Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
III Ca 2776/24
Sąd
Sąd Okręgowy w Łodzi
Wydział
III Wydział Cywilny Odwoławczy
Rodzaj
Wyrok
Data orzeczenia
15 lipca 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Apelacja oddalona
Opublikowano w portalu
22 września 2026 r.
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Konkurencja i konsumenci
Banki i finanse
Nieruchomości i budowy
Sąd Okręgowy w Łodzi
© autorzy OpenStreetMap

Konkurencja i konsumenci

Sąd oddalił apelację banku w sprawie kredytu frankowego i zasądził koszty

Pracownik banku przedstawił kredyt frankowy jako jedyne dostępne rozwiązanie, nie wyjaśniając, jak Bank ustala kursy. Klauzule przeliczeniowe uznano za niedozwolone.

Rozstrzygnięcie
Apelacja oddalona
Sąd
Sąd Okręgowy w Łodzi, III Wydział Cywilny Odwoławczy
Sygnatura
III Ca 2776/24

Dla firm: Klauzula dająca bankowi jednostronne ustalanie kursów walut, bez obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów, może zostać uznana za niedozwoloną, a brak informacji o ryzyku kursowym działa na niekorzyść banku.

Postanowienia umowy nie podlegały negocjacjom, a jej projekt przedstawiono powodom bezpośrednio przed podpisaniem.

Z uzasadnienia, Sąd Okręgowy w Łodzi

Treść orzeczenia około 29 minut czytania

Sygn. akt III Ca 2776/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy

w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia SO Krzysztof Kacprzak

Protokolant: Marek Sadawa

po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2026 roku w Łodzi

na rozprawie

sprawy z powództwa U. M. i K. M.

przeciwko (...) Kasie (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej

w R.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu

z dnia 30 października 2024 roku, sygn. akt I C 997/24

1. oddala apelację;

2. zasądza od (...) Kasy (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w R. łącznie na rzecz U. M. i K. M. kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 października 2024 r., wydanym w sprawie z powództwa H. D. i E. D. przeciwko (...) Kasie (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w A. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Zgierzu:

1. zasądził od pozwanej (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w A. łącznie na rzecz powodów H. D. i E. D. kwoty:

a.

66.152,72 zł,

b.

345,53 (...)

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 22 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty,

2. zasądził od pozwanej (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w A. łącznie na rzecz powodów H. D. i E. D. kwotę 6.434 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny, powodowie E. D. i H. D. ubiegali się w pozwanym Banku (...) Kasie (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w A. o udzielenie kredytu hipotecznego przeznaczonego na dokończenie budowy domu jednorodzinnego. Pracownik pozwanego Banku poinformował powodów o braku zdolności kredytowej do zaciągnięcia zobowiązania w walucie polskiej, przedstawiając produkt waloryzowany do kursu franka szwajcarskiego ((...)) jako jedyne dostępne, stabilne oraz najkorzystniejsze rozwiązanie. Powodom nie wyjaśniono mechanizmu waloryzacji, w tym sposobu ustalania kursów walut przez Bank, jak również nie udzielono im rzetelnych informacji o ryzyku kursowym – nie przedstawiono symulacji wpływu zmiany kursu (...) na wysokość raty i salda zadłużenia ani historycznych wykresów kształtowania się kursu tej waluty. Postanowienia umowy nie podlegały negocjacjom, a jej projekt przedstawiono powodom bezpośrednio przed podpisaniem. W dniu 12 stycznia 2006 r. pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy kredytu mieszkaniowego (...) ze zmienną stopą procentową nr 203 - (...) na kwotę 16.550 CHF. Zgodnie z postanowieniami umowy, całkowita wypłata kredytu w walucie polskiej miała nastąpić do dnia 1 stycznia 2007 r. przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz obowiązującego w Banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§ 5). W dniu 13 stycznia 2006 r. Bank potrącił z kwoty udzielonego kredytu prowizję w wysokości 248,25 (...) (1,50% kwoty kredytu, § 10 ust. 1), wypłacając powodom kwotę 16.301,75 CHF, stanowiącą równowartość 39.288,85 zł. Spłata kredytu nastąpiła w ratach annuitetowych pobieranych z rachunku osobistego E. D. w walucie polskiej, przeliczanych według kursów sprzedaży/kupna dewiz ustalanych jednostronnie przez pozwany Bank w Aktualnej Tabeli kursów. Powodowie zaciągnęli kredyt wyłącznie na cele mieszkaniowe (jako konsumenci w rozumieniu art. 22

1 k.c.) – w przedmiotowej nieruchomości nigdy nie prowadzili działalności gospodarczej ani jej nie wynajmowali.

W okresie od 12 stycznia 2006 r. do 4 stycznia 2021 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego Banku łącznie:

1. kwotę 16.550 CHF (równowartość 57.121,23 zł) – tytułem spłaty kapitału,

2. kwotę 3.215,18 (...) (równowartość 9.031,46 zł) – tytułem odsetek umownych,

3. kwotę 0,03 zł – tytułem odsetek karnych.

Postanowieniem z dnia 9 października 2024 r., wydanym na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c., Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu ekonomii oraz z prywatnej opinii biegłego przedłożonej przez stronę pozwaną. Sąd I instancji uznał wskazane dowody za nieistotne i nieprzydatne do rozstrzygnięcia sprawy, wskazując, iż przedmiotem oceny była abuzywność konkretnych postanowień umownych w świetle realiów z daty zawarcia umowy oraz ich oceniany abstrakcyjnie wpływ na interesy konsumenta, a nie rynkowa prawidłowość ustalania kursów przez Bank czy faktycznie uzyskiwane przezeń korzyści.

Powyższy stan faktyczny był w przeważającej mierze bezsporny i został ustalony w oparciu o niekwestionowane przez strony dokumenty oraz spójne i wiarygodne zeznania powodów, które korespondowały ze sobą.

Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości, uznając sporną umowę kredytu za nieważną

ex tunc ze względu na obecność w niej niedozwolonych postanowień umownych (art. 385

1 § 1 k.c.) oraz naruszenie granic swobody umów i natury stosunku kredytowego (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c. i art. 69 Prawa bankowego). Sąd I instancji ustalił, że zawarte w umowie klauzule przeliczeniowe przyznawały pozwanemu Bankowi uprawnienie do jednostronnego i arbitralnego kształtowania kursów walut w Tabeli Banku, bez odwoływania się do obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów oraz z uchybieniem obowiązkowi informacyjnemu. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że po wyeliminowaniu tych abuzywnych zapisów umowa nie może dalej obowiązywać i trwać w obrocie prawnym.

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Apelujący zarzucił kontrolowanemu orzeczeniu:

I. naruszenie prawa procesowego, tj.:

1. nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 §4 k.p.c. poprzez jedynie formalne, ale już nie merytoryczne załatwienie sprawy oraz dokonywanie ustaleń faktycznych w oparciu o jedynie hipotetyczne rozważania oraz poruszanie się przez Sąd I instancji w swego rodzaju „próżni faktycznej” bez podjęcia próby zbadania faktycznego rażącego naruszenia interesów konsumentów tj. powodów, a także zbadania, czy Bank za pomocą kwestionowanych klauzul przeliczeniowych kiedykolwiek był władny w sposób samodzielny, dowolny czy arbitralny i w jakikolwiek sposób krzywdzący dla powodów ustalać kursy walut we własnych tabelach kursowych;

podczas gdy:

sąd nie rozpoznał istoty sprawy i wolał poprzestać na hipotetycznych rozważaniach, iż Bank za pomocą owych klauzul przeliczeniowych mógł kształtować kursy z pokrzywdzeniem powodów jako konsumentów, choć Bank takiej możliwości nigdy nie posiadał i nie posiada;

co poskutkowało, brakiem rozpoznania istoty przedmiotowej sprawy, bowiem Sad I instancji wolał rozstrzygnąć powyższa kwestie jedynie na podstawie hipotetycznych rozważań nie zważając, iż Bank wobec konieczności zachowania wiarygodności w sektorze bankowym, a także wobec Narodowego Banku Polskiego (por. stosowne Uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego) po prostu zmuszony jest ustalać kursy w sposób rynkowy, a co doprowadziło do błędnego uznania kwestionowanych przez powodów klauzul za abuzywne,

2. nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jedynie formalne, ale już nie merytoryczne załatwienie sprawy oraz dokonywanie ustaleń faktycznych w oparciu o jedynie hipotetyczne rozważania oraz poruszanie się przez Sąd I instancji w swego rodzaju „próżni faktycznej” bez podjęcia próby zbadania, czy Bank rzeczywiście nawet jako profesjonalista był w stanie przewidzieć tak karkołomny wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)) jaki nastąpił po zawarciu z powodami spornej umowy kredytowej;

podczas gdy:

z faktów powszechnie znanych oraz tych, o których informacja jest ogólnodostępna (por. art. 228 k.p.c.) wynika, iż gwałtowny wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)) jaki nastąpił po zawarciu spornej umowy kredytowej był wynikiem kryzysu gospodarczego, który w świetle utrwalonej linii orzecznictwa należy uznać za nadzwyczajna zmianę stosunków, a czego pozwany Bank nawet przy dochowaniu należytej staranności nie był w stanie przewidzieć;

co poskutkowało, brakiem rozpoznania istoty przedmiotowej sprawy, bowiem Sąd I instancji wolał rozstrzygnąć powyższa kwestie jedynie na podstawie hipotetycznych rozważań nie zważając na fakty powszechnie znane, iż gwałtowny wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)) jaki nastąpił w latach 2008 - 2009 oraz w 2015 roku był dla Banku niemożliwy do przewidzenia, toteż za niesprawiedliwe należy uznać obciążanie Banku za (zgodne z prawdą) stwierdzenie dane powodom, iż waluta franka szwajcarskiego ((...)) na dzień zawarcia umowy była waluta stabilną,

3. art. 235

2 §1 pkt 2, 5 w zw. 278 §1 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jako dowodu mającego wykazać fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, prowadzącego do przedłużenia postępowania dowodowego;

podczas gdy:

dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności ustalenia czy doszło do rażącego naruszenia interesów konsumenta ma znaczenie m.in. to, czy Bank stosował kursy rynkowe, oraz czy Bank miał dowolność ustalania kursów walut w publikowanej przez Bank tabeli kursów walut,

co skutkowało, oparciem rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, uniemożliwiającym odtworzenie rzeczywistego charakteru stosunku łączącego strony (a w tym, m.in. obiektywnego, rynkowego charakteru kursu waluty ustalanego przez stronę pozwaną, a także charakterystyki kredytu i sposobu jego działania), a także uniemożliwiającym ocenę sytuacji gospodarczej w kraju w okresie zwarcia umowy oraz ustalonych i obowiązujących zwyczajów dotyczących funkcjonowania i stosowania tabel kursowych w Bankach, a tym samym Sąd I Instancji w sposób błędny i nieuzasadniony przyjął, że:

a.

„(...) pozwany bank otrzymał możliwość arbitralnego i jednostronnego kształtowania swojego zysku w oparciu o nieznane kryteria, co zdecydowanie stawiało go w roli podmiotu uzyskującego znaczną przewagę nad powodami, którzy zawierali przedmiotową umowę jako konsumenci” (str. 11 uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia),

b.

„Oznacza to, że zgodnie z umową bank (przynajmniej potencjalnie) miał całkowitą, nieskrępowaną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty, zaś powodowie nie mieli na ten kurs żadnego realnego wpływu” (str. 12 uzasadnienia wyroku Sądu I instancji)

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że:

a.

strona pozwana posiadała pełną dowolność i swobodę w kształtowaniu kursu walut, jak również że w ramach wykonywania kredytu nie dochodziło do realnych transakcji walutowych;

b.

Bank przyznał sobie jednostronne uprawnienia pozwalające kształtować wysokość zobowiązania, jako konsekwencja zastosowania tabel kursów, podczas gdy Bank nie miał dowolności w ustalaniu kursu waluty oraz sam również ponosił ryzyko zmiany kursów waluty;

c.

strona pozwana mogła całkowicie dowolnie kształtować kurs franka szwajcarskiego, w konsekwencji czego mogła jednostronnie, z naruszeniem zasady konsensualności określać świadczenie strony powodowej, jak również, że umowny mechanizm wymiany walut stosowany przez stronę pozwaną prowadził do rażącego pokrzywdzenia strony powodowej, choć absolutnie nic takiego nie wynika z zeznań strony powodowej złożonych w toku udzielenia jej posłuchania podczas rozprawy odbytej w dniu 09 października 2024 roku, z których wynika jednoznacznie, że źródłem rażącego naruszenia interesów powodów i zarazem faktyczną podstawą powództwa jest wyłącznie wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)), który uczynił sporną umowę kredytową nie tak korzystną, jak zakładali to powodowie przy jej zawieraniu, przeto powód zeznał wyraźnie, że cyt. „

Jestem pokrzywdzony umową, bo wziąłem 40.000 złotych kredytu, a spłaciłem 66.000 złotych” (protokół z rozprawy odbytej w dniu 09 października 2024 roku),

4. art. 235

2 § 1 pkt 3 w zw. art. 243

2

w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci opinii dr. N. F. na temat wybranych aspektów funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych indeksowanych lub denominowanych w walutach obcych oraz kształtowania się kursu walutowego PLN/(...) jako dowodu nieprzydatnego do wykazania faktów określonych w tezie dowodowej w odpowiedzi na pozew;

podczas gdy:

dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności ustalenia czy doszło do rażącego naruszenia interesów konsumenta ma znaczenie m.in. to, czy Bank stosował kursy rynkowe;

co skutkowało, oparciem rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, uniemożliwiającym odtworzenie rzeczywistego charakteru stosunku łączącego strony (a w tym, m.in. obiektywnego, rynkowego charakteru kursu waluty ustalanego przez stronę pozwaną, a także charakterystyki kredytu i sposobu jego działania), a tym samym Sąd I Instancji w sposób błędny i nieuzasadniony przyjął, że strona pozwana mogła dowolnie kształtować kurs waluty obcej, a tym samym wysokość zobowiązania strony powodowej;

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że strona pozwana posiadała pełną dowolność i swobodę w kształtowaniu kursu walut.

5. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wadliwej oraz sprzecznej ze sobą oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj.:

-

uznanie, że Bank nie poinformował w sposób wystarczający strony powodowej o ryzyku kursowym i jednocześnie zapewniał o stabilności waluty,

-

uznanie, że Bank był w stanie przewidzieć tak horrendalny wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)), jaki miał miejsce już po zawarciu umowy w wyniku światowego kryzysu gospodarczego (2008 rok) oraz uwolnienia kursu pomienionej waluty przez Narodowy Bank Szwajcarii (2015 rok),

-

ustalenie, że Bank nie poinformował strony powodowej o nieograniczonym ryzyku kursowym oraz mogących z tego tytułu wzrosnąć miesięcznych ratach,

podczas gdy;

a.

jak wynika z treści oświadczeń złożonych w treści umowy, w treści wniosku kredytowego strona powodowa we wniosku kredytowym oraz w umowie złożyła oświadczenia, że została poinformowana o ryzyku kursowym oraz o tym, jaki ma on wpływ na kredyt,

b.

zgodnie z procedurami panującymi w Banku w chwili zawarcia umowy, kredytobiorcy otrzymali stosowne pouczenia, a żaden przepis prawa nie nakładał na Bank obowiązku udzielenia kredytobiorcy informacji związanych z zaciąganym kredytem oraz nie regulował tego, jak takie pouczenia miałyby wyglądać, co potwierdzają również zebrane w sprawie dowody. Ponadto przyjęcie poglądu o konieczności udzielenia rozległej informacji o ryzyku związanym z zaciąganym kredytem (pomimo braku stosownego obowiązku wynikającego z przepisu prawa) prowadziłaby do zniesienia jakiejkolwiek odpowiedzialności konsumentów za podejmowane decyzje,

c.

jak już zostało wspomniane. Bank w czasie zawierania umowy, nawet jako profesjonalny uczestnik obrotu, nie był w stanie przewidzieć tak znaczącego wzrostu kursu franka ((...)). jaki miał miejsce najsampierw w wyniku światowego kryzysu gospodarczego, a następnie w wyniku uwolnienia kursu franka ((...)) przez Narodowy Bank Szwajcarii, bowiem wydarzenia te noszą charakter nadzwyczajnej zmiany stosunków w rozumieniu klauzuli

rebus sic stantibus;

co skutkowało, błędnym i nieuzasadnionym przyjęciem przez Sąd I Instancji, że: „Nie było przedstawianych żadnych symulacji dotyczących historycznych kursów franka, nie było też informacji jak w przyszłości kurs może się zmienić” (str. 2 uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia);

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że strona powodowa nie była świadoma ryzyk związanych z kredytem opiewającym na walutę (...), nie była informowana o ryzyku i była zapewniana o stabilności kursu waluty i korzystności kredytu,

6. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, polegające na błędnym ustaleniu, że kwota kredytu nie została ustalona precyzyjnie w umowie i może być swobodnie kształtowana przez stronę pozwaną,

podczas gdy:

kwota kredytu została precyzyjnie wskazana w § 2 ust. 1 umowy w walucie franka szwajcarskiego i Bank nie miał wpływu na wysokość tejże kwoty;

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, iż umowa nie określa precyzyjnie kwoty kredytu i może być swobodnie kształtowana przez stronę pozwaną.

7. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wadliwej oraz sprzecznej ze sobą oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. uznanie, że Bank dowolnie i jednostronnie ustalał kurs waluty kredytu, a kwota kredytu do wypłaty oraz spłaty obliczana była każdorazowo jedynie na podstawie decyzji Banku określającego tabelę kursową,

podczas gdy:

kurs stosowany przez Bank był wyznaczany według ściśle ustalonej wewnętrznej procedury oraz pozostawał w korelacji do kursu Narodowego Banku Polskiego. Ponadto, kurs ustalany przez Bank musiał być ustalony na poziomie rynkowym, co wynika jednoznacznie z opinii dr N. F. na temat wybranych aspektów funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych indeksowanych lub denominowanych w walutach obcych oraz kształtowania się kursu walutowego PLN/(...), który to dokument został dopuszczony jako dowód w sprawie przez Sąd I instancji;

co skutkowało, błędnym i nieuzasadnionym przyjęciem przez Sąd I Instancji, że: „(...) pozwany Bank otrzymał możliwość arbitralnego i jednostronnego kształtowania swojego zysku w oparciu o nieznane kryteria, co zdecydowanie stawiało go w roli podmiotu uzyskującego znaczną przewagę nad powodami, którzy zawierali przedmiotową umowę jako konsumenci” (str. 11 uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia) oraz „Oznacza to, że zgodnie z umową bank (przynajmniej potencjalnie) miał całkowitą, nieskrępowaną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty, zaś powodowie nie mieli na ten kurs żadnego realnego wpływu” (str. 12 uzasadnienia wyroku Sądu I instancji);

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że rozwiązania przyjęte w umowie dawały Bankowi możliwość nieograniczonego określania przez pozwany Bank kursów w tabeli kursów w nim obowiązujących i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości świadczenia strony powodowej,

8. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wadliwej oraz sprzecznej ze sobą oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. uznanie, że kredytobiorca nie mógł w sposób świadomy wyrazić woli i zgody co do sposobu określania wysokości jego zobowiązania z uwagi na brak sformułowanych konkretnie i w sposób podlegający weryfikacji kryteriów tworzenia przez bank tabeli kursów,

podczas gdy:

kredytobiorca podjął decyzję o wyborze kredytu walutowego w sposób w pełni świadomy. Decyzja podyktowana była znacząca korzyścią w postaci nisko oprocentowanego kredytu w porównaniu do kredytu złotowego. To właśnie determinacja strony powodowej w otrzymaniu kredytu walutowego była czynnikiem decydującym w zakresie podjęcia ryzyka, i całkowicie niezależnym od zakresu przekazanych przez Bank informacji i wiedzy na temat mechanizmów związanych z zawarciem kredytu walutowego,

czego konsekwencją był, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, iż strona powodowa nie wyraziła w sposób świadomy zgody na sposób określania wysokości swojego zobowiązania, a Bank posiadał nieograniczoną swobodę w wyznaczaniu kursu waluty,

9. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wadliwej oraz sprzecznej ze sobą oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. uznanie, że umowa w sposób rażący naruszała interes strony powodowej,

podczas gdy:

a.

absolutnie nic takiego nie wynika z zeznań strony powodowej złożonych w toku udzielenia jej posłuchania podczas rozprawy odbytej w dniu 09 października 2024 roku, z których wynika jednoznacznie, że źródłem rażącego naruszenia interesów powodów i zarazem faktyczną podstawą powództwa jest wyłącznie wzrost kursu franka szwajcarskiego ((...)), który uczynił sporną umowę kredytową nie tak korzystną, jak zakładali to powodowie przy jej zawieraniu, przeto powód zeznał wyraźnie, że cyt.

„Jestem pokrzywdzony umową, bo wziąłem”

II. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 385

1 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie postanowień „§ 5 ust. 3 w zw. z ust. 4, § 13 ust. 1, § 18 ust. 1, § 19, § 22 ust. 2 umowy” (por. str. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) za niedozwolone;

podczas gdy:

kwestionowane postanowienia, 1. zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, 2. zostały indywidualnie uzgodnione ze stroną powodową, 3. nie kształtują praw i obowiązków strony powodowej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz 4. nie naruszają w żaden sposób, w tym szczególności w sposób rażący, interesów strony powodowej.

2. 385

1 §1 k.c. poprzez uznanie, iż Bank był zobowiązany do poinformowania strony powodowej o ryzykach związanych z zawieraną umową,

podczas gdy:

w momencie zawierania umowy, żaden przepis prawa nie nakładał na Bank obowiązku informowania kredytobiorców o ryzykach związanych z zaciąganym zobowiązaniem,

3. art. 385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 i 7 Dyrektywy 93/13 poprzez bezpodstawne i błędne przyjęcie, że umowa zawiera niedozwolone postanowienia pozbawione transparentności oraz które zostały arbitralnie narzucone stronie powodowej, i tym samym są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy strony powodowej,

podczas gdy:

umowa kredytu o takim charakterze była dopuszczalna w świetle obowiązujących przepisów prawa zarówno w dniu zawarcia umowy jak i obecnie, a strona powodowa była właściwie poinformowana o ryzyku zmiany kursu walut - strona powodowa nie wykazała ani sprzeczności postanowień umowy z dobrymi obyczajami, ani też rażącego naruszenia interesów strony powodowej wskutek zawarcia bądź wykonania umowy,

4. art. 385

1 § 2 w zw. z art. 353

1 k.c. poprzez przyjęcie, iż w umowie zastosowano mechanizm dopuszczający dowolną waloryzację,

podczas gdy:

wysokość świadczeń stron w umowie nie była uzależniona od zewnętrznych mierników wartości, których zmienność w czasie mogła wpływać na wysokość salda kredytu wskazanego w umowie, a kredyt zawarty pomiędzy stronami był kredytem denominowanym, nie indeksowanym. Saldo, w przeciwieństwie do kredytów indeksowanych, było jednoznacznie wyrażone w § 2 ust. 1 umowy w walucie (...), a na jego wysokość nie miały wpływu wahania kursów walut, a samo wyrażenie kwoty udzielonego kredytu w (...) nie miało na celu waloryzacji zobowiązania, celem było zapewnienie finansowania poprzez udzielenie kredytu walutowego oprocentowanego według stawki LIBOR dla (...). Ponadto strona powodowa miała możliwość spłaty kredytu od samego początku obowiązywania umowy w walucie (...), a wybór w tym zakresie należał wyłącznie do niej,

5. art. 385

1 § 1 k.c. poprzez błędne oraz bezpodstawne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż odwołanie się w postanowieniach umowy do tabeli kursowej Banku jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta,

podczas gdy:

kwota kredytu udzielonego stronie powodowej została określona w sposób jednoznaczny, a strona pozwana nie mogła w sposób samodzielny wpływać na wysokość kapitału pozostałego do spłaty (zmiany kursu (...) do PLN nigdy nie miały wpływu na saldo zadłużenia strony powodowej, oraz raty kredytu bowiem saldo oraz raty zawsze były określane tylko i wyłącznie w walucie (...)) jak także nie dysponowała uprawnieniem do samodzielnego kształtowania wysokości salda zadłużenia strony powodowej, cały czas wyrażonego w walucie (...). Strona powodowa na etapie zawierania umowy oraz później w trakcie jej trwania miała możliwość wyboru spłaty rat kredytu poprzez rachunek walutowy, co w przypadku wyboru spłaty kredytu w (...) wyeliminowałoby kwestie przeliczeń wg. kursów walut stosowanych przez stronę powodową. Zawarcie przez stronę powodową umowy kredytu walutowego w (...) było dla strony powodowej w momencie zawarcia tej umowy bardziej korzystne, niż zawarcie umowy kredytu w PLN, oprocentowanego według stawki WIBOR, a tym samym niższe raty kapitałowe i odsetkowe w ramach kredytu walutowego równoważyły się z ryzykiem możliwości wzrostu kursu (...),

6. art. 385

1 § 1 i art. 385

2 k.c. poprzez błędne i bezpodstawne przyjęcie, iż umowa jest niezgodna z dobrymi obyczajami, a jej postanowienia rażąco naruszają interes konsumenta,

podczas gdy:

na dzień zawarcia umowy strona powodowa osiągała z tytułu zawarcia umowy korzyść, kredyt udzielony stronie powodowej do waluty obcej w czasie zawierania umowy był wyraźnie, jednoznacznie, finansowo znacznie korzystniejszy od innych kredytów hipotecznych dostępnych w tamtym czasie dla kredytobiorców, ponadto przewidziany przez Bank wariant w zakresie możliwości spłaty kredytu udzielonego w walucie franka szwajcarskiego za pomocą waluty polskiego złotego był jedynie wyjściem na przeciw potrzebom kredytobiorców, bez konieczności samodzielnego dokonywania zakupu waluty i sięgania przez kredytobiorców do innych zewnętrznych kantorów wymiany walut, również obciążonych dodatkowymi opłatami kantorowymi, choć na rzecz podmiotów trzecich,

7. art. 385

1 §1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż na gruncie niniejszej sprawy postanowienia umowy, które zostały przez sąd uznane za abuzywne, stanowiły główne świadczenia stron (czemu strona pozwana zaprzecza) i zostały ponadto sformułowane przez stronę powodową w sposób niejednoznaczny,

podczas gdy:

w ocenie pozwanej postanowienia te zawierają informacje dostatecznie komunikatywne i zrozumiałe dla przeciętnego kredytobiorcy - konsumenta, a nadto na etapie zawierania umowy strona powodowa była kompleksowo informowana o istocie średniego kursu danej waluty, a także o ryzyku kursowym i wpływie zmiany kursu waluty na wysokość wypłacanych i wpłacanych świadczeń, zatem nie można uznać tych postanowień za niejednoznaczne określone,

8. art. 385

1 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu nieważności stosunku prawnego łączącego strony;

podczas gdy:

zasada trwania umowy konsumenckiej po eliminacji z niej postanowienia nieuczciwego oznacza, iż celem przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych nie jest uwolnienie się konsumenta od umowy konsumenckiej lub zwolnienia go z obowiązku rozliczenia wzajemnych świadczeń stron, ale uwolnienie go wyłącznie od postanowienia nieuczciwego i doprowadzenie do stanu sprawiedliwości i uczciwości kontraktowej. Należy zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której pewne klauzule zostały unieważnione i zgodnie z obiektywnym podejściem, nie jest dopuszczalne, aby sytuacja jednej ze stron umowy była uznana w prawie krajowym za rozstrzygające kryterium dotyczące przyszłego losu umowy,

9. art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego poprzez bezpodstawne przyjęcie, że umowa jest nieważna w całości;

podczas gdy:

w rzeczywistości świadczenia stron umowy były jednoznacznie literalnie określone w walucie frank szwajcarski, a na ich wysokość nie miała wpływu ani pozwana, ani bieżący kurs wymiany walut. Zobowiązanie strony powodowej zostało w umowie w sposób jednoznaczny określone w walucie frank szwajcarski i w tej samej walucie i tej samej kwocie powiększonej o odsetki umowne powinno zostać przez stronę powodową zwrócone na rzecz strony pozwanej . W rzeczywistości umowa zawierała w sobie wszystkie elementy przedmiotowo i podmiotowo istotne, które zostały wymienione w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, a w szczególności umowa określała jednoznacznie kwotę kredytu, walutę kredytu, oprocentowanie (oparte o wskaźnik referencyjny właściwy dla waluty kredytu), zasady jego zmiany, cel kredytu i wysokość prowizji, tym samym świadczenia stron umowy były oznaczone jednoznacznie w walucie frank szwajcarski, a ich wysokość nie mogła być samodzielnie modyfikowana przez stronę pozwaną. Należy odróżnić postanowienia określające świadczenie od postanowień regulujących sposób jego wykonania,

10. art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego poprzez przyjęcie, iż umowa jest nieważna z uwagi na fakt, iż Bank mógł dowolnie kształtować świadczenia strony powodowej;

podczas gdy:

w rzeczywistości świadczenia stron umowy były jednoznacznie określone w umowie w walucie frank szwajcarski (podobnie w harmonogramie spłat), a na ich wysokość nie miała wpływu ani Bank, ani bieżący kurs wymiany walut. Zobowiązanie strony powodowej zostało w umowie w sposób jednoznaczny określone w walucie frank szwajcarski i w tej samej walucie i tej samej kwocie powiększonej o odsetki umowne powinno zostać przez stronę powodową zwrócone na rzecz Banku. Ewentualne wahania kursów walut wpływały na ilość środków w PLN koniecznych do spłaty danej raty, niemniej nie zwiększały salda zadłużenia, które było jednoznacznie wyrażone w (...),

11. art. 385

1 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich zastosowanie i ustalenie nieważności stosunku prawnego wynikającego z umowy;

podczas gdy:

sąd po uznaniu, że kwestionowane postanowienia są niedozwolone powinien: 1. poinformować o tym strony procesu, 2. wezwać je do kontradyktoryjnej dyskusji, 3. wypełnić obowiązki informacyjne względem kredytobiorców. W ramach ostatniej z wyżej wymienionej czynności, tj. pkt 3, sąd powinien udzielić stronie powodowej informacji na temat konsekwencji uznania klauzul abuzywnych za niedozwolone, a następnie wykreślenia ich ze stosunku prawnego. Sąd I instancji jednak nie przeprowadził żadnych z tych czynności, a przede wszystkim nie wykonał ciążących na nim obowiązków informacyjnych, które umożliwiają podjęcie stronie powodowej świadomej decyzji co do sanowania lub odstąpienia od sanowanie niedozwolonych postanowień umowy. Tylko świadomie podjęta decyzja w tym zakresie lub upływ czasu na jej podjęcie (po uprzednim wykonaniu obowiązków informacyjnych przez Sąd I instancji), skutkuje usunięciem niedozwolonych postanowień z umowy. Dopiero wtedy możliwe jest rozważenie przez Sąd I instancji stwierdzenia nieważności umowy. W innym bowiem wypadku (brak wypełnienia obowiązków informacyjnych przez sąd, a tym samym brak świadomości po stronie konsumenta), stan bezskuteczności zawieszonej umowy nadal trwa, postanowienia niedozwolone nie zostały z niej usunięte, a więc nie możliwe jest ustalenie nieważności stosunku prawnego.

12. art. 385

1 § 1 i § 2 w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez błędną wykładnię i uznanie, że po stwierdzeniu postanowień za niedozwolone umowa nie może zostać utrzymana w mocy w pozostałym zakresie i być nadal wykonywana;

podczas gdy:

przy założeniu niekorzystnej interpretacji dotyczącej niedozwolonego charakteru kwestionowanych postanowień, umowa może być nadal wykonywana i rozliczana według średniego kursu NBP, ponadto umowa w § 13 ust. 6 przewidywała możliwość dokonywania spłaty kredytu bezpośrednio w walucie jego udzielenia tj. (...), poprzez spłatę zadłużenia z wykorzystaniem waluty frank szwajcarski i z wykorzystaniem rachunku technicznego bądź walutowego. Decyzja w tym zakresie należała wyłącznie do strony powodowej, która w treści umowy określała walutę oraz rachunek poprzez który chce dokonywać spłaty kredytu,

13. art. 58 § 3 w zw. z art. 65 § 2 w zw. z art. 385

1 § 2 w zw. z art. 354 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. Dyrektywy 93/13 poprzez przyjęcie, iż bez postanowień odwołujących się do tabel kursowych, umowa nie może być nadal wykonywana;

podczas gdy:

zgodną wolą stron umowy było zawarcie umowy kredytu walutowego, gdzie zobowiązania stron umowy zostały bezpośrednio i jednoznacznie określone w walucie frank szwajcarski celem uzyskania niższego oprocentowania kredytu według stawki LIBOR oraz wyższej zdolności kredytowej. Wskazane przez Sąd I instancji postanowienia uznane za abuzywne, dotyczą wyłącznie sposobu wykonania umowy oraz mają wyłącznie charakter techniczny poprzez wskazane zasady przeliczania kwot wyrażonych w (...) na kwotę w PLN, a tym samym umowa bez tych postanowień może być nadal wykonywana bezpośrednio w walucie kredytu, z uwagi na możliwość spłaty rat kapitałowych i rat odsetkowych bezpośrednio w walucie (...),

14. art. 410 § 2 w zw. z art. 405 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie świadczeń spełnionych przez stronę powodową jako nienależnych,

podczas gdy:

podstawą świadczenia strony powodowej jest łącząca strony umowa, a na dzień wydania wyroku, strona powodowa nie zwróciła do Banku sumy odpowiadającej wysokości oddanej do dyspozycji kwoty kredytu, a więc stan wzbogacenia występuje tylko po stronie powodowej. Ponadto, strona powodowa świadomie i dobrowolnie spełnia nienależne w jej ocenie świadczenie, bez zastrzeżenia zwrotu,

15. art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c. poprzez bezpodstawne uznanie zasadności powództwa i orzeczenie na korzyść strony powodowej w ramach pkt 1 sentencji wyrok obrazującego się w orzeczeniu obowiązku zapłaty przez stronę pozwaną na rzecz strony powodowej kwoty 66.152,72 PLN oraz 345,53 (...);

podczas gdy:

w ocenie strony pozwanej w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania całości jak również chociażby części umowy za nieważne, a tym samym w sprawie brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz strony powodowej jakichkolwiek kwot pieniężnych od strony pozwanej w ramach rzekomego świadczenia nienależnego realizowanego przez stronę powodową na rzecz strony pozwanej, które obecnie wymagałoby zwrotu jakichkolwiek kwot pieniężnych na rzecz Strony Powodowej.

16. art. 455 w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu roszczenia o zapłatę za wymagalne i zasądzeniu go;

podczas gdy:

w myśl koncepcji Sądu Najwyższego, wyrażonej w uchwale z dnia 7 maja 2021 roku, sygn. akt III CZP 6/21, wymagalność roszczenia powstaje w chwili złożenia oświadczenia przez stronę powodową o sanowaniu kwestionowanych postanowień, odmowy złożenia takiego oświadczenia albo upływu czasu na jego złożenie, z zastrzeżeniem, że oświadczenia te lub upływ czasu, musi być poprzedzony wykonaniem przez sąd obowiązków informacyjnych względem konsumenta, których Sąd I instancji nie wykonał,

17. art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. poprzez zasądzenie odsetek za opóźnienie od dnia 22 października 2024 roku od zasądzonej kwoty;

podczas gdy:

orzeczenie Sądu I instancji ustalające nieistnienie umowy zostało wydane 30 października 2024 roku i tym samym nie jest możliwe przyjęcie, że przed tą datą Bank pozostawał w opóźnieniu, ponieważ wadliwość umowy wynikająca z abuzywności jej postanowień nie ma charakteru bezwzględnego i do momentu uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nieważność umowy kwestia możliwości utrzymania jej w mocy może być zmieniona wolą konsumenta. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego zapadłą w składzie 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 07 maja 2021 roku sygn. akt III CZP 6/21, do momentu uzyskania informacji o skutkach abuzywności postanowień i wyrażenia zgody lub odmowy wyrażenia zgody na sanowanie tychże postanowień albo upływu czasu do podjęcia takiego działania, stan bezskuteczności zawieszonej umowy nie ustał, a tym samym nie powstała wymagalność roszczenia, a więc brak jest też możliwości przyznania odsetek,

18. 455 w zw. z art. 481 § 1-2 w zw. z art. 358 § 2 k.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu i przyjęciu, że, od należności zasądzonej na rzecz powoda w walucie (...) należne są odsetki ustawowe za opóźnienie obliczane według takiej samej stopy, jak dla świadczeń w walucie krajowej,

19. art. 65 § 2 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż wolą strony powodowej nie było zawarcie umowy kredytu w walucie obcej;

podczas gdy:

zgodną wolą stron umowy było zawarcie umowy kredytu walutowego o treści umowy, gdzie zobowiązania stron umowy zostały bezpośrednio i jednoznacznie określone w walucie (...), a to ze względu na niższe oprocentowanie oraz fakt, iż zdaniem strony powodowej kredyt ten był kredytem „tańszym” ze względu na wysokość raty. Strona powodowa w momencie zawierania umowy z stroną pozwaną miała możliwość wyboru kredytu w PLN, z której świadomie nie skorzystała, chcąc skorzystać z korzystniejszego oprocentowania w stosunku do kredytów udzielanych w PLN wybrała kredyt w walucie obcej,

20. art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego art. 4 ust 1 Dyrektywy 93/13 oraz pkt 2 lit. c) załącznika do Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie polegające na uznaniu kwestionowanych postanowień umowy za niedozwolone, przy jednoczesnym niewzięciu pod uwagę tego, że:

a.

kurs waluty może być ustalany przez stronę pozwaną w momencie dostawy (ust. 2 lit. c) załącznika do Dyrektywy 93/13);

b.

strona pozwana jako Bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego uprawniona jest do ustalania kursów w tabeli kursowej,

c.

należy uwzględnić rodzaj usług, których umowa dotyczy oraz wszelkich okoliczności towarzyszących, a więc również tego, że w chwili zawarcia umowy zwyczajem było odnoszenie się do kursów walut (art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13).

W kontekście podniesionych zarzutów, strona pozwana wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz powtórzenie postępowania dowodowego w całości bądź w części, z uwagi na fakt, iż wydanie wyroku wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości;

Ewentualnie w razie nie podzielenie przez Sąd II instancji powyższego wniosku, pozwany wniósł o:

2. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa w całości;

Ewentualnie w przypadku stwierdzenia przez Sąd II instancji, iż umowa zawiera w sobie postanowienia abuzywne, lecz do rozliczeń stron w ramach umowy można stosować kurs średni NBP lub umowa może być wykonywana bezpośrednio w (...), pozwany wniósł o:

3. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez ustalenie dokładnych fragmentów postanowień umowy, które należy uznać za abuzywne oraz stwierdzenie zakresu stosunku prawnego łączącego powoda z pozwaną, a wynikającego z zawartej umowy, który w dalszym ciągu obowiązuje i w konsekwencji określenie wzajemnych świadczeń powoda i ozwanej istniejących w takim stosunku prawnym przy uwzględnieniu:

a.

zastosowania kursu średniego NBP poprzez przyjęcie, iż w zakresie w jakim postanowienia umowy odsyłają na etapie wypłaty kwot kredytu do kursów kupna walut obowiązujących w Banku możliwym jest stosowanie, w miejsce kursów kupna walut obowiązujących w Banku, kursu średniego NBP obowiązującego w dniu dokonania danej wypłaty, a w zakresie w jakim postanowienia umowy odsyłają na etapie spłaty poszczególnych rat kapitałowych i rat odsetkowych do kursów sprzedaży walut obowiązujących w Banku możliwym jest stosowanie, w miejsce kursów sprzedaży walut obowiązujących w Banku, kursu średniego NBP obowiązującego w dniu dokonania danej spłaty,

b.

możliwości spłaty - przez powoda, rat kapitałowych oraz rat odsetkowych bezpośrednio w walucie kredytu tj. w walucie (...), a tym samym poprzez usunięcia z treści stosunku prawnego łączącego strony wszelkich odesłań do kursów kupna/sprzedaży walut obowiązujących w Banku i przyjęcie, iż wszelkie rozliczenia w zakresie spłaty rat kapitałowych i odsetkowych mogą być dokonywane zgodnie z pozostałą treścią umowy;

Ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd I instancji, iż istnieje konieczność przeprowadzenia całego postępowania dowodowego od nowa, pozwany wniósł o:

4. uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwagi na fakt, iż wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego.

W każdym przypadku dodatkowo strona pozwana wniosła o:

5. rozpoznanie i uchylenie w całości postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu I Wydział Cywilny wydanego w dniu 9 października 2024 roku w przedmiocie pominięcia dowodu z opinii biegłego na okoliczność wykazania faktów szczegółowo wskazanych w pkt 11 petitum Odpowiedzi na pozew,

6. rozpoznanie apelacji na rozprawie,

W zakresie kosztów postępowania:

W przypadku zmiany zaskarżonego wyroku pozwany wniósł o:

1. ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu (w tym kosztów zastępstwa procesowego) przed Sądem I instancji oraz o zasądzenie od strony powodowej solidarnie na rzecz strony pozwanej kosztów procesu w ramach postępowania odwoławczego (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm prawem przepisanych.

W przypadku uchylenia zaskarżonego wyroku pozwany wniósł o:

2. zasądzenie od strony powodowej solidarnie na rzecz strony pozwanej kosztów procesu w ramach postępowania odwoławczego (w tym kosztów zastępstwa pro

Hasła tematyczne: Klauzule abuzywne

69 dni od wyroku do publikacji

  1. Wyrok 15 lipca 2026 r.
  2. Portal: 22 września 2026 r.

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.