Sąd oddalił apelację kredytobiorców od banku mimo abuzywnych klauzul denominacji

Wyrokiem z dnia 12 maja 2025 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi w sprawie z powództwa E. W. i S. W. przeciwko (...) Kasie (...) Spółce Akcyjnej w O. o zapłatę:

1. oddalił powództwo;

2. zasądził solidarnie od E. W. i S. W. na rzecz (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w O. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od opisanego orzeczenia złożyła strona powodowa, zaskarżając je w całości, zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, w zakresie mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

1) art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przeprowadzeniu dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów oraz braku wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez:

a) błędne przyjęcie, że powód miał świadomości, że może negocjować kurs i odmówić dokonania transakcji po przedstawionym kursie, w sytuacji gdy powód w treści swoich zeznań (minuta 09:22 oraz minuta 15:41 e-protokołu rozprawy z dnia 14 kwietnia 2025 roku) jednoznacznie wskazał, iż nie miał świadomości, że może negocjować kurs i odmówić dokonania transakcji po przedstawionym kursie, zaś podany przez pracownika banku kurs traktował jedynie jako informację o kursie zastosowanym przez bank do przeliczenia kwoty transz wypłacanych powodom, co doprowadziło do błędnego uznania, że powodowie mieli możliwość prowadzenia negocjacji z pozwanym bankiem dotyczących kursu przyjętego na potrzeby przeliczenia ich świadczenia na walutę polską;

b) błędne przyjęcie, że kurs waluty obcej po jakim przeliczono wysokość transz wypłaconych powodom był kursem wynegocjonowanym, w sytuacji gdy powodowie niewątpliwie nie mieli możliwości wpływu na ten kurs, w tym nie mogli zaproponować własnej wysokości kursu waluty do przeliczeń świadczenia banku, przy czym nie ulega wątpliwości, iż kurs po którym doszło do w/w przeliczenia i tak stanowił kurs jednostronnie narzucony powodom przez pozwany bank, co skutkowało błędnym uznaniem, że strony wyłączyły stosowanie do zakwestionowanego abuzywnego postanowienia § 4 ust. 2 B.;

c) całkowite pominięcie, że umowa kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) z dnia 29 czerwca 2010 r. nie wskazywała kursu waluty obcej po jakim ma dojść do przeliczenia wysokości transz wypłaconym powodom, ani też nie zawierała zapisów wskazujących na możliwość negocjacji tego kursu przez kredytobiorców, lecz zawierała bezpośrednie odesłanie do tabeli kursów (...) S.A. obowiązującej w chwili dokonywania przez (...) S.A. określonych w umowie przeliczeń kursowych, co skutkowało błędnym uznaniem, że strony wyłączyły stosowanie do zakwestionowanego abuzywnego postanowienia § 4 ust. 2 B., w sytuacji gdy dla oceny niedozwolonego charakteru postanowienia oraz jego skutków nie można uwzględniać okoliczności powstałych po zawarciu umowy, lecz bierze się pod uwagę stan z chwili zawarcia umowy, a więc z dnia 29 czerwca 2010 roku;

2) art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez uznanie, że powodowie nie udowodnili, aby kwestionowane klauzule waloryzacyjne (mechanizm denominacji) stosowane do przeliczenia środków wypłaconych powodom miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385

1 k.c., bowiem w ocenie sądu klauzule te zostały z powodami uzgodnione indywidualnie, podczas gdy powodowie nie uzgodnili treści w/w klauzul istniejących w treści zawartej umowy i nie mieli na ich treść żadnego wpływu, bowiem pozwany w powyższym zakresie posłużył się wzorcem umownym, a nadto pozwany nie wykazał okoliczności przeciwnych, a późniejsze okoliczności dotyczące sposobu wykonywania tej umowy są irrelewantne dla kwestii abuzywności spornych postanowień umownych;

3) art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezzasadne pominięcie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego w celu wykazania sumy wszystkich wpłat powodów z okresu od dnia 29 czerwca 2010 r. do dnia wydania opinii, wysokości sumy rat kredytu w tym odsetkowych, jakie powinny być pobrane z pominięciem abuzywnych postanowień umownych, wysokości różnicy między kwotą zapłaconą przez powodów z tytułu realizacji umowy, a kwotą należną z pominięciem postanowień umownych o charakterze abuzywnym oraz zwiększenia spread’u walutowego przez bank w czasie obowiązywania umowy - wobec błędnego ustalenia, że umowę można było wykonywać z pominięciem klauzul umownych o charakterze niedozwolonym, w sytuacji gdy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa nie może dalej być ważna, zaś dowód ten jest niewątpliwie istotny dla wykazania wysokości dochodzonego przez powodów roszczenia, w szczególności wobec kwestionowania jej wysokości przez stronę pozwaną;

4) art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powodów obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu, w sytuacji, w której mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia związanego z kwestionowaniem przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych znajdujących się we wzorcu zastosowanym przez bank oraz rozbieżne orzecznictwo w tego typu sprawach, a także konieczność zapewnienia konsumentowi należytej ochrony na gruncie Dyrektywy 93/13, względy słuszności w pełni uzasadniają odstąpienie od ewentualnego obciążenia powodów (konsumentów) kosztami postępowania sądowego;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1) art. 385

1 § 1 k.c. i art. 385

2 § 1 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że oceny abuzywności dokonuje się nie na moment zawierania umowy, co wynika wprost z przepisów, stanowiska (...) i Sądu Najwyższego, lecz dla oceny abuzywności spornych postanowień umownych oraz ich skutków znaczenie mają okoliczności związane z wykonywaniem tej umowy przez jej strony, a więc powstałe po dniu zawarcia umowy zawierającej abuzywne postanowienia umowne;

2) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że klauzule waloryzacyjne (mechanizm denominacji) stosowane przy przeliczeniu wysokości środków wypłaconych powodom znajdujące się w umowie kredytu stron nie stanowią niedozwolonych postanowień umownych (nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy) z tego powodu, że ich abuzywność została rzekomo zniesiona przez strony poprzez uzgodnienie na etapie wykonywania umowy kursu po jakim ma dojść do przeliczenia transz kredytu wypłaconego kredytu, mimo, że w rzeczywistości klauzule te nie zostały w żaden sposób uzgodnione z powodami, lecz stanowiły kurs jednostronnie ustalony przez pozwany bank, a działaniem takim bank rażąco naruszał interesy konsumenta (powodów), zaś działanie to było sprzeczne z dobrymi obyczajami;

3) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że klauzule waloryzacyjne (mechanizm denominacji) znajdujące się w umowie kredytu stron nie stanowią niedozwolonych postanowień umownych (nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy) z tego powodu, że ich abuzywność została rzekomo zniesiona przez strony poprzez uzgodnienie na etapie wykonywania umowy kursu po jakim ma dojść do przeliczenia transz kredytu wypłaconego kredytu, mimo, że postanowienia spornej umowy kredytowej z dnia 29 czerwca 2010 r. nie wskazywały kursu waluty obcej po jakim ma dojść do przeliczenia wysokości transz wypłaconych powodom, ani też nie zawierała zapisów wskazujących na możliwość negocjacji tego kursu przez kredytobiorców, lecz zawierała bezpośrednie odesłanie do tabeli kursów (...) S.A. obowiązującej w chwili dokonywania przez (...) S.A. określonych w umowie przeliczeń kursowych;

4) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na braku realizacji dyspozycji przywołanych przepisów;

5) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

in fine dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w zw. z art. 58 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że umowa kredytu jest ważna i nie upadla wskutek wyeliminowania z jej treści bezskutecznych abuzywnych klauzul waloryzacyjnych (denominacyjnych), podczas gdy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa nie może dalej być ważna;

6) art. 58 § 1 k.c. polegające na jego błędnej wykładni skutkującej uznaniem, że umowa jest ważna, podczas gdy z treści i wykładni obowiązujących przepisów prawa jednoznacznie wynika, że brak jest podstaw do uznania, że umowa jest ważna;

7) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenia spełniane przez powodów tytułem spłaty kredytu w wykonaniu nieważnej umowy na skutek zastosowanych przez bank abuzywnych klauzul waloryzacyjnych (denominacyjnych), nie były świadczeniami nienależnymi, co doprowadziło Sąd do oddalenia powództwa.

W kontekście podniesionych zarzutów, skarżący wniósł:

1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 8.645,26 euro tytułem zwrotu kwoty uiszczonej przez powodów na rzecz pozwanego w okresie od dnia 6 maja 2015 r. do dnia 6 października 2015 r. w wykonaniu umowy kredytu (...) nr (...) z dnia 29 czerwca 2010 r. - wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie płatnymi od dnia 26 marca 2024 r. do dnia zapłaty;

b) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie płatnymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie płatnymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

ewentualnie

3) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zwrotu zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych;

a działając z daleko idącej ostrożności procesowej, wniósł o:

4) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez nieobciążanie powodów kosztami postępowania przed Sądem I instancji.

Ponadto powodowie wnieśli o rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. niezaskarżalnego postanowienia Sądu I instancji z dnia 14 kwietnia 2025 roku o pominięciu wniosku powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego i w konsekwencji o zmianę w/w postanowienia poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego w celu wykazania sumy wszystkich wpłat powodów z okresu od dnia 29 czerwca 2010 r. do dnia wydania opinii, wysokości sumy rat kredytu w tym odsetkowych, jakie powinny być pobrane z pominięciem abuzywnych postanowień umownych, wysokości różnicy między kwotą zapłaconą przez powodów z tytułu realizacji umowy, a kwotą należną z pominięciem postanowień umownych o charakterze abuzywnym oraz zwiększenia spread’u walutowego przez bank w czasie obowiązywania umowy.

Strona pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty oraz opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 387 § 2

1 k.p.c. w zakresie elementów uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji. Sąd Okręgowy nie zmieniał ani nie uzupełniał ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, wobec tego należy podnieść, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego. Także w zakresie oceny prawnej, Sąd Okręgowy przyjął za własne wszystkie oceny sądu pierwszej instancji, w pełni je podzielając.

Wobec sformułowania przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów procedury w pierwszej kolejności, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania, co do kolejnych zarzutów apelacyjnych. Jedynie nieobarczone błędem ustalenia faktyczne, będące wynikiem należycie przeprowadzonego postępowania, mogą być bowiem podstawą oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego.

Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. są bezzasadne. Należy podnieść, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo i szczegółowo ustalił stan faktyczny sprawy. Przeprowadzono prawidłowo postępowanie dowodowe, na podstawie którego dokonano istotnych do rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Ustalenia te Sąd Okręgowy uznaje za prawidłowe i przyjmuje za własne.

Stosownie do art. 233 § 1 k.p.c., sąd ma swobodę w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu na podstawie tego samego materiału dowodowego udałoby się wysnuć wnioski odmienne (zob. postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 roku, II CKN 572/99; wyrok SN z dnia 27 września 2002 roku, II CKN 817/00). Skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wskazania dowodów, które sąd wadliwie ocenił lub pominął, wykazania przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu w zakresie ustaleń, oznaczenia, jakie kryteria oceny sąd naruszył, a nadto wyjaśnienia dlaczego zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00; wyrok z 6 lipca 2005 r., III CK 3/05). Tych wymogów sformułowany w apelacji zarzut naruszenia art. 233 § k.p.c. nie spełnia. Skarżący prezentują w apelacji jedynie subiektywną ocenę materiału dowodowego, nie wykazując błędów Sądu pierwszej instancji, jakie miałby popełnić stosując art. 233 § 1 k.p.c. W tym kontekście trzeba przywołać trafne, utrwalone stanowisko przyjęte w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, zaś postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na zaprezentowaniu ustalonego przez siebie, na podstawie własnej oceny dowodów, stanu faktycznego, (zob. m.in. wyrok SA w Poznaniu z 29 grudnia 2020 r., I ACa 582/19).

Sąd I instancji dokonał ustaleń stanu faktycznego na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, przy czym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał dowody, na podstawie których te ustalenia poczynił. Ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd I instancji jest swobodna, z pewnością nie jest to ocena dowolna i jako taka nie narusza granic wytyczonych dyspozycją art. 233 § 1 k.p.c. Ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji jest spójna, logiczna i konsekwentna, nie jest sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania, czy też doświadczenia życiowego. Dotyczy to w szczególności tych dowodów oraz ustaleń faktycznych, które prowadziły do wniosku, iż pomimo abuzywności postanowień umownych dotyczących denominacji umowa mogła nadal obowiązywać i być wykonywana z ich pominięciem. Okoliczności te wynikają wprost z materiału dowodowego sprawy, co słusznie ustalił Sąd Rejonowy, zaś zarzuty powodów stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami dokonanymi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Wskazać również Sąd Rejonowo prawidłowo ocenił dowód z przesłuchania powoda i uznał je za niewiarygodne w zakresie, w jakim powód stwierdził, że nie miał świadomości, iż może negocjować kurs i odmówić dokonania transakcji po przedstawionym kursie. Trafnie bowiem Sąd I instancji wskazał, że o ile w tracie telefonicznej rozmowy mógł nie mieć świadomości, że jest to procedura prowadząca do uzgodnienia kursu waluty obcej, to zauważyć już należy, że powód podpis dokument zatytułowany „Potwierdzenie zawarcia negocjowanej natychmiastowej transakcji wymiany walut bezgotówkowej”. Powód pełnił wówczas funkcję Prezesa Zarządu spółki akcyjnej, a więc zapewne jest osobą wykształconą i posiadał doświadczenie biznesowe, można zatem oczekiwać, że jest racjonalnym i świadomym konsumentem, rozumiejącym treść podpisywanych dokumentów, przy czym zwrot „negocjowanej” jest jasny i zrozumiały dla przeciętnego człowieka. Dodatkowo należy wskazać, że powodowie w chwili zawierania umowy byli już stroną umowy kredytu w walucie obcej i nic nie wskazuje, iż przed wypłatą transz kredytu, byli pytani o kurs po jakim zostanie im wypłacona kwota kredytu. Okoliczność, iż pozwany bank skontaktował się z powodem przed wypłatą transzy kredytu, zaproponował mu kurs dokonania transakcji, odmienny od przewidzianego w umowie, a następnie podpisanie przez powoda dokumentu o potwierdzeniu zawarcia negocjowanej natychmiastowej transakcji wymiany walut bezgotówkowej jasno wskazują, że kurs ten był przedmiotem negocjacji i w tym zakresie nie znalazły zastosowania postanowienia umowy.

Zarzut naruszenia art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. nie może się ostać.

Odnośnie art. 232 k.p.c., należy pamiętać, że zawarte są w nim dwie normy prawa procesowego: w zdaniu pierwszym norma adresowana wyłącznie do stron, nakładająca na nie obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, i normy tej niewątpliwie nie może naruszyć sąd, oraz norma zawarta w zdaniu drugim, adresowana do sądu, stwierdzająca, że sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Tę drugą normę sąd może naruszyć zarówno przez bezpodstawne dopuszczenie z urzędu dowodu nie wskazanego przez strony i w ten sposób może też naruszyć zasadę kontradyktoryjności zawartą w art. 3 k.p.c., jak i przez to, że mimo istniejących szczególnych okoliczności, nie dopuścił z urzędu dowodu nie zgłoszonego przez strony (tak m. in. SN w wyroku z dnia 2.07.2015 r., V CSK 624/14, V. nr (...)). Przepis art. 232 zd. 1 k.p.c. wskazuje jedynie na ciężar dowodu w znaczeniu procesowym, czyli obowiązek przedstawienia faktów i dowodów przez strony. Przepis ten nie stanowi podstawy wyrokowania sądu i nie może mieć wpływu na poprawność wydanego przez sąd rozstrzygnięcia (tak m. in. SN w wyroku z dnia 15.02.2008 r., I CSK 426/07, V. nr (...)).

Ponadto funkcją normy z art. 6 k.c. jest umożliwienie sądowi merytorycznego rozstrzygnięcia każdej sprawy, zgodnie z zasadą, że „non liquet w zakresie faktów nie prowadzi do non liquet w zakresie prawa”. Norma ta, zgodnie z przeważającym poglądem doktryny, skierowana jest zatem głównie do sądu, a nie do stron postępowania. Wobec tego skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 6 k.c. wymaga wskazania przepisu prawa materialnego regulującego stosunek prawny stron i konkretyzującego rozkład ciężaru dowodu w tym stosunku (tak m. in. SN w wyrokach z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 83/09, Legalis nr 216826 oraz z dnia 29.01.2008 r., IV CSK 452/07, Legalis nr 114960). Powołując art. 6 k.c. w apelacji, należy bezwzględnie przytoczyć konkretny przepis prawa materialnego, z którego wynika repartycja ciężaru dowodu między stronami danego stosunku prawnego (np. art. 24, 415, 471 k.c.). Pamiętać również należy, że zarzut naruszenia tego przepisu przez uznanie pewnych okoliczności za wykazane ma związek nie tyle z wadliwą oceną rozkładu ciężaru dowodu okoliczności doniosłych dla udzielenia odpowiedzi na pytanie o istnienie i zakres dochodzonego roszczenia, ile z wynikami oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie (tak m. in. SN w wyroku z dnia 22.11.2013 r., III CSK 13/13, LEX nr 1422019).

Z wyżej wskazanych przyczyn Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie nie mógł naruszyć wskazanych norm. Dodatkowo należy wskazać, że treść przedstawionego zarzutu świadczy o niezrozumieniu uzasadnienia wydanego wyroku. Nie można bowiem zgodzić się ze skarżącymi, iż Sąd Rejonowy uznał, że powodowie nie udowodnili, aby kwestionowane klauzule waloryzacyjne (mechanizm denominacji) stosowane do przeliczenia środków wypłaconych powodom miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385

1 k.c.. Zważyć bowiem należy, że Sąd jednoznacznie stwierdził abuzywność postanowień zawartej umowy kredytu dotyczących waloryzacji, jednakże słusznie wskazał, że w niniejszej sprawie umowa mogła nadal obowiązywać i być wykonywana przez strony z pominięciem tych postanowień, co też strony uczyniły. Wypłata transz środków nie nastąpiła bowiem z zastosowaniem wskazanych klauzul, a w konsekwencji zawartego przez strony odrębnego, negocjowanego porozumienia dotyczącego natychmiastowej transakcji wymiany walut bezgotówkowej.

Zdaniem Sądu II instancji nie ma racji skarżący powołując się na naruszenie przez Sąd I instancji norm art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. przy pominięciu wniosków dowodowych strony powodowej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy, dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie miało znaczenia. Powodowie nie udowodnili swego roszczenia co do zasady, zatem prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w zakresie dotyczącym jego wysokości było zbędne i prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania.

Z tych również względów Sąd II instancji nie znalazł podstaw do przeprowadzenia tak wnioskowanych dowodów z opinii biegłego zgłoszonego w apelacji jako zbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

W rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia prawa materialnego, podniesionych w zarzutach apelacyjnych oraz w uzasadnieniu apelacji. Stanowią one jedynie polemikę z zebranym materiałem dowodowym, nie wskazując żadnych uzasadnionych argumentów, mogących mieć wpływ na prawidłowość zapadłego rozstrzygnięcia.

Oceniając kwestię naruszenia przepisów prawa materialnego w pierwszej kolejności nieodzownym jest poczynienie kilku uwag natury ogólnej. Z treści art. 385

1 § 1 k.c. wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest: gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

W rozpatrywanej sprawie nie budziło wątpliwości, że powodowie zawarli sporną umowę kredytu jako konsumenci. W myśl art. 22

1 k.c. za konsumenta uważa się bowiem osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Artykuł 385

1 § 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez „rzeczywisty wpływ” należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Fakt, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Za uzgodnione indywidualnie trzeba bowiem uznawać tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. Innymi słowy, należy badać, czy konsument miał realny wpływ na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę i czy z możliwości tej zdawał sobie sprawę. Do tego, by skutecznie wykazać fakt, że klauzula była uzgodniona z konsumentem, nie wystarcza opatrzenie kontrolowanego postanowienia wzmiankami typu: „wyrażam zgodę”, „przyjmuję własnoręcznym podpisem” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2013 r., VI ACa 1241/12, LEX nr 1322083). W konsekwencji postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta.

W niniejszej sprawie kwestionowane przez powodów postanowienia umowne należało uznać za niedozwolone, co też uczynił Sąd Rejonowy i zdają się nie kwestionować apelujący. W istocie, przedmiot sporu sprowadza się do zakwestionowania przez powodów możliwości obowiązywania dalej umowy po wyłączeniu z niej klauzul abuzywnych.

W świetle zasad wypracowanych przez (...), skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowienia umowy, jest oczywista utrata jego mocy wiążącej wobec konsumenta- ex tunc i ex lege. Po wyeliminowaniu z treści umowy postanowienia abuzywnego należy więc na nowo ustalić treść umowy w oparciu o inne wiążące (nieabuzywne) postanowienia, ale tylko wówczas, gdy eliminacja postanowienia abuzywnego nie narusza struktury stosunku zobowiązaniowego, a na podstawie umowy można ustalić prawa i obowiązki stron, bądź dokonać takich ustaleń poprzez zastosowanie dyspozytywnych przepisów prawa, wypełniających miejsce postanowienia uznanego za abuzywne, gdy jego eliminacja spowoduje lukę. Wreszcie, jeśli po wyłączeniu z umowy klauzul nieuczciwych nie jest możliwe jej dalsze obowiązywanie- umowa upada (tak wyr. z dnia 14 czerwca 2012 r., w sprawie C-618/10 Z. J., pkt 64). Wypada przy tym podzielić poglądy wyrażone w nowszym orzecznictwie SN gdzie wskazano jednoznacznie, że niedozwolona klauzula umowna oparta na swobodzie banku przy kształtowaniu kursów waloryzacji kredytu powinna być eliminowana, a nie zastępowana innym mechanizmem przeliczeniowym (zob. wyr. SN dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159).

W orzecznictwie (...) podkreśla się również, że sąd krajowy może orzec jedynie, że dane postanowienie nie jest wiążące dla konsumenta, nie jest jednak uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań mających na celu wyeliminowanie abuzywności, tak aby utrzymać postanowienie w mocy – tzw. zakaz redukcji utrzymującej skuteczność (tak wyr. z dnia 26 października 2006 r., w sprawie C-168/05 E. B., pkt 36; w sprawie, z dnia 6 października 2009.r w sprawie K. R., pkt 30, z dnia 9 listopada 2010 r., w sprawie C-137/08 U. V., pkt 47, z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie C-453/10 S. i S., pkt 28, z dnia 14 czerwca 2012 r., w sprawie C-618/10 Z. J. pkt 40).

Rozważając skutki usunięcia z umowy objętej niniejszym powództwem analizowanych niedozwolonych postanowień trzeba uwzględnić, że w rozpoznawanej sprawie za abuzywne zostały uznane klauzule określające świadczenia główne stron umowy jako umowy kredytu złotowego denominowanego do waluty obcej i rozważyć, czy po wyeliminowaniu z tej umowy postanowień abuzywnych możliwe było wykonanie jej przez obie strony bez naruszenia charakteru jako umowy kredytu denominowanego. Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że w realiach niniejszej sprawy umowa mogła być wykonywana bez spornych postawień, bowiem strony wręcz same wykonując swoje zobowiązania pomijały, czy też zadecydowały o niestosowaniu w stosunku między nimi tych regulacji umownych.

W zakresie § 1 pkt 16 (...) to postanowienie to zawierało definicję Tabeli kursów, która jednak nie precyzowała w sposób szczegółowy jak ta tabela jest tworzona. Wyeliminowanie z umowy tego postanowienia pozostaje bez wpływu na możliwość wykonania umowy. Postanowienia umowne stanowiące definicje użytych w umowie pojęć nie wyznaczają samoistnie praw i obowiązków stron, tak więc brak takich definicji wpływa jedynie na interpretację pozostałych postanowień umowy, a nie na ważność całego zobowiązania. Umowa nie zawierająca definicji użytych w niej pojęć niewątpliwie może w dalszym ciągu obowiązywać.

Zakwestionowane postanowienie § 4 ust. 1 i 2 (...) przewidywało wypłatę transz kredytu w walucie polskiej w oparciu o kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów. Kredyt denominowany ze swej istoty określony jest w walucie, jednak wypłata następuje w złotych polskich. Co do zasady więc brak ustalenia zasad na jakich ma nastąpić ta wypłata, a dokładniej - zasad na jakich ma nastąpić przeliczenie kwoty kredytu z waluty wymienialnej na złote polskie, skutkowałoby tym, że już w dacie wypłaty kwoty kredytu bank nie mógłby wykonać umowy. Nie byłoby bowiem wiadomo według jakiego kursu waluty obcej ta wypłata ma nastąpić. W niniejszej sprawie zauważyć jednak należy, że strony umowy w zasadzie same wyłączyły stosowanie do nich zakwestionowanego postanowienia. W dniach wypłaty obydwu transz kredytu powód zawierał z pozwanym bankiem umowy negocjowanej natychmiastowej transakcji wymiany walut bezgotówkowe, na mocy których strony negocjowały, a więc doszły do porozumienia co do kursu euro, po jakim otrzymane środki były następnie przeliczane na złote polskie. Strony wykonały w tym zakresie umowę poprzez zawarcie dodatkowych porozumień, indywidualnie negocjowanych z powodem i objętych zgodną wolą stron. Porozumienie to nie było przy tym krzywdzące dla powodów, nie naruszało ich interesów jako konsumentów, bowiem wynikające z umów z dnia 2 lipca 2010 r. oraz 1 września 2010 r. kursy wymiany walut były korzystniejsze dla powodów od kursów kupna dewiz wynikających z tabeli kursów banku z dnia realizacji tych zleceń. Tym samym powodowie na podstawie wynegocjowanego kursu otrzymali łącznie kwotę wyższą nie tylko niż wnioskowana, ale i wyższą, niż gdyby nie doszło do uzgodnienia między stronami kursu według jakiego ma nastąpi przeliczenie waluty na złote polskie. Sam fakt zaproponowania przez bank pozwanym kursu wymiany walut atrakcyjniejszego dla nich, niż kurs wynikający z tabeli kursowej banku, a także wyrażenia przez powoda zgody na zastosowanie takiego kursu, stanowi element negocjacji. Powód przez przystąpienie do umowy transakcji wymiany walut podtrzymał przy tym wolę związania się umową kredytu wiążącą go z pozwanym, jak również wolę modyfikacji postanowienia umownego dotyczącego sposobu ustalenia kwoty wypłaty w zakresie transz kredytu zawartego w § 4 ust. 2 (...). Działanie stron doprowadziło już na etapie wykonywania umowy do efektywnego wyłączenia zastosowania abuzywnego postanowienia § 4 ust. 2 (...).

Podkreślenia wymaga, że analizowana umowa przewidywała od samego początku możliwość jej wykonywania przez spłatę zobowiązania z rachunku walutowego albo rachunku technicznego w walucie kredytu (§ 22 ust. 2 pkt 2 lit. a i pkt 3), co pozwalało na zgodną z umową spłatę rat w razie wyłączenia postanowień abuzywnych zawartych w pozostałych punktach § 22. W przypadku wyłączenia postanowień dotyczących przeliczenia rat kredytu z zastosowaniem kursu walut wynikającego z tabeli banku, umowa mogła być skutecznie wykonywana na podstawie pozostałych przepisów zawartej umowy, tj. poprzez spłatę rat w walucie euro. Co więcej, powodowie od samego początku, nie tylko mieli taką możliwość, ale też wykonywali umowę spłacając raty w walucie euro, korzystając w tej mierze z postanowień § 22 ust. 2 pkt 2 i 3 nieopierających się na tabeli kursów. Tym samym z uwagi na powyższe zapisy umowy, a nadto sposób jej wykonywania przez powodów przez cały czas jej trwania, abuzywność postanowienia odnoszącego się do ustalania wysokości rat spłacanych w złotych polskich nie miała wpływu na możliwość wykonywania tej umowy przez powodów. Sąd Rejonowy trafnie uznał, że bank nie został w tej mierze wzbogacony kosztem powodów z tytułu spreadu walutowego, bowiem powód dokonywał zakupu waluty u innego podmiotu, zaś bank jedynie pobierał tą kwotę z rachunku walutowego. Dla efektywnego wykonania umowy nie było więc konieczne poszukiwanie innego sposobu przeliczenia kursów walut. Powodowie spłacali bowiem kredyt według bieżącego kursu walut na wolnym rynku, korzystając z przewidzianej w samej treści umowy możliwości bezpośredniej spłaty kredytu w walucie określonej jako wymienialna.

Mając powyższe na uwadze należało dojść do wniosku, że pomimo wyłączenia abuzywnych klauzul, umowa pozostawała ważna, mogła być i była wykonywana przez strony z ich wyłączeniem. Z tych wszystkich względów stawiane w apelacji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie mogły zostać uwzględnione.

Na koniec należy odnieść się do stawianego przez apelujących zarzutu naruszeni art. 102 k.p.c. dotyczącego rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Nie sposób zgodzić się ze skarżącym, iż w sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek przemawiający za zastosowaniem wobec powodów art. 102 k.p.c..

Istota unormowania zawartego w art. 102 k.p.c. sprowadza się do tego, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Norma ta stanowi jeden z ustawowych wyjątków zasady finansowej odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.), w myśl której podmiot przegrywający proces jest zobowiązany do zwrotu wygrywającemu kosztów niezbędnych dla celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Norma art. 102 k.p.c. kreując wyjątek od opisanej zasady daje sądowi swobodę (kompetencję) jurysdykcyjną przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu, w tych sytuacjach, w których w wyniku zastosowania zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. nie można pogodzić z zasadami słuszności. Podkreślić przy tym należy, że ocena czy w okolicznościach określonej sprawy zaistniał „wypadek szczególnie uzasadniony” zależy od swobodnej decyzji sądu, która jednak nie może być dowolna i (co więcej) powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie.

W ocenie Sądu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o przypadku uzasadniającym odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu należnymi pozwanemu. Jako okoliczności przemawiające za zwolnieniem powoda z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych apelujący wskazał na charakter roszczenia związanego z kwestionowaniem przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych znajdujących się we wzorcu zastosowanym przez bank oraz rozbieżne orzecznictwo w tego typu sprawach, a także konieczność zapewnienia konsumentowi należytej ochrony na gruncie Dyrektywy 93/13. Wskazać jednakże należy, że obowiązkiem strony wszczynającej postępowanie sądowe jest odpowiednie przygotowanie się do procesu, w tym oszacowanie zasadności i wysokości roszczenia, a ryzyko procesowe związane nieudowodnieniem roszczenia obciąża powoda. Wskazać również należy, że powodowie korzystali od samego początku z pomocy fachowego pełnomocnika, który co najmniej winien poinformować swojego klienta o rozbieżności orzecznictwa w podobnych sprawach i ryzyku przegrania sprawy, zatem powodowie winni byli znać konsekwencje swojego działania i liczyć się w przypadku przegranej z koniecznością poniesienia kosztów postępowania.

Z tych wszystkich przyczyn apelacja podlegała oddaleniu, a to na podstawie przepisu art. 385 k.p.c..

Zważywszy na wynik kontroli instancyjnej Sąd Okręgowy o kosztach postępowania apelacyjnego orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 i w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) i zasądził od powodów na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c.