Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pasażerów o odszkodowanie za opóźniony lot

Wyrokiem z 28 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

apelację powodów od wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy

w Warszawie z 1 grudnia 2023 r., którym oddalono powództwo o odszkodowanie

za opóźniony lot.

Powodowie wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku

Sądu Okręgowego, zarzucając naruszenie:

I CNP 54/25

2

1. art. 6 k.c. w zw. z art. 5 ust. 3 i 4 i pkt 1 i 4 preambuły rozporządzenia

(WE) nr 261/2004 przez przyjęcie, że na pasażerze spoczywa obowiązek

wykazania opóźnienia lotu, podczas gdy to przewoźnik powinien wykazać brak

opóźnienia lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności będących jego

przyczyną;

2. art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w zw. z wyrokiem TSUE

z 17 września 2015 r. (C-257/14) i w zw. z art. 267 lit. b) Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez przyjęcie, że usterka techniczna

samolotu wpisująca się w ramy normalnego wykonywania działalności

przewoźnika lotniczego uzasadnia zwolnienie z odpowiedzialności

odszkodowawczej;

3. art. 3 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zgodnie z którym, jeżeli

przewoźnik lotniczy, nie będąc związany umową z pasażerem, wykonuje

zobowiązania wynikające z rozporządzenia, uważa się, że robi to w imieniu osoby

związanej umową z pasażerem;

4. art. 3 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 przez przyjęcie, iż do

wykazania legitymacji czynnej niezbędne jest wykazanie przez powoda

opóźnienia w wymiarze trzech godzin.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie

oraz zasądzenie od każdego z powodów kosztów postępowania skargowego,

w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd

Najwyższy ma charakter prejudykatu umożliwiającego dochodzenie od Skarbu

Państwa roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną przez niezgodne

z prawem wykonywanie władzy publicznej (art. 4171 § 2 k.c.). Z utrwalonego

stanowiska Sądu Najwyższego wynika, że niezgodność z prawem orzeczenia

musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (zob. np.

postanowienia SN: z 19 kwietnia 2018 r., V CNP 50/17; z 26 kwietnia 2018, IV

CNP 53/17, i z 29 września 2022 r., I CNP 29/22). Orzeczenie musi być

I CNP 54/25

3

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa, które nie wymaga głębszej analizy prawnej.

Tylko takiemu orzeczeniu można przypisać cechy bezprawności (zob.

postanowienie SN z 29 września 2022 r., I CNP 29/22).

Wstępna ocena skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia ma na celu wyeliminowanie skarg oczywiście

bezzasadnych (art. 4249 k.p.c.), których podstawy już przy pierwszej ocenie

pokazują, że nie doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa lub do naruszeń

doszło, ale nie mogły one mieć wpływu na kształt orzeczenia (zob. postanowienia

SN: z 6 kwietnia 2018 r., III CNP 30/17; z 23 września 2020 r., II CNP 49/19; z 10

grudnia 2020 r., V CNP 51/19; z 17 lutego 2021 r., III CNP 17/20; z 23 lutego

2021 r., V CNP 21/20; z 29 września 2022 r., I CNP 29/22; z 16 listopada 2022 r.,

I CNP 102/22, i z 31 stycznia 2024 r., I CNP 181/22).

Powództwo w niniejszej sprawie zostało oddalone, gdyż Sądy meriti uznały,

że w sprawie nie wykazano, by doszło do kwalifikowanego, dłuższego niż

3 godziny, opóźnienia lotu, podczas gdy ciężar dowodu co do tego faktu

spoczywał na powodach. Ponadto Sądy przyjęły, że przyczyna opóźnienia

mieściła się w zakresie nadzwyczajnych okoliczności wyłączających

odpowiedzialność przewoźnika, gdyż uzyskana informacja o wadliwym działaniu

silnika powodowała konieczność międzylądowania w celu zapewnienia

bezpieczeństwa pasażerom w czasie lotu „pozostającego w bezpośredniej rotacji”

z lotem, na którego opóźnienie powołują się powodowie.

Pewne nieporozumienie, wynikające zapewne z rozpoznawania większej

liczby spraw odnoszących się do odszkodowania za opóźnione loty, powstało

natomiast na tle legitymacji czynnej powodów. Sąd Rejonowy wyraźnie potwierdził

jej istnienie, stwierdzając, że „za wykazane należało uznać korzystanie przez

powodów z przelotu w sposób odpłatny”. Pomimo tego w apelacji powodów

znalazł się zarzut błędnego odmówienia im legitymacji czynnej, który to zarzut

następnie doczekał się obszernej polemiki w odpowiedzi na apelację.

Najwyraźniej pod wpływem tych polemik w uzasadnieniu zaskarżonego

I CNP 54/25

4

orzeczenia zawarto stwierdzenie, zgodnie z którym „Sąd Okręgowy w pełni

podziela ustalenia Sądu Rejonowego o braku legitymacji czynnej po stronie

powodowej.”, a także wzmianka, że „samo przedstawienie kart pokładowych nie

wyklucza możliwości bezpłatnego podróżowania strony powodowej

przedmiotowym lotem”. W połączeniu z rzeczywistą treścią orzeczenia Sądu

Rejonowego, stanowisko Sądu Okręgowego w tej mierze jest trudne do

wyjaśnienia.

Mimo tej ostatniej niekonsekwencji, skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia okazała się ostatecznie oczywiście

bezzasadna, gdyż każdy z dwóch pierwszych argumentów przedstawionych przez

Sądy meriti (nieudowodnienie opóźnienia i wykazanie nadzwyczajnych

okoliczności) samodzielnie stanowił wystarczającą podstawę do oddalenia

powództwa.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych kwestii, stanowisko, zgodnie

z którym to na podróżnym spoczywa ciężar dowodu, że doszło do

kwalifikowanego opóźnienia lotu, nie może zostać uznane za bezzasadne,

a przynajmniej nie może zostać uznane za bezzasadne w stopniu oczywistym.

Wniosek taki wynika z ogólnej zasady wyrażonej w art. 6 k.c. i nie ma wyraźnych

podstaw, aby wynikająca z tego przepisu zasada ulegała modyfikacji w sprawach

o odszkodowanie za opóźniony lot dochodzone na podstawie rozporządzenia

(WE) 261/2004. Przywoływane w tym kontekście przez powodów orzecznictwo

TSUE odnosi się do innej kwestii, tj. ciężaru dowodu co do tego, że opóźnienie lub

odwołanie lotu było spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami, których nie

można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Nie ma

wątpliwości, że ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na

przewoźniku.

Więcej zastrzeżeń może budzić stanowisko Sądów obu instancji, zgodnie

z którym okoliczności takie rzeczywiście zaistniały w stanie faktycznym sprawy.

Pomimo tych wątpliwości, wskazać należy ostatecznie, że również ta kwestia jest

do pewnego stopnia ocenna, a dokonanie takiej oceny w niniejszej sprawie nie

może zostać uznane za kwalifikowane naruszenie prawa, konieczne do

I CNP 54/25

5

uwzględnienia skargi. Nawet zaś gdyby przyjąć inaczej, nie zmienia to ustalenia,

że już samo nieudowodnienie opóźnienia wystarczyło do oddalenia powództwa.

Wyklucza to możliwość uznania orzeczenia za niezgodne z prawem w rozumieniu

art. 4241 § 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do

rozpoznania (art. 4249 k.p.c.).

O kosztach postępowania wywołanego skargą orzeczono na podstawie art.

98 § 1, 11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

(E.M.)

[a.ł]