Kary umowne ustalone w negocjacjach. SN odmówił przyjęcia skargi na wyrok

Zgodnie z art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia do rozpoznania

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli jest

oczywiście bezzasadna. Oczywista bezzasadność skargi powinna być oceniana w

powiązaniu z jej celem, którym jest uzyskanie odszkodowania od Skarbu Państwa z

tytułu wydania niezgodnego z prawem orzeczenia sądu (art. 417 § 1 w związku z

art. 4171 § 2 k.c.). Mając na względzie, że odpowiedzialność ta wiąże się z istotą

władzy sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej, w judykaturze, przy aprobacie

Trybunału Konstytucyjnego, utrwaliło się stanowisko, że niezgodnym z prawem w

rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. w związku z art. 4171 § 2 k.c. jest tylko takie

orzeczenie, którego nieprawidłowość ma charakter kwalifikowany, elementarny i

oczywisty (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 2012 r.,

I CNP 24/25

2

SK 4/11, OTK-A 2012, nr 8, poz. 97 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31

marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, z dnia 4 stycznia 2007 r.,

V CNP 132/06, OSNC 2007, nr 11, poz. 174, i z dnia 13 stycznia 2017 r.,

III CNP 3/16). Rozumiana w ten sposób bezprawność zaskarżonego orzeczenia

musi stanowić wykładnik oceny, czy złożona skarga podlega merytorycznemu

rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy.

W okolicznościach sprawy powódka Ś. S.A. w G. wskazała, że zaskarżony

wyrok jest niezgodny z art. 72 § 1 k.c., ponieważ zakłada, iż z mocy samej ustawy

dochodzi do zawarcia umowy w toku negocjacji, bez konieczności złożenia

odrębnych oświadczeń woli, jeżeli zostaną uzgodnione wszystkie postanowienia

umowne. W podstawach skargi zarzuciła natomiast naruszenie art. 378 § 1 w

związku z art. 385 k.p.c., a także art. 65 § 1 k.c.

W okolicznościach sprawy, mając na względzie podłoże żądania powódki, na

powódce spoczywał ciężar udowodnienia, że kwota wyegzekwowana od niej w

postępowaniu egzekucyjnym z wniosku pozwanej była nienależna, ponieważ

doszło do umorzenia wierzytelności objętej tytułem wykonawczym na skutek

potrącenia. To zaś zakładało konieczność wykazania, że powódce przysługiwała

przedstawiona do potrącenia wierzytelność z tytułu kar umownych, której podstawą

miała być umowa zgodna z treścią dokumentu zlecenia przesłanego przez

powódkę pozwanej, obejmująca postanowienia przewidujące obowiązek zapłaty kar

umownych.

Sądy meriti, analizując sekwencję zdarzeń, która miała miejsce w

okolicznościach sprawy, przyjęły, że w toku negocjacji prowadzonych przy pomocy

komunikatora strony osiągnęły konsens co do tych postanowień umowy, które były

przedmiotem negocjacji, a jednocześnie zakres tych postanowień pozwalał przyjąć,

że doszło do zawarcia umowy przewozu. Jednocześnie, ponieważ przesłany

następnie przez powódkę pozwanej dokument zlecenia istotnie modyfikował

uzgodnione uprzednio postanowienia, zmierzając do poszerzenia umowy o

zastrzeżenia dotyczące kar umownych, brak sprzeciwu pozwanej wobec treści tego

dokumentu nie mógł być oceniony jako równoznaczny ze związaniem stron umową

o treści wynikającej z dokumentu zlecenia (arg. ex art. 771 k.c.). Jak zauważyły

I CNP 24/25

3

Sądy meriti, strony nie pozostawały ponadto ze sobą w stałych stosunkach

gospodarczych, toteż brak sprzeciwu pozwanej wobec treści przesłanego jej

dokumentu zlecenia nie mógł być także uznany za dorozumianą akceptację

warunków wyrażonych w dokumencie na podstawie art. 682 lub art. 69 k.c.

Podjęta w skardze próba zakwestionowania tego stanowiska, z

uwzględnieniem podniesionych w niej zarzutów procesowych i materialnoprawnych,

nie dawała prima facie podstaw do przyjęcia, aby uznać, że zaskarżony wyrok

dotknięty jest kwalifikowanym, oczywistym błędem, mogącym dawać podstawy do

odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. W szczególności, za

podstawę takiego błędu nie można uznać założenia, że do zawarcia umowy doszło

w chwili uzgodnienia w drodze negocjacji wszystkich postanowień umownych, które

były ich przedmiotem. W powołanym w skardze wyroku Sądu Najwyższego z dnia

29 maja 2014 r., V CSK 396/13, akcent koncentrował się na konieczności

zachowania należytej reprezentacji stron w toku zawierania umowy w drodze

negocjacji; w każdym zaś razie wyrok ten nie może być postrzegany jako podstawa

do uznania za utrwalony poglądu, że mimo uzgodnienia postanowień będących

przedmiotem negocjacji, które są prowadzone w celu zawarcia umowy, do zawarcia

umowy konieczne jest każdorazowo – bez względu na uzgodnienie wszystkich

negocjowanych postanowień – złożenie odrębnych, wyraźnych oświadczeń woli

konstytuujących umowę, do czego zdawała się zmierzać powódka. Co do zasady

bowiem, w braku odrębnych zastrzeżeń, umowę zawieraną w drodze negocjacji

należy poczytywać – zgodnie z brzmieniem art. 72 k.c. – za zawartą z chwilą

uzgodnienia ostatniego z negocjowanych postanowień umownych, pod warunkiem,

że treść negocjowanych postanowień obejmuje przynajmniej minimum treściowe

właściwe dla umowy konkretnego typu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20

października 2005 r., II CK 7/05 i z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 450/13).

Niezależnie od tego, nie można zgodzić się z tezą skarżącej, jakoby Sąd

Okręgowy nie rozpoznał w istocie apelacji, ponieważ „w najmniejszym stopniu” nie

odniósł się do sformułowanych w niej zarzutów. Analiza motywów zaskarżonego

wyroku nie pozwalała na taką ocenę. Należało przy tym przypomnieć, że nakaz

rozpoznania zarzutów apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) nie oznacza konieczności

odniesienia się do każdego argumentu prawnego i twierdzenia faktycznego

I CNP 24/25

4

prezentowanego przez apelanta na rzecz powołanych w apelacji zarzutów

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 sierpnia 2015 r., II PK 235/14, z dnia 5

listopada 2015 r., V CSK 13/15, z dnia 13 października 2017 r., I CSK 46/17, a

także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2018 r., II CSK 203/17).

Ubocznie już tylko należało dostrzec, że całokształt wywodów

przedstawionych w skardze stanowił w istocie prawną polemikę z poglądem Sądu

Okręgowego, właściwą środkom odwoławczym składanym w toku instancji.

Formułowane w skardze zarzuty i ich uzasadnienie pomijały natomiast

akcentowaną wcześniej specyfikę skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, której zasadność jest warunkowana stwierdzeniem

kwalifikowanych, elementarnych i widocznych prima vista błędów w ocenie stanu

prawnego, których wykazanie obciąża każdorazowo stronę skarżącą.

Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 4249 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji.

O kosztach postępowania skargowego nie orzeczono, albowiem wnioski

pozwanej zawarte w odpowiedzi na skargę zostały sformułowane na wypadek

odrzucenia, względnie oddalenia skargi, taka zaś sytuacja nie miała miejsca w

okolicznościach sprawy.

Paweł Grzegorczyk

(M.M.)

[a.ł]