Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie frankowej, 5400 zł kosztów

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego

w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art.

3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 410 k.c. w zw. z art. 405 i art. 3851 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 6

ust. 1 Dyrektywy nr 93/13.

Pozwany powołał się też na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego, które przedstawił jako pytania: - „czy wola konsumenta, który uważa, że

stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad

wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia

przepisem dyspozytywnym i utrzymanie umowy w mocy, czy też wyłącznie

utrzymanie w mocy klauzuli abuzywnej uwarunkowane jest uprzednią, dobrowolną

i świadomą zgodą konsumenta?’’; - „czy na etapie oceny możliwości obowiązywania

umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap

zastępowania postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym

mowa w orzeczeniach TSUE C-26/13 Kasler, C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP

Jelzalogbahk Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w

zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2

k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z

art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma

przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że

w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej

I CSK 1067/26

3

określa się według kursu średniego NBP?”; - „czy jeżeli bez abuzywnego

postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może

obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą

dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia

doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego

abuzywnego postanowienia?”; - „czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis

dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie)

w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka

szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie

i przy spłacie kredytu?”.

Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze

abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie

i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie

sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę

o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na

tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na

wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak

skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter

rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym

Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać

w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać

na jego rozstrzygnięcie.

O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub

mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy

prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice

usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, zagadnienie prawne ani

potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstają, gdy Sąd Najwyższy zajmował

co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych orzeczeniach, a nie

zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.

I CSK 1067/26

4

Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany, i na tle których sformułował

zagadnienie prawne, były w ostatnich latach przedmiotem wykładni Trybunału

Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego. Problemy sformułowane przez

skarżącego można zatem uznać za wyjaśnione. Istniejące przez pewien czas

rozbieżności w wykładni i stosowaniu przepisów regulujących zasady wzajemnych

rozliczeń stron nieważnej umowy kredytu w oparciu o teorię dwóch kondykcji co do

jej aktualności i stosowania, które mogły powstać na gruncie wyroku Trybunału

Sprawiedliwości UE z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 zostały wyjaśnione. W tym

zakresie należy odwołać się do wyroku z 8 sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23, w którym

Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadnienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE

w sprawie C-396/24 nie odnosi się ani do teorii salda, ani do teorii dwóch kondykcji

jako dwóch konkurujących ze sobą sposobów rozliczenia stron nieważnej umowy

kredytu frankowego, lecz koncentruje się na zasadzie aktualności wzbogacenia

przewidzianej w art. 409 k.c. W związku z tym należy stwierdzić, że zastosowanie

teorii dwóch kondykcji przy wzajemnych rozliczeniach stron znajduje podstawę

w orzecznictwie sądowym i w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE.

W świetle kolejnych wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE: z 27 listopada 2025 r.,

C-746/24, z 11 grudnia 2025 r., C-767/24 i z 22 stycznia 2026 r., C-902/24 należy

przyjąć, że do zastosowania teorii salda może dojść jedynie na korzyść konsumenta,

gdy przedsiębiorca występuje przeciwko niemu o zwrot świadczeń spełnionych na

podstawie nieważnej umowy kredytowej. Z kolei teoria dwóch kondykcji obowiązuje

w sytuacji, gdy konsument występuje o zwrot takich świadczeń.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22 i z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22 oraz powołane tam orzecznictwo).

Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie

którego podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu

„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy

uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które

z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015

I CSK 1067/26

5

r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20

września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule

indeksacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego

w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako

„klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy –

konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia

kosztu kredytu (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 września 2017 r., C-

186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP

Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019

r., C-260/18, pkt 44).

Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu

w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek

z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że

wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem

nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie

mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku,

związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych

warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne

i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty

udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę

obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają

charakter niedozwolonych postanowień umownych.

Postanowienia analogiczne do ocenianych w niniejszej sprawie były już

wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22; z 24 lutego

2022 r., II CSKP 45/22, a także wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 3 października 2019 r., C-260/18; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782-19, VB

i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP

Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia

kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na

I CSK 1067/26

6

walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają

charakter niedozwolonych postanowień umownych, kształtują bowiem prawa

i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco

naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów

konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia

banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak

i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy

bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które

uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne

i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.

Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem stosowanym przez bank,

uregulowania umowne są niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda

przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób

ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu

ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność

z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada

prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Powodowie

takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty podnoszone

w toku procesu.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja

niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji

umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści

praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane

pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który

przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub

dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa

w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po

wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. m.in. uchwała składu siedmiu

I CSK 1067/26

7

sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II

CSK 632/17).

W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł,

że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten

sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął

jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany

przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten

stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej

kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na

przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku

umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie

sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.

Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień

umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym

zakresie jest możliwa do utrzymania. Sąd meriti rozważył tę kwestię i uznał, że

obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe.

Jak wskazał Sąd Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka kursowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej

i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego

rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest

możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i II CSKP 405/22 i z 8 lutego

2024 r., II CSKP 1036/23).

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul

przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

I CSK 1067/26

8

związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego

charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej

i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą

międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie

może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie

spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki

Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca

2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45;

wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów – zasada prawna – z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

zastąpienie klauzul niedozwolonych rozwiązaniami przewidzianymi w innych

przepisach wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po

wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje

obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron,

w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia (por.

też wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 marca 2012 r., C-453/10, Jana

Pereničova, pkt 33-34, z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai, pkt 40, 51,

z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca Corporación Bancaria, pkt 57, z 3

października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 39-41, z 29 kwietnia 2021 r., C-

19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89, z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank i in.,

pkt 49-50, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 74,

z 8 września 2022 r., w połączonych sprawach C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P.,

pkt 67, 74 oraz z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29, 37); 2)

całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne

konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia

w czasie sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22;

por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, pkt 51, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt

67, z 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 oraz z 23 listopada 2023

r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących

interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest

wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd

I CSK 1067/26

9

poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach

prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć

dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli

stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony

przyznanej im przez dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-

75, z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-

45 i teza oraz z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29;

postanowienie Trybunału Sprawiedliwości UE z 18 października 2023 r., C-117/23,

Eurobank Bulgaria, pkt 66, a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta przed

upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie niekorzystne

konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości UE z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38, 40-

41); 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony

danej umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone

postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią dla

konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało

obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia

stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym

stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu

przyjętym już po zawarciu umowy” (np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 26

marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria, pkt 59-64 i teza).

Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.

klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak

dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka

walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem

waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką

LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż

należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez

strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Bez

postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do przeliczenia

złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia związanej z tym luki),

klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko walutowe), w ogóle nie

mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

I CSK 1067/26

10

382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to z kolei, że po

wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym

przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22,

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP

293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 20

lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia

2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, z 6 czerwca 2023 r.,

II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 28 lipca 2023 r., II CSKP

611/22, z 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP

1675/22 i II CSKP 701/23, z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22,

z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22,

z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). Skoro powodowie konsekwentnie opowiadali

się za upadkiem umowy, to Sądy meriti nie mogły przyjąć, że naraża ich to na

„szczególnie niekorzystne konsekwencje”. Z tych względów uzupełnienie luk

w umowie nie było możliwe.

Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na

niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez

sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c., do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących,

iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez

skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią

przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony

umowy wyrażą na to zgodę (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE

z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji, z 8 września 2022

r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V.,

pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in., pkt 56), wykładni oświadczeń woli

(art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego (por. w szczególności wyroki Sądu

Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP

1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22,

i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22). W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20,

A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że art. 5 i 6

dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie

temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej

I CSK 1067/26

11

między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy,

dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru,

nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),

dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie daje podstaw do

przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego

stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób

przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki

sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika,

że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej

formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element

określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia –

sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo

postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie

normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka

interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.

3851 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki

sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1

zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20

czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące

konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,

co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia

umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego

charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.,

§ 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026

r. poz. 118), orzeczono jak w postanowieniu.

I CSK 1067/26

12

[dr]

[SOP]