Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanego na wyrok o zapłatę za prace elektryczne

Wyrokiem z 17 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Lublinie, po rozpoznaniu

sprawy z powództwa M.M., K.B., i J.J., przeciwko P.B., o zapłatę, na skutek apelacji

I CNP 4/26

2

strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu z 14 lipca 2023 r.

oddalił apelację oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Od powyższego orzeczenia skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

złożył pozwany, zaskarżając je w całości i wskazując na naruszenie przepisów

prawa procesowego, tj. art. 4585 § 1 i 4 w zw. z art. 2053 § 5 k.p.c., co miało

doprowadzić do naruszenia prawa do obrony pozwanego i nieważności

postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Skarżący wniósł o stwierdzenie

niezgodności z prawem powyższego orzeczenia w całości.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie

od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest w polskim systemie prawnym ukształtowana jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, którego celem jest uzyskanie prejudykatu umożliwiającego

dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za szkodę

wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wyrokiem niezgodnym

z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. - jest

orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa (zob. orzeczenia SN z: 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007,

z. 1, poz. 17; 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, z. 2, poz. 35; 3 czerwca

2009 r., IV CNP 18/09; 5 września 2008 r., I CNP 27/08; 20 stycznia 2011 r.,

I BP 4/10).

Niezgodność z prawem skutkująca powstaniem odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, bowiem jedynie wówczas orzeczeniu sądu można

przypisać cechy bezprawności. Tę wykładnię wskazanej normy zawartej

w przytoczonym przepisie podzielił Trybunał Konstytucyjny, orzekając w wyroku

27 września 2012 r. (SK 4/11, OTK ZU nr A 2012/8/97), że art. 4241 § 1 k.p.c.

I CNP 4/26

3

rozumiany w ten sposób, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje tylko wtedy, kiedy

niezgodność ta jest oczywista, rażąca i przybiera postać kwalifikowaną, jest zgodny

z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Bezprawność judykacyjną, o której mowa

w 4241 § 1 k.p.c., rozumie się zatem w sposób autonomiczny, węższy od

tradycyjnie rozumianej bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej,

z uwzględnieniem specyfiki sądowego stosowania prawa, istoty władzy

sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki SN z: 17 maja 2006 r.,

I CNP 14/06; 28 marca 2007 r., II CNP 124/06; 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07;

25 marca 2009 r., V CNP 93/08; 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08; 20 stycznia

2011 r., I BP 4/10). Wiąże się to z założeniem, że treść orzeczenia zależy również

od wyników wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej przedmiotu

i przyjętych przez sąd orzekający metod interpretacji norm prawnych. W związku

z tym, może istnieć wiele dopuszczalnych interpretacji, a sam fakt wykładni z natury

rzeczy cechuje subiektywizm (zob. orzeczenia SN z: 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06,

OSNC 2007, z. 2, poz. 35; 13 maja 2009 r., IV CNP 122/08).

Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona

oczywiście bezzasadna (art. 4249 k.p.c.). Oceny bezzasadności skargi należy

dokonywać w powiązaniu z przedstawioną wyżej i utrwaloną w orzecznictwie

wykładnią pojęcia ,,niezgodności prawomocnego wyroku z prawem”. Bezzasadność

skargi jest oczywista, jeśli z jej treści bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań

wynika, że nie może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z: 6 lutego 2009 r.,

I BP 20/08; 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08; 20 czerwca 2007 r., II CNP 74/07;

22 czerwca 2007 r., V CNP 81/07).

Oczywista bezzasadność skargi zachodzi, gdy przywołane przez skarżącego

podstawy skargi już przy pierwszej ocenie prowadzą do konstatacji, że nie ma

możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć

wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. Ocena tego, czy skarga jest oczywiście

bezzasadna, zawiera w sobie element antycypowania stanowiska sądu, który

orzekałby co do istoty sprawy z powództwa skarżącego przeciwko Skarbowi

Państwa o wynagrodzenie szkody wyrządzonej wydaniem prawomocnego

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 2015 r., V CNP 57/14).

I CNP 4/26

4

Orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne

z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami albo wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawnej. Tylko w takim

przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności.

Zarzuty przedmiotowej skargi koncentrują się na twierdzeniu, że sąd

pierwszej instancji oraz sąd odwoławczy naruszyły przepisy regulujące

postępowanie w sprawach gospodarczych, tj. art. 4585 w zw. z art. 2053 k.p.c.

poprzez dopuszczenie twierdzeń i dowodów powodów zgłoszonych dopiero

w odpowiedzi na sprzeciw oraz pominięcie wniosków dowodowych pozwanego

zgłoszonych na rozprawie, co zdaniem skarżącego miało prowadzić do naruszenia

zasady równości stron i prawa do rzetelnego procesu.

Ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego wyraźnie pokazują, że przyjęta

przez sądy koncepcja stosowania przepisów o koncentracji materiału procesowego

mieści się w granicach dopuszczalnej i ugruntowanej wykładni. Jak wielokrotnie

podkreślano w orzecznictwie, realizacja koncentracji dowodów nie może iść tak

daleko, że nakazuje nakładanie na stronę powodową obowiązku przewidzenia

wszystkich możliwych wariantów przebiegu sprawy i to pod rygorem prekluzji

dowodowej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 29 września 2010 r., V CSK 43/10;

podobnie m. in. w orzeczeniach z 16 grudnia 2003 r., II CK 318/02; z 29 września

2005 r., III CK 11/05; z 15 listopada 2006 r., V CSK 243/06; z 10 lipca 2008 r.,

III CSK 65/08). Nie można wymagać od powoda, aby zgłaszał w pozwie wszystkie

dowody, również na te okoliczności, których przed wytoczeniem powództwa

pozwany nie kwestionował (zob. wyroki SN z 8 lutego 2007 r., I CSK 435/06;

z 8 sierpnia 2008 r., V CSK 87/08; z 12 maja 2006 r., V CSK 55/06).

Sąd odwoławczy trafnie zwrócił uwagę, że „wraz z pozwem każdego

z powodów przedłożone zostały dowody, które w dostateczny sposób wykazały

dochodzone roszczenia, tj. przedłożone zostały przez powodów faktury VAT,

których zapłaty powodowie się domagali. Ponadto przedłożone zostały także

wcześniejsze faktury VAT wystawione przez powodów i opłacone przez pozwanego

z opóźnieniem”. Sąd Okręgowy wskazał również, że „wszystkie te faktury

I CNP 4/26

5

obejmowały wykonanie usług elektrycznych, a pozwany przed wszczęciem

postępowania nie kwestionował treści faktur, w szczególności zakresu

i prawidłowości wykonanych prac elektrycznych, jak i ustalonego wynagrodzenia.”

Co istotne, Sąd Okręgowy ustalił, że „pozwany zarzuty dotyczące zakresu

współpracy stron, w tym zakresu wykonanych prac i umówionego wynagrodzenia,

podniósł dopiero w sprzeciwach od wydanych nakazów zapłaty. W trakcie trwania

współpracy stron pozwany nie formułował takich zarzutów, akceptując wystawiane

przez powodów faktury VAT i opłacając je z opóźnieniem. Tym samym powodowie

przy sporządzaniu pozwów nie mieli podstaw spodziewać się, że pozwany będzie

zgłaszał takie zarzuty”. W tej sytuacji Sąd Okręgowy sformułował ogólny, trafny

pogląd, że „powód powinien w pozwie przytoczyć twierdzenia co do faktów

uzasadniających jego roszczenie i dowody na ich poparcie. Nie musi natomiast

przewidywać ewentualnych zarzutów pozwanego, nawet jeżeli wydają się

oczywiste, że zostaną podniesione. Pozew nie może bowiem dotyczyć tego, co

ewentualnie podniesie pozwany, ale tego czego dotyczy żądanie”. Powyższe

stanowisko odpowiada utrwalonej linii orzeczniczej, w której podkreśla się, że

zasada koncentracji materiału procesowego i związana z nią prekluzja dowodowa

nie mogą być interpretowane w ten sposób, aby nakładały na powoda obowiązek

przewidzenia wszystkich potencjalnych zarzutów pozwanego pod rygorem

pominięcia dowodów.

W konsekwencji za w pełni przekonujące należy uznać stanowisko Sądu

Okręgowego, że dopiero doręczenie sprzeciwów pozwanego otwierało powodom

termin do zgłoszenia nowych twierdzeń i dowodów. Dalsze wywody tego Sądu,

zgodnie, z którymi Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy zobowiązał pełnomocnika

powodów do złożenia pisma procesowego w odpowiedzi na sprzeciw pozwanego

oraz że dopuszczenie przez sąd pierwszej instancji dowodów przywołanych

w odpowiedzi na sprzeciw okazało się prawidłowe i - wbrew twierdzeniom

apelującego - nie narusza zasad prekluzji dowodowej, mieszczą się w granicach

tej wykładni i nie ujawniają rażącej sprzeczności z obowiązującym prawem.

Równocześnie Sąd Okręgowy wyraźnie podkreślił, że pozwanemu,

reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika, zapewniono realną

możliwość odniesienia się do stanowiska powodów. Jak wskazał Sąd Okręgowy

I CNP 4/26

6

„odpis tego pisma został doręczony pełnomocnikowi pozwanego, który miał

możliwość odniesienia się do podniesionych w piśmie twierdzeń, bez konieczności

uprzedniego wydania przez sąd odpowiedniego zarządzenia, co wynika z treści

art. 2053 § 2 zd.2 k.p.c.”. Jednocześnie Sąd odwoławczy szczegółowo wyjaśnił,

dlaczego wnioski dowodowe pozwanego zgłoszone dopiero na rozprawie w dniu

6 lipca 2023 r. zostały zasadnie uznane za spóźnione. Sąd Okręgowy wskazał,

że odpowiedzi na sprzeciw zostały pełnomocnikowi pozwanego doręczone

22 lutego 2023 r. Wnioski dowodowe zostały więc zgłoszone po upływie ponad

4 miesięcy od chwili, kiedy wynikła ewentualna potrzeba ich powołania, czyli ze

znacznym przekroczeniem terminu wynikającego z art. 4585 § 4 k.p.c. Słuszne jest

twierdzenie Sądu odwoławczego, że „nic nie stało na przeszkodzie by pełnomocnik

pozwanego złożył pismo zawierające wnioski dowodowe w odpowiedzi na pismo

pełnomocników powodów stanowiące odpowiedź na sprzeciw pozwanego”.

W konsekwencji nie sposób podzielić stanowiska, że doszło do pozbawienia

strony pozwanej możliwości obrony jej praw. Skarżący znał twierdzenia i dowody

strony przeciwnej na długo przed terminem rozprawy, był reprezentowany przez

profesjonalnego pełnomocnika i miał możliwość podejmowania przewidzianych

prawem czynności procesowych. Podnoszone w skardze twierdzenia dotyczące

naruszenia zasady równości stron oraz kontradyktoryjności postępowania stanowią

w istocie polemikę z oceną procesową dokonaną przez sądy obu instancji.

Nie wykazano jednak, aby sądy dopuściły się uchybienia o charakterze rażącym,

oczywistym.

W orzecznictwie, na gruncie art. 379 pkt 5 k.p.c., zostało już wyjaśnione,

że pozbawienie możliwości obrony swych praw zachodzi, jeżeli z powodu

wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem

naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego, których nie

można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie

mogła, wbrew swej woli, brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej

części (zob. wyrok SN z 20 lutego 2020 r., I PK 249/18, i przywołane w jego

uzasadnieniu orzecznictwo). Pominięcie określonych wniosków dowodowych, samo

w sobie, nie powoduje nieważności postępowania, lecz - w przypadku, gdy jest

bezzasadne - stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które

I CNP 4/26

7

ewentualnie może mieć wpływ na wynik sprawy. Z tego względu w niniejszej

sprawie nie może być mowy o nieważności postępowania.

Z tych przyczyn orzeczono jak wyżej, na podstawie art. 4249 k.p.c.

O kosztach postępowania skargowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1,11 i 3 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 42412 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5

w zw. z § 10 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zaś dla

powódki J.J. na podstawie § 2 pkt 4 z § 10 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[r.g.]