Sąd Okręgowy w Olsztynie rozpoznał apelacje w sporze położnej z szpitalem o pensję

Stanowiska stron

1. Powódka F. N. w pozwie skierowanym przeciwko (...) Szpitalowi (...) w Z. wniosła początkowo o zasądzenie na jej rzecz kwoty 25.519 złotych tytułem odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu za okres od dnia 01 lipca 2021 roku do dnia wniesienia pozwu, ustalenie treści umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami poprzez ustalenie od dnia wniesienia pozwu wynagrodzenia zasadniczego powódki na kwotę 7.605 złotych zamiast w kwocie 6.376 złotych raz innych składników wynagrodzenia i świadczeń związanych z pracą wyliczonych w oparciu o ustalone prawidłowo wynagrodzenie zasadnicze, nakazanie pozwanemu zaniechania stosowania wobec powódki praktyk naruszających zasadę równego traktowania w zatrudnieniu w zakresie niekorzystnego ukształtowania zasad jej wynagradzania, nakazanie pozwanemu uiszczenia prawidłowych składek ZUS i innych pochodnych od wynagrodzenia za pracę wyliczonych w oparciu o prawidłowo ustalone wynagrodzenie zasadnicze, jak punkcie 2 pozwu, a za okres przed wniesieniem pozwu.

2. Pozwany pracodawca domagał się oddalenia powództwa.

3. Ostatecznie powódka ograniczyła i zmodyfikowała żądanie pozwu, domagając się:

a/ zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz odszkodowania z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w okresie od dnia 01 lipca 2021 roku do dnia 30 czerwca 2025 roku w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy otrzymanym, a należnym wynagrodzeniem wraz ze wszystkimi dodatkami w wysokości 95.782,67 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od kwot różnicy za każdy miesiąc od dnia wypłaty wynagrodzenia;

b/ ustalenia treści umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami poprzez ustalenie, że od dnia wydania wyroku wynagrodzenie zasadnicze powódki nie może być niższe, niż najwyższe wynagrodzenie zasadnicze, jakie pracodawca ustalił dla którejkolwiek z położnych/pielęgniarek zatrudnionych na M. (...) wykonujących tą samą pracę, tj. wynosi kwotę 10.855,00 złotych, ewentualnie kwotę 10.554,42 złote. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 roku, strona powodowa zrzekła się roszczenia w części cofniętego powództwa.

4. Pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Rozstrzygnięcie Sądu I instancji,

5. Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2025 roku Sąd Rejonowy w Olsztynie:

a/ (pkt I) zasądził od (...) Szpitala (...) w Z. na rzecz powódki F. N. kwotę 95.782,67 zł (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt dwa złote i 67/100) tytułem odszkodowania za nierówne traktowanie wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot:

1. 43.664 zł od dnia 12 marca 2023 roku do dnia zapłaty,

2. 52.118, 67 zł od dnia 19 listopada 2025 roku do dnia zapłaty,

b/ (pkt II) umorzył postępowanie w części cofniętego powództwa;

c/ (pkt III) oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

d/ (pkt IV) zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych i 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego powódki;

e/ (pkt V) nie obciążył powódki kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w części umorzonego postępowania i oddalonego powództwa;

f/ (pkt VI) nadał wyrokowi w punkcie I rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 10.050, 06 zł (dziesięć tysięcy pięćdziesiąt złotych 06/100);

g/ (pkt VII) nie obciążył pozwanego kosztami sądowymi, w tym nieuiszczoną opłatą oraz kosztami opinii biegłego.

Ustalenia Sądu I instancji

6. Sąd Rejonowy ustalił następujące fakty. Powódka F. N. została zatrudniona w pozwanym szpitalu w 1989 roku na stanowisku położnej w Oddziale (...). Na chwilę wniesienia pozwu staż pracy powódki wynosił 33 lata. W dniu 17 kwietnia 2014 roku powódka zdała egzamin zawodowy uzyskując tytuł zawodowy położnej specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa położniczego. F. N. posiada wykształcenie średnie oraz tytuł licencjata położnictwa. Z chwilą uzyskania tytułu położnej specjalisty, zmieniono stanowisko powódki na stanowisko specjalistki położnej i na tym stanowisku powódka pozostawała zatrudniona do czasu rozpoznania przedmiotowej sprawy, a swoje czynności wymieniona wykonuje na co dzień na M. (...). Dodatkowo, F. N. ukończyła kurs operacyjny i anestezjologiczny, co umożliwia jej opiekę nad pacjentkami znieczulonymi, której wykonywać nie mogą położne bez takiego kursu. F. N. ukończyła także kurs USG, co daje jej możliwość przeprowadzania takiego badania. Wynagrodzenie powódki zostało ustalone w oparciu o XI kategorię zaszeregowania i wynosiła od dnia 01 kwietnia 2020 roku- 4.670 złotych, natomiast od 01 lipca 2022 roku- 6.376 złotych.

7. Powódka zatrudniona na stanowisku położnej specjalisty wykonywała wszystkie obowiązki w związku z szeroko pojętą opieką nad pacjentką. Od 2005 roku, kiedy zmieniono system kształcenia dyplom położnej można było uzyskać dopiero po ukończeniu licencjatu.

8. Podczas swojej pracy powódka pracowała na zmiany, które trwały średnio po 12 godzin. Zasadniczo na każdej zmianie jest położna z tytułem magistra, bowiem takie wykształcenie posiada 13 z 23 zatrudnionych na (...) położnych. Grafiki pracy układa pielęgniarka oddziałowa, lecz nie dzieli położnych według posiadanego przez nie wykształcenia. Nie ma żadnego stałego harmonogramy, ani zasad zastępowania jednej położnej przez inną. Zasadniczo na (...) nie ma czynności, których nie mogłaby, bądź też w praktyce nie wykonywała powódka. Pielęgniarki/położne pracujące razem z powódką, a mające wyższe wykształcenie i specjalizację, miały taki sam zakres obowiązków. Współpracujący z położnymi lekarze nie wydawali odrębnych poleceń położnym zatrudnionym na różnych stanowiskach, nie zlecali położnym odrębnych czynności pod kątem ich wykształcenia. Lekarze też nie mieli zwykle wiedzy na temat wykształcenia personelu pielęgniarskiego.

9. Układając grafiki, czy też powierzając pielęgniarkom wykonanie określonych czynności, pracodawca nie brał pod uwagę wykształcenia, ani stanowisk, na których zatrudnione były poszczególne osoby. Nie było czynności, których w praktyce nie mogły wykonać położne z wykształceniem średnim, bądź licencjackim, a które były zastrzeżone tylko dla położnych z tytułem magistra i specjalizacją. Nie obowiązywała zasada, że na dyżurze musi być osoba z wyższym wykształceniem i specjalizacją. Gdy na dyżur nie mogła się stawić położna z tytułem magistra i specjalizacją mogła być ona zastąpiona i była zastępowana przez położną z wykształceniem średnim lub licencjackim, w tym przez powódki pracujące w systemie zmianowym. W praktycznej, codziennej pracy położnej istotne były natomiast kursy uprawniające do wykonywania badań KTG, czy też USG. Istotny był też kurs operacyjny, czy anestezjologiczny, kurs leczenia bólu. Powódka pracując na (...) wykonywała taką samą pracę i pracę o takiej samej wartości, jak pozostałe położne pracujące na (...), w tym osoby z tytułem magistra i specjalizacją. Zdarzało się nawet tak, że to właśnie tylko położne bez tytułu magistra, a z ukończonym kursem specjalistycznym mogły zająć się konkretną pacjentką. Praca powódki nie była oceniana gorzej, aniżeli praca położnych z wyższym wykształceniem i specjalizacją. Zdarzało się wręcz, że to powódka, jako osoba z ogromnych doświadczeniem wprowadzała w praktyczne aspekty zawodu położnej osoby bezpośrednio po studiach.

10. U pozwanego pracodawcy obowiązuje Regulamin wynagradzania, który w załączniku nr 1 zawiera wykaz stanowisk wraz z przyporządkowaną im kategorią zaszeregowania. Stanowisko starszej pielęgniarki i starszej położnej zostało zakwalifikowane do XI kategorii zaszeregowania, natomiast stanowisko pielęgniarki i położnej do XII kategorii zaszeregowania. W myśl § 4 podstawę ustalenia kategorii osobistego zaszeregowania stanowią tabele zaszeregowań, stanowiące załącznik nr 1 do Regulaminu, a pracownikowi za pracę przysługuje wynagrodzenie zasadnicze, wynikające z przyznanej kategorii zaszeregowania oraz dodatki do wynagrodzenia określone w regulaminie wynagradzania. Decyzję w sprawie przeszeregowania lub zmiany wynagrodzenia pracownika podejmuje Dyrektor Szpitala z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek bezpośredniego przełożonego lub zainteresowanego kierownika. W pozwanym Szpitalu obowiązuje także Regulamin pracy wprowadzony zarządzeniem nr (...) z dnia 20 maja 2010 roku. Określone w Regulaminie miesięczne kwoty wynagrodzenia pracowników poszczególnych kategorii, po wejściu w życie ustawy z dnia 8 czerwca 2017 roku o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych, nie były na bieżąco dostosowywane do ustawy.

11. Personel pielęgniarski zatrudniony u pozwanego, posiadający tytuł magistra i specjalizację od 01 lipca 2021 roku do dnia 30 czerwca 2022 roku otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 5.478 złotych. Pielęgniarki/położne, które nie posiadały dodatkowych kwalifikacji, lecz miały staż pracy powyżej 21 lat otrzymywały wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 4.490 złotych, zaś pielęgniarki ze specjalizacją i wykształceniem średnim ze stażem powyżej 21 lat- 4.670 złotych. Natomiast od dnia 01 lipca 2022 roku wynagrodzenie zasadnicze pielęgniarki ze specjalizacją i wykształceniem magisterskim wynosiło minimum 7.305 złotych (bez doświadczenia), zaś pielęgniarek z wykształceniem średnim i stażem pracy powyżej 30 lat- 6.223 złotych, a ze stażem od 21 do 30 lat- 5.923 złotych.

12. W dniu 19 maja 2022 roku pozwany pracodawca zawarł z (...) Związkiem Zawodowym (...) (...) przy (...) w Z. porozumienie, zgodnie z którym od dnia 01 lipca 2022 roku pielęgniarkom i położnym zatrudnionym u pozwanego będzie przysługiwać wynagrodzenie zasadnicze za pracę ustalone zgodnie z tabelą zaszeregowania pielęgniarek i położnych stanowiącą załącznik nr 3 do porozumienia. Strony ustaliły przy tym, że w razie corocznej zmiany wysokości najniższego wynagrodzenia pielęgniarek i położnych ustalonego w oparciu o ustawę z dnia 08 czerwca 2017 roku, zachowują przyjęte w tabeli zasady różnicowania wynagrodzenia zasadniczego zależnie od stażu pracy. Dodatkowo, strony porozumiały się, iż w przypadku zmiany współczynników (o wartościach przewidywanych w projekcie ustawy m. in.: 1,29 w przypadku pielęgniarki z tytułem zawodowym magister pielęgniarstwa albo położnej z tytułem magister położnictwa ze specjalizacją; 1,02 w przypadku pielęgniarki i położnej z tytułem magistra pielęgniarstwa lub położnictwa bez specjalizacji albo pielęgniarki i położnej ze średnim wykształceniem lub licencjatem i specjalizacją) lub mechanizmu wyliczenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego, w terminie ustawowym ustalą nową tabelę zaszeregowania (uwzględniającą poziom wykształcenia, doświadczenie i staż pracy pielęgniarek i położnych.

13. Dnia 11 lipca 2022 roku pozwany zawarł porozumienie z działającymi u niego związkami zawodowymi w sprawie ustalenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Na mocy tego porozumienia strony ustaliły, że od 01 lipca 2022 roku wynagrodzenie zasadnicze pielęgniarek w szpitalu będzie ustalane w oparciu o przepisy ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych a dodatkowo będzie ono podwyższane w zależności od poziomu wykształcenia i stażu pracy. Pielęgniarkom/położnym posiadającym średnie wykształcenie i ponad 30 letni staż pracy powiększono wynagrodzenie wynikające z ustawy o kwotę 900 złotych, posiadającym wykształcenie średnie i specjalizacje lub wykształcenie magisterskie oraz ponad 30 letni staż pracy- o kwotę 600 złotych, zaś tym po studiach magisterskich ze specjalizacją- o kwotę 300 złotych. Przy stażu wynoszącym od 21 do 30 lat kwota podwyższenia wynosiła odpowiednio 600, 400 i 200 złotych, zaś dla pielęgniarek ze stażem od 11 do 20 lat odpowiednio 300, 200 i 100 złotych.

14. F. N. w związku z otrzymywaniem niższego wynagrodzenia, mimo wykonywania takiej samej pracy, czuła się sfrustrowana, niedoceniana i gorzej traktowana, niż położne z wykształceniem wyższym. Czasami na tle wysokości wynagrodzeń dochodziło pomiędzy pielęgniarkami/pielęgniarzami do nieporozumień.

15. Zgodnie aneksem do zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności położnej z tytułem specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa z dnia 29 grudnia 2022 roku (podpisanym przez F. N. w dniu 23 stycznia 2023 roku) do zadań powódki jako położnej specjalisty należy m. in.:

- sprawowanie specjalistycznej opieki nad pacjentami w oparciu o wiedzę i umiejętności nabyte w trakcie kształcenia specjalizacyjnego w poszczególnych dziedzinach pielęgniarstwa;

- opracowywanie programów edukacji przedporodowej oraz terapeutycznej pacjentek z chorobami wikłającymi ciążę, ginekologicznymi oraz noworodków przedwcześnie urodzonych, prowadzenie edukacji i dokonywanie ewaluacji programu;

- kontunuowanie opieki pielęgniarskiej nad pacjentami wymagającymi opieki interdyscyplinarnej w szpitalu;

- doraźne określanie zapotrzebowania pacjentów na opiekę pielęgniarską;

- monitorowanie, współudział w analizowaniu wskaźników jakości opieki, opracowywanie projektów poprawy jakości i udział we wdrażaniu do praktyki położniczej;

- realizacja szkoleń wewnątrzoddziałowych i ogólnoszpitalnych w zakresie pielęgniarskiej opieki specjalistycznej;

- wdrażanie do pracy nowozatrudnionych położnych według programu adaptacji zawodowej w zakresie opieki specjalistycznej;

- realizowanie zadań wynikających z umów w zakresie kształcenia w zawodach medycznych;

- organizowanie pracy zespołu położniczego w komórce organizacyjnej w sytuacjach nagłej nieobecności przełożonych i ich zastępców;

- bieżące nadzorowanie w godzinach dyżurowych efektowności wykonywanych przez personel pomocniczy działań, a w razie potrzeby organizowanie pracy tego personelu;

- w sytuacjach koniecznych/szczególnych udzielanie porad w zakresie specjalistycznej opieki położniczo-ginekologicznej pacjentkom leczonym w innych oddziałach.

Ponadto, zgodnie z aneksem, położna specjalista uprawniona jest do wykonywania samodzielnie, bzz zlecenia lekarskiego:

- świadczeń diagnostycznych obejmujących wykonywanie gazometrii krwi tętniczej pobranej przez kaniulę założoną uprzednio przez lekarza w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego;

- świadczeń leczniczych obejmujących m. in.: dobór sposobów leczenia ran, jeżeli program specjalizacji obejmowały treści kształcenia z tego zakresu, podawanie produktów leczniczych wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, doraźną modyfikację dawki leku przeciwbólowego, jeżeli program specjalizacji obejmowały treści kształcenia z tego zakresu.

Z kolei obowiązujące u pozwanego Aneksy do zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności położnej po ukończeniu studiów II stopnia na kierunku położnictwo przewidywały jako zadania:

- sprawowanie specjalistycznej opieki nad pacjentami w oparciu o wiedzę i umiejętności nabyte w trakcie kształcenia na studiach II stopnia oraz w oparciu o nowoczesne standardy i dowody naukowe;

- opracowywanie programów edukacji przedporodowej oraz terapeutycznej pacjentek z stanami wikłającymi ciążę, w tym rozpoznaną podczas hospitalizacji cukrzycą ciężarnych, edukacji rodziców noworodków przedwcześnie urodzonych oraz pacjentek z chorobami onkologicznymi z zastosowaniem systemowego leczenia onkologicznego, prowadzenie edukacji i dokonywanie ewaluacji programu;

- koordynowanie opieki pielęgniarskiej nad pacjentami wymagającymi opieki interdyscyplinarnej w szpitalu;

- doraźne określanie zapotrzebowania pacjentów na opiekę pielęgniarską;

- monitorowanie, współudział w analizowaniu wskaźników jakości opieki, opracowywanie projektów poprawy jakości w zakresie organizacji pracy;

- realizacja szkoleń wewnątrzoddziałowych i ogólnoszpitalnych w zakresie pielęgniarskiej opieki specjalistycznej;

- wdrażanie do pracy nowozatrudnionych położnych według programu adaptacji zawodowej w zakresie organizacji pracy w oddziale;

- udział w kształceniu w zawodach medycznych wg umów zawartych przez szpital z instytucjami kształcenia przed i podyplomowego;

- doraźne organizowanie pracy zespołu położniczego w komórce organizacyjnej w sytuacjach nagłej nieobecności przełożonych i ich zastępców;

- bieżące nadzorowanie w godzinach dyżurowych efektowności wykonywanych przez personel pomocniczy działań, a w razie potrzeby organizowanie pracy tego personelu;

Ponadto, zgodnie z aneksem, położna po ukończeniu studiów (...) stopnia na kierunku położnictwo uprawniona jest do wykonywania samodzielnie, bzz zlecenia lekarskiego:

- świadczeń leczniczych obejmujących m. in.: dobór sposobów leczenia ran, podawanie produktów leczniczych wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Jeszcze inne wymagania były stawiane osobom zatrudnionym na stanowisku starszy asystent położna, na którym wymagany był tytuł magistra na kierunku położnictwo i tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa lub w dziedzinie mającej zastosowanie w ochronie zdrowia, z minimalnym stażem pracy w zawodzie- 5 lat. Celem utworzenia stanowiska było zapewnienie ciągłej, kompleksowej opieki specjalistycznej, działań organizacyjnych i nadzoru nad pacjentami w oddziale szpitalnym i innych komórek medycznych ze szczególnym uwzględnieniem pracy w godzinach 14:35-7:00 oraz soboty, niedziele i święta.

16. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 roku w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami, obowiązującym od 4 września 2023 roku w zakresie stanowiska pracy – asystent pielęgniarstwa – wyszczególniono 3 pozycje:

1. starszy asystent w dziedzinie pielęgniarstwa lub położnictwa;

2. asystent w dziedzinie pielęgniarstwa lub położnictwa;

3. młodszy asystent w dziedzinie pielęgniarstwa lub położnictwa.

Na stanowisku młodszego asystenta pielęgniarki mogła być zatrudniona jedynie osoba posiadająca tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa. Awans na asystenta pielęgniarkę wymagał 3 letniego doświadczenia, zaś starszym asystentem pielęgniarką można było zostać posiadając 5 letnie doświadczenie i dodatkowo tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwo lub w dziedzinie mającej zastosowanie w ochronie zdrowia.

W dniu 01 lipca 2023 roku u pozwanego opracowano aneksy do zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności pielęgniarki na stanowisku Starszy Asystent Pielęgniarka/położna. Wskazano przy tym, iż celem wymienionego stanowiska jest zapewnienie ciągłej, kompleksowej opieki specjalistycznej, działań organizacyjnych i nadzoru nad pacjentami w oddziale szpitalnym i innych komórkach medycznych ze szczególnym uwzględnieniem pracy w godzinach 14:35-7:00 oraz całodobowo w soboty, niedziela i święta. Organizowanie efektywnej pracy i współpracy zespołowej, zapewnienie sprawnej komunikacji w zespole celem zachowania ciągłości i poprawy bezpieczeństwa opieki.

Do zadań szczególnych na stanowisku starszego asystenta położnej należało przede wszystkim:

- podejmowanie działań organizacyjnych w godzinach 14:35-7:00 oraz soboty, niedziele i święta;

- organizowanie środowiska opieki dla pacjentów z oddziału w warunkach zagrożenia epidemicznego oraz wdrożenia wzmożonego nadzoru dostosowanego do potrzeb;

- analizowanie ryzyka zdarzeń niepożądanych i wdrażanie działań redukujących to ryzyko (u poszczególnych pacjentów) w ramach możliwości oddziału. Przewodniczenie doraźnej analizie zdarzeń niepożądanych zaistniałych w oddziale i podjęcie działań korygujących minimalizujących następstwa zdarzenia;

- zarządzanie alokacją pacjentów w oddziale;

- zarządzanie alokacją personelu i podział pracy w zespole danego oddziału w sytuacjach wymagających dostosowania się do zmieniającego się zapotrzebowania na opiekę położniczą na poszczególnych odcinkach oddziału;

- współpraca z lekarzem dyżurnym w zakresie organizacji przygotowania i przekazania pacjenta, dokumentacji medycznej w przypadku przeniesienia pacjenta do innej komórki organizacyjnej lub wypisu do domu/innej placówki;

- przewodniczenie zespołom problemowym powoływanym/organizowanym w oddziałach do wdrażania działań na rzecz poprawy jakości i bezpieczeństwa opieki;

- aktywne uczestniczenie w organizacji i koordynacji działań interwencjach w przypadku sytuacji kryzysowych.

Pozostałe uprawnienia winny być realizowane zgodnie z zakresem obowiązków uprawnień i odpowiedzialności położnej pracującej w oddziałach szpitalnych powierzonych przesz pracodawcę zapisanych w dokumentacji takich, jak: zakres uprawnień, obowiązków i odpowiedzialności, aneks do zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności położnej z tytułem specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa z dnia 29 grudnia 2022 roku, aneks do zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności położnej po ukończeniu studiów (...) stopnia na kierunku położnictwo, wykaz świadczeń zdrowotnych, do których uprawniona jest położna.

17. W praktyce i codziennej pracy zarówno powódka, jak i inne położne wykonywały niemal wszystkie czynności przewidziane jako obowiązki starszego asystenta położnej. Przy czym przykładowo badanie usg mogły wykonywać te położne, które ukończyły odpowiedni kurs bez względu na posiadane wykształcenie (za wyjątkiem wąskiego przedziału czasowego, w którym ukończenie studiów II stopnia dawało wymienione uprawnienia), podobnie do opieki nad pacjentkami w znieczuleniu uprawniały jedynie kursy specjalistyczne, bez względu na poziom wykształcenia położnej. Wynagrodzenie położnych na Oddziale było zróżnicowane w oparciu o kryteria posiadanego przez nie wykształcenia.

18. W piśmie z dnia 05 marca 2023 roku stanowiącym odpowiedź na wezwanie do zapłaty, Dyrektor pozwanego Ł. C. wskazała, iż nie jest prawdą, by powódka była nierówno traktowana w zatrudnieniu, bądź dyskryminowana w zakresie warunków wynagradzania. Wbrew stanowisku wyrażonemu w piśmie specjalistki położne mają różny zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności od magistrów pielęgniarstwa ze specjalizacją. Zgodnie z pismem, pracodawca od lat wynagradza dodatkowo doświadczenie zawodowe (poza dodatkiem stażowym).

19. Opracowanie przez pracodawcę aneksów nie spowodowało, że położne mające wyższe wykształcenie i specjalizację już w 2023 roku wykonywały inne obowiązki, aniżeli koleżanki posiadające wykształcenie średnie. Zmiany w zakresach obowiązków poszczególnych pielęgniarek w praktyce rozpoczęto wprowadzać w roku 2024. Od wiosny 2024 roku u pozwanego, w grupie zawodowej pielęgniarek i położnych zaczęło funkcjonować pojęcie „lidera”. W teorii miała być to osoba koordynująca pracę pielęgniarek i położnych podczas dyżuru zatrudniona na stanowisku asystentki położnej. Jednak w praktyce „liderami” były także położne zatrudnione na innych stanowiskach. Pozwany w 2024 rozpoczął działania polegające na obciążeniu pielęgniarek z wykształceniem wyższym i specjalizacją dodatkowymi obowiązkami, w zakresie epidemiologii, przeprowadzania szkoleń wewnętrznych, opieki nad studentami.

20. Sąd wyjaśnił, że z uwagi na rozbieżności co do wysokości różnicy pomiędzy wynagrodzeniem zasadniczym i wszelkimi pochodnymi, które otrzymywała w rzeczywistości powódka, a należnościami, które otrzymałaby będąc wynagradzana, jak położne z tytułem magistra, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu kadr i płac. Biegły w swojej opinii wskazał, iż łączna różnica pomiędzy należnościami, które otrzymała powódka, a które mogłaby otrzymać wyniosła za okres od 01 lipca 2021 roku do dnia 31 grudnia 2024 roku wyniosła 82.337,33 złote. W opinii uzupełniającej biegły wskazał, iż kwota różnicy wynosi 82.347,05 złotych.

Ocena dowodów przez Sąd I instancji

21. Sąd oceniając materiał dowodowy wyjaśnił, że poza sporem pozostawał fakt zatrudnienia powódki w pozwanym szpitalu na stanowisku, a także wysokość faktycznie otrzymywanego przez powódkę wynagrodzenia. Strony nie pozostawały także w sporze co do wynagrodzeń otrzymywanych przez położne z wykształceniem wyższym i specjalizacją. Pozwany ostatecznie nie kwestionował także różnicy pomiędzy wynagrodzeniem wypłaconym powódce w okresie od lipca 2021 roku do czerwca 2024 roku, a tym jakie otrzymałaby, gdyby jej wynagrodzenie zasadnicze ustalono na tym samym poziomie, jak położnych z tytułem magistra i specjalizacją. Nie było też sporu, co do tego, że zakres obowiązków położnych z wykształceniem średnim bez specjalizacji był taki sam, jak tych z tytułem magistra i specjalizacją. Przyznała to wprost powódka, ale też pośrednio świadkowie J. L. (2), M. Z. (2), J. N., czy też L. C. (1).

22. Pozwany, zdaniem Sądu, nie zaoferował przy tym żadnych dowodów, z których wynikałoby, że zakres obowiązków powódki i położnych magistrów ze specjalizacją, różnił się choćby formalnie do czasu opracowania aneksów w 2023 roku. Zgromadzone dowody potwierdziły natomiast, że w praktyce praca położnych, przynajmniej do końca 2023 roku, nie różniła się jeśli chodzi o zakres wykonywanych obowiązków i uprawnień. Potwierdzili to w swoich jasnych, spójnych i wiarygodnych zeznaniach zarówno świadkowie pracujący na tych samych stanowiskach i posiadający wyższe wykształcenie- L. C. (1) i J. N. oraz M. M..

23. Położnym z wyższym wykształceniem nie były zlecane zadania bardziej odpowiedzialne, ani odmienne. Przynajmniej do końca 2023 roku nie wykonywały też obowiązków lidera. Świadkowie L. C. (1), J. N., M. Z. (1), M. M., a nawet pośrednio P. C. i S. R. (1) zbieżnie z powódką wskazywali, że instytucja ta zaczęła być wprowadzana dopiero w okresie kwietnia- maja 2024 roku. Pozwany nie wykazał również, aby przed 2024 rokiem tylko na położne z wyższym wykształceniem i specjalizacją nakładał obowiązek przeprowadzania szkoleń wewnętrznych, opracowywania programów przeciwepidemiologicznych itp.

24. Pozwany podnosił, że mimo tego, że personel pielęgniarski na (...) wykonuje takie same obowiązki, to praca położnych z tytułem magistra i specjalizacją jest inna, lepsza, pod względem jakości. Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób udowodnione, a argumenty pozwanego sprowadzały się w istocie do teoretycznych rozważań w zakresie hipotetycznego zróżnicowania obowiązków omawianych grup. Przykładowa okoliczność, że osoba z wyższym wykształceniem i specjalizacją posiada z reguły szerszą wiedzę z zakresu medycyny i pielęgniarstwa. Okoliczności tej nie sposób kwestionować, jednak najistotniejsze jest, czy i jak wiedza ta przekładała się na codzienne wykonywanie obowiązków położnych.

25. Sąd zwrócił uwagę, że położne, które wykonują obowiązki na (...) muszą być położnymi niezależnie od posiadanego wykształcenia (okoliczność niesporna). Bardzo pożądany jest także kurs anestezjologiczny, operacyjny, czy też USG. Potwierdza to tezę, że w przypadku wykonywania tej pracy, poziom wykształcenia ma o wiele mniejsze znaczenie, aniżeli w przypadku pielęgniarek pracujących w innych jednostkach organizacyjnych szpitala.

26. Dowody osobowe zaoferowane przez stronę pozwaną nie potwierdziły różnic ani w zakresie obowiązków położnych zatrudnionych na (...) co najmniej do końca 2023 roku, ani też lepszej jakości pracy świadczonej przez personel pielęgniarski z wyższym wykształceniem i specjalizacją. Zeznania świadków P. C. i S. R. (2) były bardzo ogólne i zasadniczo bardzo marginalnie odnosiły się do pracy pielęgniarek zatrudnionych na (...) Zeznania te nie miały w zasadzie znaczenia dla rozstrzygnięcia czy doszło do nierównego traktowania w zakresie wynagradzania. Świadkowie ci zatrudnieni są w pozwanym szpitalu na stanowiskach kierowniczych i opisywali przede wszystkim działania podejmowane przez pozwanego związane z ustalaniem wynagrodzeń pielęgniarek, ich zakresów obowiązków oraz posiadanego wykształcenia. Nie budziło wątpliwości, że pozwany od 2023 roku próbował różnicować zakresy obowiązków pielęgniarek, w zależności od wykształcenia. Zmiany te, nie objęły jednak pielęgniarek na (...), gdzie dopiero w kolejnym roku wprowadzono instytucję lidera, lecz i wówczas, i w okresie ostatecznie dochodzonym pozwem, zmiany w zakresach obowiązków i wykonywanych czynnościach, jawią się, w ocenie Sądu, jako zabiegi jedynie formalne. Sąd podzielił przy tym argumentację strony powodowej, jakoby sam pracodawca pozostawał nieco niekonsekwentny w swoich zabiegach. W tabelach płacowych przewidziano bowiem dla położnej magistra bez specjalizacji kwotę 100 złotych, a wynagrodzenie położnej z tytułem magistra i specjalizacją jest o kwotę około 2.000 wyższe niż bez specjalizacji. Sam ten zabieg może nasuwać wniosek, że specjalizacja jawi się jako istotniejsza w przygotowaniu do wykonywania zawodu, niż sam tytuł magistra.

Rozważania prawne sądu I instancji

27. Sąd Rejonowy jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał przepisy kodeksu pracy dotyczące równego traktowania w zakresie wynagradzania. Wyjaśnił, że zasada równego traktowania w zatrudnieniu, stanowiąca rozwinięcie zakazu dyskryminacji, zawarta została w art. 18

3c

§ 1 kp. Zgodnie z tym przepisem, pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Pojęcie wynagrodzenia obejmuje przy tym wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna.

28. Ustawodawca posłużył się pojęciem pracy jednakowej i pracy o jednakowej wartości. Zgodnie z definicją ustawową (§ 3 cytowanego przepisu), pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, potwierdzonych dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku. Pojęcie pracy jednakowej nie zostało zdefiniowane w ustawie, natomiast w orzecznictwie (wyr. SN z 18 września 2008 roku, II PK 27/08) wskazuje się, że jest to praca taka sama pod względem rodzaju i kwalifikacji wymaganych do jej wykonywania oraz ilości i jakości. Kryterium pomocnym przy ustalaniu czy pracownicy wykonują jednakową pracę może być zajmowane stanowisko. Niemniej jednak praca osób zatrudnionych na tym samym stanowisku nie musi być pracą jednakową, jeżeli będzie różnić się co do ilości i jakości (wyr. SN z 7 marca 2012 roku, II PK 161/11).

29. Istotne znaczenie przy rozstrzyganiu w sprawach naruszenia zasady równego wynagradzania ma rozkład ciężaru dowodu. Pracownik ma obowiązek przynajmniej uprawdopodobnić, że był wynagradzany mniej korzystnie od innych pracowników wykonujących jednakową pracę lub pracę jednakowej wartości. Pracodawcę obciąża natomiast ciężar wykazania, że nierówne traktowanie, o ile wystąpiło, było spowodowane zastosowaniem obiektywnego kryterium. Nie budziło wątpliwości sądi, że wynagrodzenie położnych zatrudnionych u pozwanego i wykonujących pracę na M. (...), znacząco się różniło. Strony nie spierały się co do faktu, że powódka przez cały okres dochodzony pozwem zarabiała znacznie mniej, niż położne w wykształceniem magisterskim i specjalizacją.

30. Zasady ustalania wysokości wynagradzania pracowników podmiotów leczniczych reguluje ustawa z dnia 08 czerwca 2017 roku o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych, a także regulamin wynagradzania obowiązujący u pozwanego. Zgodnie z treścią art. 7 cytowanej ustawy, wysokość wynagrodzenia ustalana jest jako iloczyn współczynnika pracy określonego w załączniku do ustawy oraz kwoty podstawy wynagrodzenia ustalanej i zmienianej z dnia 01 lipca każdego roku. Współczynniki pracy zostały określone dla poszczególnych grup zawodowych w podmiotach leczniczych według kwalifikacji wymaganych na określonych stanowiskach. Wysokość współczynników została wskazana w załączniku do cytowanej ustawy. Powyższe oznacza, że wysokość wynagrodzenia to iloczyn podstawy i współczynnika pracy według kwalifikacji wymaganych dla danego stanowiska, a nie w rzeczywistości posiadanych przez pracownika, jeżeli są wyższe, niż wymagane.

31. Zdaniem sądu w sprawie nie można mówić zatem o nieznacznej dyferencjacji w wynagrodzeniu pracowników, która nie uzasadniałaby uznania, że doszło do nierównego traktowania. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2014 roku (I PK 276/13) słusznie skonstatował, że „nieznaczne dyferencjacje w wynagrodzeniu pracowników, będące wynikiem oceny jakości ich pracy przez przełożonego, nie powinny być, co do zasady, traktowane jako naruszające zasadę równego traktowania, określoną w art. 18

3a § 1 KP i art. 18

3c KP”.

32. Rozważania dotyczące tego, czy F. N. wykonywała pracę jednakową lub pracę jednakowej wartości, jak położne, z którymi się porównywała (pracujące na (...), posiadającymi wyższe wykształcenie i specjalizację), sąd rozpoczął od ustalenia wykształcenia jakiego pracodawca wymagał od osób zatrudnionych na tych stanowiskach. Kwestia ta uregulowana została w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 roku w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami. Rozporządzenie to obowiązywało do dnia 4 września 2023 roku. Na stanowisku starszej położnej, zgodnie z ww. rozporządzeniem, wymagane były tytuł zawodowy magistra położnictwa, tytuł zawodowy licencjata położnictwa, średnie wykształcenie medyczne w zawodzie położna, przy czym osoby bez tytułu magistra musiały legitymować się minimum pięcioletnim stażem pracy w zawodzie położnej (pkt 46 załącznika do Rozporządzenia). Na stanowisku położnej mogły być zatrudnione osoby posiadające tytuł zawodowy licencjata położnictwa lub średnie wykształcenie medyczne w zawodzie położna, a staż pracy w zawodzie nie był wymagany (pkt 36 załącznika do Rozporządzenia).

33. Podsumowując, sąd stwierdził, że osoba zatrudniona u pozwanego na stanowisku położnej musiała mieć co najmniej średnie wykształcenie medyczne w zawodzie położna. Na tym stanowisku mogła oczywiście pracować osoba z wyższym wykształceniem, lecz nie było ono wymagane. Powódka pracowała jako położna, a warunkiem podjęcia pracy na M.

(...) było bycie położną. Pielęgniarka, mimo posiadania wyższego wykształcenia i specjalizacji (w innej dziedzinie niż położnictwo) nie mogłaby podjąć zatrudnienia jako położna. Potwierdzili to zgodnie z F. N. świadkowie J. L. (1), M. Z. (1), L. C. (1), J. N., M. M.. Tym samym, już z uwagi na specyfikę pracy położnej, poziom wykształcenia nie miał znaczenia przy dopuszczeniu do wykonywania pracy na tym stanowisku.

34. Kryterium decydującym o wysokości wynagrodzenia u pozwanego było wykształcenie posiadane przez poszczególne położne i specjalizacja, mimo że wykonywały prace na stanowiskach, na których to wykształcenie (wyższe) i specjalizacja (poza specjalizacją z położnictwa), nie miały znaczenia dla uprawnień położnej (nawet przy wyższym wykształceniu i specjalizacji z innej dziedziny niż położnictwo), nie pozwalały na wykonywanie pracy na (...)

35. Wykształcenie posiadane przez poszczególnych pracowników może oczywiście i z reguły powinno, według sądu, być przesłanką różnicowania wynagrodzenia, niemniej jednak musi ono stanowić cechę istotną z punktu widzenia wykonywanych obowiązków pracowniczych. Sam fakt posiadania tytułu magistra nie uprawnia do wyższego wynagrodzenia, jeżeli pracownicy o różnym poziomie wykształcenia wykonują pracę jednakową (pod względem ilości i jakości) lub pracę o jednakowej wartości.

36. Sąd uznał, że dowody zgromadzone w sprawie potwierdziły, że wszystkie osoby zatrudnione u pozwanego na stanowiskach położnych miały taki sam zakres obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności. Pracowały w tym samym wymiarze czasu pracy i często zastępowały się. Jak przekonująco i zbieżnie z powódką zeznali świadkowie J. L. (1), L. C. (1), M. Z. (1), J. N., P. B. i zasadniczo M. M., pracodawca układając grafiki, czy też powierzając położnym wykonanie określonych czynności, podobnie jak lekarze przy codziennej współpracy, nie brał pod uwagę ich wykształcenia. Okoliczności wykorzystywania teoretycznych możliwości osób z tytułem magistra relacjonowane przez P. C., tym bardziej w zakresie położnictwa i pracy M. (...) nie zostały potwierdzone ani przez powódkę, ani świadków J. L. (1), L. C. (2) i M. Z. (1).

37. Praca F. N. jeśli chodzi rodzaj, ilość, zakres obowiązków i kwalifikacji wymaganych na zajmowanym stanowisku została oceniona jako jednakowa z pracą położnych z wyższym wykształceniem i specjalizacją, pobierających wynagrodzenie zasadnicze znacznie wyższe. Pozwany domagając się oddalenia powództwa, powinien wykazać, że wykształcenie poszczególnych pielęgniarek/położnych było cechą relewantną przy udzielaniu świadczeń medycznych.

38. Nie zostały według sądu udowodnione okoliczności podnoszone przez pozwany Szpital, mianowicie że praca pielęgniarek z wyższym wykształceniem oraz specjalizacją była jakościowo lepsza, niż praca pielęgniarek nie posiadających takiego wykształcenia, w tym powódki. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło, że położne z tytułem magistra i specjalizacją do końca 2023 roku były wyłącznie zobowiązane do prowadzenia szkoleń, opieki nad studentami, lub też, że wykonywały obowiązki lidera, która to instytucja zaczęła być wprowadzana dopiero wiosną 2024 roku.

39. Twierdzenia pozwanego co do lepszej jakości pracy opierały się na założeniu, że osoby z wyższym wykształceniem i specjalizacją miały znacznie większą wiedzę teoretyczną, którą mogły wykorzystać w praktyce. Oczywiście trudno odmówić racji tezie o szerszej wiedzy teoretycznej posiadanej przez położne z wyższym wykształceniem i specjalizacją w porównaniu z położnymi mającymi wykształcenie średnie medyczne. Istotne dla rozstrzygnięcia nie było jednak wykazanie posiadania szerszej wiedzy teoretycznej, lecz udowodnienie, że wiedza ta była w praktyce wykorzystywana, co przekładało się na ilość i/lub jakość pracy. Dowodów na powyższe nie zaoferowano. Wynikało to przede wszystkim ze specyfiki pracy położnych wykonujących pracę na M. (...).

40. Kolejnymi okolicznościami, które według pozwanego miały uzasadniać różnice w wynagradzaniu F. N. i położnych z wyższym wykształceniem oraz specjalizacją, był większy zakres uprawnień oraz obowiązków tych ostatnich. Tylko pracownicy wykonujący zawód medyczny i posiadający wyższe wykształcenie mogli być zobowiązani do pełnienia dyżuru medycznego oraz do pracy w wymiarze przekraczającym przeciętnie 48 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym (po wyrażeniu zgody). Znów jednak powtórzyć trzeba, że były to dodatkowe obowiązki i uprawnienia czysto teoretyczne, które w okresie, za który powódka dochodziła odszkodowania, nie miały praktycznego znaczenia. Po pierwsze, w okresie epidemii (...), czyli aż do końca czerwca 2023 roku, obowiązujące przepisy dopuszczały pełnienie dyżurów medycznych przez osoby z wykształceniem średnim. Po drugie strona pozwana nie wykazała, aby dyżury medyczne były wprowadzane na M. (...) w okresie od lipca do grudnia 2023 roku. I wreszcie, pozwany nie wykazał, aby którakolwiek z położnych z wyższym wykształceniem wyraziła zgodę na pracę (dyżury) w wymiarze wyższym, aniżeli przeciętnie 48 godzin na tydzień i właśnie dlatego była lepiej wynagradzana.

41. Sąd stwierdził, że wykazywanie czysto teoretycznych uprawnień i obowiązków położnych z wyższym wykształceniem i specjalizacją nie mogło wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż pracownice te w praktyce nigdy nie korzystały z tychże uprawnień i nie musiały wykonywać obowiązków w większym zakresie, niż powódka. Dotyczy to np. możliwości wystawiania recept przez pielęgniarki z wyższym wykształceniem i specjalizacją. Położne zatrudnione na (...) takich czynności nie wykonywały, a pozwany nie wykazywał, aby np. pielęgniarki posiadające takie uprawnienia wystawiały recepty w ramach innych oddziałów szpitala.

42. Uwagę zwróocno na przekonujące twierdzenia zarówno powódki, jak i świadków J. L. (1), L. C. (2), J. N. i M. Z. (1), że położne bez tytułu magistra, lecz z wieloletnim doświadczeniem zawodowym