zł : 43.836,14 zł = 5.522,18 zł), a całość należnego kredytobiorcy świadczenia na łączną kwotę 15.185,87 zł (9.663,69 zł + 5.522,18 zł = 15.185,87 zł. Skoro wynikającą z tego roszczenia wierzytelność skutecznie nabyła od O. L. powodowa spółka, to uznać należy, iż jej powództwo o zapłatę takiej kwoty jest zasadne, z drobną korektą polegającą na obniżeniu jej o wskazywane wyżej 10 groszy w związku z treścią zgłoszonego w pozwie żądania. Świadczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest bezterminowe w rozumieniu art. 455 k.c., co oznacza, że powinno zostać przez dłużnika spełnione niezwłocznie po otrzymaniu wezwania do zapłaty lub w wyznaczonym w tym wezwaniu terminie, a skoro w wezwaniu doręczonym stronie pozwanej w dniu 4 stycznia 2024 r. i zakreślono jej termin trzydniowy do zapłaty żądanej kwoty, to wraz z upływem dnia 7 stycznia 2024 r. upłynął także termin wymagalności świadczenia, zaś od dnia następnego dłużnik pozostawał w opóźnieniu, co – zgodnie z art. 481 § 1 k.c. – upoważniało wierzyciela do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. Stwierdzenie podstaw do uwzględnienia powództwa wynikających z treści art. 45 ust. 1 u.k.k. w związku z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. przesądziło o treści rozstrzygnięcia sprawy wydanego po przeprowadzeniu kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia, a w efekcie szczegółowa analiza pozostałych postawionych w apelacji zarzutów jest w tych okolicznościach zbędna.

Z opisanych względów zmieniono na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok poprzez uwzględnienie roszczenia dochodzonego przez stronę powodową w zakresie wskazanej powyżej kwoty wraz z odsetkami, natomiast w pozostałej części powództwo podlegało oddaleniu, co implikuje oddalenie apelacji w tym zakresie w oparciu o art. 385 k.p.c. – jako niezasadnej. Rozstrzygnięcie takie skutkowało także koniecznością zmodyfikowania orzeczenia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego, gdyż w myśl art. 100 zd. II k.p.c., Sąd upoważniony jest do tego, by włożyć na stronę przegrywającą proces obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania. W rozpoznawanej sprawie na koszty, jakie poniosła strona powodowa, złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, wynagrodzenie reprezentującego ją pełnomocnika, obliczone, stosownie do § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 118), na kwotę 3.600,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Daje to w sunie 4.617,00 zł (1.000,00 zł + 3.600,00 zł + 17,00 zł = 4.617,00 zł) i taką też sumę zasądzono na rzecz strony powodowej, przyznając jej ponadto, w oparciu o art. 98 § 1

1 k.p.c., odsetki ustawowe za opóźnienie od tej należności od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Również przy orzekaniu o kosztach postępowania apelacyjnego znalazł zastosowanie art. 100 zd. II k.p.c., co uzasadniało obciążenie pozwanego banku obowiązkiem zwrotu całości kosztów, jakie jego przeciwnik poniósł na tym etapie sprawy. Na koszty te złożyła się opłata od apelacji w kwocie 1.000,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 1.800,00 zł, ustalonej w myśl § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 pkt 5 przywołanego wyżej rozporządzenia, co daje w sumie 2.800,00 zł (1.000,00 zł + 1.800,00 zł = 2.800,00 zł); jako podstawę zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od tej sumy za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty należy i tym razem przywołać art. 98 § 1

1 k.p.c.