Sąd Najwyższy nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu i zasądził po 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 8 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy ustalił

nieistnienie stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny

nr […], sporządzonej w dniu 30 kwietnia 2010 roku, podpisanej przez strony w dniu

5 maja 2010 roku (pkt 1); zasądził od strony pozwanej Bank w W. łącznie na rzecz

powodów A.M., A.M.1 kwotę 57 332,51 złotych oraz kwotę

I CSK 109/26

2

37 821, 57 franków szwajcarskich wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

liczonymi od dnia 16 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty (pkt 2) i orzekł o kosztach

postępowania (pkt 3).

Wyrokiem z 20 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania.

Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że istnieje potrzeba

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj. art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c.,

art. 69 ust. 3 pr. bank.; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 6 ust. 1

w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 189 k.p.c. Skarżący przytoczył także

szereg istotnych zagadnień prawnych dotyczących wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13 i art. 3852 § 2 k.c. w zw. z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy

93/13 (czy uzasadnione jest przyjęcie nieistnienia całej umowy, mimo że klauzule

ryzyka walutowego nie stanowią niedozwolonych warunków umownych);

art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z motywem

dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13 (czy w przypadku upadku umowy jako

konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, prawidłowe jest

odwołanie się do stawki referencyjnej WIBOR jako do podstawy określenia

oprocentowania zobowiązań kredytowych); art. 69 ust. 3 pr. bank. (czy

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich).

W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 109/26

3

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

I CSK 109/26

4

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Bliższa analiza skargi kasacyjnej wykazała, że w sprawie nie zachodzą

powołane wyżej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przedstawione przez

skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu

Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco rozstrzygnął analogiczne

zagadnienia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że określenie

wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych

ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów

oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r.,

II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r.,

II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22).

Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy są niedozwolone

i nie wiążą konsumenta w świetle art. 3851 k.c. (zob. np. wyroki SN: z 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r.,

II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r.,

II CSKP 1094/23). Postanowienia te należy uznać za niedozwolone niezależnie od

tego, czy swoboda banku w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób

ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od

kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (tak np. SN w wyroku:

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;

z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;

z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 30 maja

2023 r., II CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; z 23 czerwca

2023 r., II CSKP 1464/22, i z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22).

I CSK 109/26

5

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter

niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja

bezskuteczności niedozwolonego postanowienia (zob. m.in uchwałę SN

z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca

2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, i z 8 lutego

2023 r., II CSKP 978/22). Uznanie, że postanowienia dotyczące przeliczania kwoty

kredytu i uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi postanowieniami

umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą one

kredytobiorców (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne

postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu

złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. Jak wyjaśniono w uchwale

składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

(OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1), a ponadto w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego

lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).

Ponadto w punkcie trzecim przywołanej wyżej uchwały pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024,

nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy zaakceptował tzw. teorię dwóch kondykcji,

stwierdzając, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

I CSK 109/26

6

Końcowo należy wskazać, że w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy

wielokrotnie wskazywał, że dochodzenie roszczenia o zwrot zapłaconych rat

kredytu nie eliminuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku

prawnego w związku z nieważnością umowy kredytu. Wyrok zasądzający

świadczenie restytucyjne na rzecz kredytobiorcy nie rozstrzygałby bowiem – ze

skutkiem wynikającym z art. 365 § 1 k.p.c. – czy stosunek kredytu został ważnie

nawiązany (zob. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022,

Nr 4, poz. 44; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, oraz postanowienia SN z 28 lipca

2023 r., I CSK 4275/22, i z 29 września 2023 r., I CSK 212/23).

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

A.G.

[SOP]