Sąd Najwyższy nie przyjął skargi na eksmisję, pozwane zapłacą po 120 zł kosztów

Pozwane M.A. i A.A. wniosły skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, którym

oddalono apelacje skarżących wniesione w sprawie o eksmisję z powództwa P.J.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przedmiocie przyjęcia do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w ramach tzw.

przesądu, którego celem jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych

(art. 4249 k.p.c.). Oceny, czy skarga jest "oczywiście bezzasadna", dokonuje się

w powiązaniu z kryterium "niezgodności orzeczenia z prawem", odnoszącym się do

elementu konstrukcyjnego skargi wymienionego w art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.

Badając podstawy do przyjęcia skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy

uwzględnia zakres swej kognicji wynikający z art. 42410 zd. 1 k.p.c., tj. fakt

związania podstawami skargi, a także art. 4244 zd. 2 k.p.c., stanowiący, że

podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Jednocześnie z art. 42412 w zw. z art. 39813 § 2 k.p.c. wynika, że

w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd

Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia.

W judykaturze przyjmuje się, że za niezgodne z prawem w rozumieniu

art. 4241 § 1 k.p.c. może zostać uznane jedynie orzeczenie sprzeczne

z niebudzącymi wątpliwości i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami oraz

ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, a także takie, które zostało wydane

w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, w przypadkach

oczywistych i niewymagających głębszej analizy jurydycznej. Ujmowanie w ten

sposób treści pojęcia "wyrok niezgodny z prawem" wynika ze specyfiki władzy

sądowniczej oraz jej ustroju, a w związku z tym konieczności formułowania

autonomicznego, swoistego rozumienia terminu "niezgodność z prawem",

I CNP 136/24

3

odnoszącego się do przesłanki odpowiedzialności władzy publicznej za szkodę

wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Należy również podzielić pogląd, że bezzasadność skargi jest oczywista, gdy

już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań, wynika, że skarga nie

może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z 25 czerwca 2018 r.,

V CNP 2/18, oraz z 21 grudnia 2022 r., I CNP 56/22). Zasadnicze znaczenie ma

w tym przypadku argumentacja przywoływana przez skarżącego w celu

przekonania o niezgodności wyroku ze wskazanym w skardze przepisem prawa.

W tym bowiem punkcie, realizującym wymaganie formalne określone

w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., zawiera się sedno skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia.

Skarga pozwanych jest oczywiście bezzasadna w opisanym wyżej

rozumieniu. Przypomnieć należy, że w sprawie ustalono, iż poprzednikowi

prawnemu pozwanych przysługiwała ekspektatywa spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu mieszkalnego. Nie było to pełne prawo, gdyż grunt, na którym

umiejscowiony jest budynek, w którym znajduje się sporny lokal, nie stanowi

przedmiotu własności ani prawa użytkowania wieczystego spółdzielni. Grunt ten

należy bowiem do jednostki samorządu terytorialnego, a spółdzielnia jest jedynie

jego posiadaczem. Pozwane nabyły tę ekspektatywę w drodze dziedziczenia.

Następnie powód nabył ją w drodze licytacji w postępowaniu egzekucyjnym i zawarł

ze spółdzielnią umowę najmu spornego lokalu (do czasu uzyskania pełnego prawa

do lokalu), po czym wezwał pozwane do jego wydania. Sąd pierwszej instancji

uwzględnił powództwo eksmisyjne wytoczone przez powoda przeciwko pozwanym,

a Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanych.

Aktualnie skarżące kwestionują wyrok Sądu drugiej instancji, wskazując, że

powodowi udzielono ochrony na podstawie przepisów o ochronie własności

(art. 222 § 1 k.c.), podczas gdy przepisy te w omawianej sytuacji nie powinny być

stosowane – ani odpowiednio, ani w drodze analogii. Ewentualnie skarżące

podniosły, że przysługuje im (nabyte w drodze spadkobrania) spółdzielcze

własnościowe prawo do spornego lokalu. Podniosły również, że umowa najmu

zawarta przez powoda ze spółdzielnią była pozorna i służyła wyłącznie

I CNP 136/24

4

odpowiedniemu zastosowaniu przeciwko skarżącym przepisów o ochronie prawa

własności (art. 690 § 1 k.c.). W skardze o stwierdzenie niezgodności

prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji z prawem zakwestionowano również

fakt zasądzenia od jednej z pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania.

Wszystkie opisane wyżej aspekty argumentacji skarżących są oczywiście

bezzasadne. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu ustanowione w budynku położonym na gruncie, do

którego spółdzielni nie przysługuje własność albo użytkowanie wieczyste, stanowi

ekspektatywę tego prawa (zob. uchwałę – 7 – zasadę prawną – SN

z 24 maja 2013 r., III CZP 104/12). Ojcu skarżących, a w konsekwencji także

skarżącym, nie mogło zatem przysługiwać prawo, o którym mowa

w art. 172 ust. 1 u.s.m. Zarazem w judykaturze przyjmuje się, że ekspektatywa

takiego prawa podlega ochronie. Ochrona ta nie wynika z przepisów prawa

odnoszących się wprost do ekspektatywy, gdyż takich przepisów nie ma, lecz ze

stosowanego do niej analogicznie art. 251 k.c., odsyłającego do odpowiedniego

stosowania przepisów o ochronie własności. Możliwość przydania ochrony

ekspektatywie nie budzi rodzi zastrzeżeń (zob. uchwałę – 7 – zasadę prawną –

SN z 24 maja 2013 r., III CZP 104/12, wraz z przywołanym tam orzecznictwem).

W prawie cywilnym dopuszczalne jest także stosowanie przepisów prawa w drodze

analogii (zob. wyrok SN z 15 czerwca 2022 r., II CSKP 573/22).

W świetle powyższego nie powinno budzić wątpliwości to, że Sąd Okręgowy

mógł przyjąć, iż powód korzystał z ochrony swojej sytuacji prawnej na zasadach

podobnych do ochrony prawa własności. Argumentację tę wzmacnia również

przywołany w sprawie art. 690 k.c.; gdyby bowiem ocenić, że ekspektatywa powoda

nie korzysta z ochrony, to brak ochrony tyczyłby się także pozwanych. Nie miałyby

one jakiegokolwiek tytułu do spornego lokalu, a w takiej sytuacji powód – już

z tytułu samej umowy najmu – mógłby skutecznie domagać się eksmisji skarżących

na podstawie art. 690 w zw. z art. 222 § 1 k.c. W orzecznictwie wyjaśniono bowiem,

że najemca lokalu mieszkalnego może dochodzić w drodze sądowej wydania lokalu

przeciwko każdej osobie, której nie przysługuje skuteczne względem najemcy

uprawnienie do zajmowania tego lokalu (zob. uchwałę SN z 2 października 1986 r.,

III CZP 69/86). Oczywiście nietrafne są przy tym twierdzenia o pozorności umowy

I CNP 136/24

5

najmu zawartej przez powoda ze spółdzielnią. Żadne ustalone w sprawie fakty nie

uzasadniają bowiem takiej oceny; jednocześnie ustalony w sprawie stan faktyczny

i ocena dowodów Sądu Okręgowego wiążą Sąd Najwyższy (4244 zd. 2 k.p.c.).

Finalnie należy wskazać, że przedmiotem skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem w postępowaniu procesowym może być tylko wyrok sądu

drugiej instancji kończący postępowanie w sprawie (art. 4241 § 1 k.p.c.). Zarzuty

odnoszące się do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania nie mogą być zatem

a limine uznane za zasadne, gdyż nie podlegałyby w ogóle badaniu.

W związku z powyższym, na podstawie art. 4249 k.p.c., orzeczono

o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie

z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie

§ 7 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Beata Janiszewska

[J.T.]

[a.ł]