Powód nie dostanie rozpoznania skargi kasacyjnej w sporze o księgę wieczystą

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten

odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem

zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od

orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania

sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w

I CSK 1/26

2

zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w

skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o

charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod

kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód P.K. powołał

się na potrzebę wykładni przepisów prawnych i występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego. Zwrócił także uwagę na możliwość wystąpienia w sprawie

nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji z racji jego składu, jak

również na to, że skarga kasacyjna wydaje się oczywiście zasadna, gdyż umowa z

dnia 19 lutego 2013 r. była pozorna i fikcyjna.

W zakresie sygnalizowanej we wniosku nieważności postępowania należało

zważyć, że w uchwale składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, OSNC 2020, nr 4, poz. 34, mając na względzie szczególne,

konstytucyjne i ustrojowe właściwości Sądu Najwyższego oraz wymagania

stawiane do objęcia urzędu w tym Sądzie, potrzebę zapewnienia niezależności

Sądu Najwyższego od władzy politycznej, a także kształt i przebieg postępowań

nominacyjnych do pełnienia urzędu w Sądzie Najwyższym, które toczyły się po

wejściu w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., Sąd Najwyższy uznał, że

sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy. Stanowiska tego

nie uznano natomiast za uzasadnione w odniesieniu do sędziów sądów

powszechnych. W tym przypadku, zgodnie z tezą uchwały, sprzeczność składu

sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi, gdy w

składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie

powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jeżeli zarazem wadliwość

procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Karta) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji

I CSK 1/26

3

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz). Nieważność

postępowania w tym przypadku nie ma zatem automatycznego charakteru, jest

natomiast uwarunkowana oceną, czy wadliwość procesu powołania prowadzi, w

konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 EKPCz.

Stanowisko, według którego kwestia sprzeczności składu orzekającego z

przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., gdy w składzie sądu bierze

udział osoba powołana do pełnienia urzędu sędziego w sądzie powszechnym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której sposób wyboru pozbawiał ten organ

przymiotu niezależności, wymaga zbadania, czy wadliwość procesu powołania

prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i

bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty i art. 6 ust. 1

EKPCz, zostało utrzymane także w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego

(por. odpowiednio motywy uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22, a także uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz.

95) i znalazło odzwierciedlenie w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 24

marca 2026 r., C-521/21, MJ przeciwko AA).

W tym kontekście we wniosku nie powołano argumentów, które stwarzałyby

podstawę do przyjęcia, że w związku z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu

do pełnienia urzędu sędziego zasiadającego w składzie Sądu wydającego

zaskarżony wyrok, doszło – w okolicznościach sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym

wyrokiem – do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sądu. Na

znaczenie wskazania takich okoliczności wskazuje się w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, podnosząc, że w rozważanej sytuacji do stwierdzenia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. bądź sprzeczności

składu orzekającego z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. muszą –

zgodnie z uchwałą składu połączonych izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. – zachodzić okoliczności, które świadczą o naruszeniu standardów

niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., III USKP 1/22 i postanowienia Sądu

I CSK 1/26

4

Najwyższego z dnia 17 marca 2021 r., I KK 28/21, z dnia 28 kwietnia 2021 r.,

IV CZ 5/21, z dnia 9 czerwca 2021 r., I PSK 38/21, z dnia 14 lipca 2022 r.,

I CSK 1346/22, z dnia 25 stycznia 2023 r., I PSK 22/22 i z dnia 28 czerwca 2023 r.,

I PSK 47/22). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, akcentowana również w

judykaturze Sądu Najwyższego, że zaskarżony wyrok zapadł na rozprawie, a z

materiału sprawy nie wynikało, iżby skarżący podnosił ex ante zastrzeżenia co do

prawidłowości składu orzekającego wydającego zaskarżony wyrok (por. co do wagi

tej okoliczności m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2025 r.,

II CSKP 289/23, z dnia 24 kwietnia 2025 r., II CSKP 1717/22 i z dnia 26 czerwca

2015 r., II CSKP 955/24, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25

marca 2025 r., V KK 77/25). Także przedmiot sprawy nie uzasadniał, że mogła ona

cieszyć się szczególnym zainteresowaniem ze strony organów władzy politycznej

bądź dotykać interesów Skarbu Państwa.

W pozostałym zakresie trzeba przypomnieć, że powołanie się na istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu

prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie

dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów

prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną

sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego

rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r.,

II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10

kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast

wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi

poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r.,

III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

I CSK 1/26

5

Wniosek nie spełniał powołanych wymagań i to w stopniu oczywistym.

Kwestia kognicji sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację została

wyczerpująco wyjaśniona w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55, a z wniosku nie

wynikało, w czym miałaby przejawiać się – po podjęciu powołanej uchwały –

niejednolitość praktyki sądowej w rozważanej materii. Rozważania na kanwie

poglądu Sądu Najwyższego dotyczącego konsekwencji zbycia pod warunkiem

udziału w spadku należało natomiast uznać za oderwane od okoliczności sprawy i

trudne do zrozumienia, zważywszy, że spór nie dotyczył zbycia udziału w spadku, a

z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti nie wynikało, iżby sporna umowa została

zawarta pod warunkiem.

Wywody wniosku – w zestawieniu z wiążącą Sąd Najwyższy podstawą

faktyczną zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.) – nie stwarzały także

podstawy do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a tym bardziej by

była ona zasadna w stopniu oczywistym, tj. niebudzącym wątpliwości i

dostrzegalnym już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna kasacyjna

określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Lektura wniosku dowodziła ponadto, że

skarżący zmierzał nie tyle do wykazania określonych ustawą przyczyn kasacyjnych,

lecz do narzucenia Sądowi Najwyższemu własnej wizji stanu faktycznego,

sprzecznej z ustaleniami Sądów meriti. Podejście takie potwierdzało objęcie

podstawami kasacyjnymi zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który – zgodnie z

jednoznacznie brzmiącym art. 3983 § 3 k.p.c. – należało uznać za niedopuszczalny.

Ubocznie tylko należało podnieść, że skarżący popadał w sprzeczność,

wywodząc z jednej strony, iż sporna umowa została zawarta wyłącznie dla pozoru

(art. 83 k.c.), z drugiej zaś, że pozwani mieli powrotnie przenieść własność

nieruchomości na powoda, gdy jego sytuacja się ustabilizuje. Niespójność tkwiła

również w równoczesnym odwołaniu się do okoliczności wskazanych w art. 3989

§ 1-2 i pkt 4 k.p.c., jasne jest bowiem, że albo w sprawie występuje zagadnienie

prawne, a więc kwestia trudna, dotychczas nierozstrzygnięta i wymagająca

pogłębionej analizy, albo też skarga jest zasadna w sposób oczywisty, co zakłada

niewystępowanie w sprawie żadnych zagadnień prawnych, poważnych wątpliwości

interpretacyjnych lub rozbieżności w orzecznictwie (por. postanowienia Sądu

I CSK 1/26

6

Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, z dnia 29 lipca 2015 r.,

I CSK 980/14, i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(M.M.)

[SOP]