SN odmówił przyjęcia skargi banku w sporze z klientem o kredyt frankowy

1. Bank spółka akcyjna w W. zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego dla

Warszawy-Woli w Warszawie z 7 lipca 2023 r. w zakresie rozstrzygnięć zawartych

w punktach IV-VI.

Wyrokiem z 13 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

powyższą apelację oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

I CSK 1151/25

2

2. Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, wskazując na naruszenie art. 3851 § 2 w zw. z 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2

w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23

kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z

dnia 29 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe; art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1

dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba

wyjaśnienia czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu

będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se o niejednoznaczności tego

postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno

podlegać badaniu pod kątem abuzywności.

W ocenie skarżącego w sprawie istnieje również potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one

do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia

takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

I CSK 1151/25

3

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

I CSK 1151/25

4

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia SN: z 15

października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, i z 19 czerwca

2018 r., IV CSK 56/18).

6. Przedstawione przez skarżącego zagadnienie prawne nie czyni zadość

wskazanym wyżej wymaganiom.

Przede wszystkim, skarżący zdaje się nie dostrzegać, że istotna dla

rozpoznawanej sprawy problematyka była w ostatnim czasie przedmiotem wielu

wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Stanowczy sprzeciw musi budzić konstrukcja skargi ignorująca aktualne

orzecznictwo, w szczególności liczne wypowiedzi Sądu Najwyższego z lat 2020-

2024 (zob. m.in. wyroki SN: z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r.,

II CSKP 459/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

I CSK 1151/25

5

285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45; z 26 maja 2022 r., II CSKP 19/22, OSNC-ZD

2022, nr 4, poz. 47; z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4,

poz. 48; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50; z 1

czerwca 2022 r., II CSKP 364/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 51; z 30 czerwca 2022

r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 28 września 2022 r., II CSKP

412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22; z 18

maja 2023 r., II CSKP 1164/22; 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 29 listopada

2023 r., II CSKP 1753/22; z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22; z 20 grudnia 2023

r., II CSKP 1888/22; z 20 marca 2024 r., II CSKP 2164/22; z 20 września 2024 r.,

II CSKP 1094/23; z 24 października 2024 r., II CSKP 1188/22, i z 18 grudnia 2024

r., II CSKP 1486/22).

Stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień umownych

pozostawiających możliwość ustalania kursu CFH, a w konsekwencji wysokości

świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest jednolicie przyjmowane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego; takie uregulowanie umowne uznawane jest za

niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona (zob. np. wyroki

SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 24

października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja

2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 30 maja 2023 r., II

CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; z 23 czerwca 2023 r., II

CSKP 1464/22; z 12 grudnia 2023 r., II CSKP 1549/22; z 7 lutego 2024 r., II CSKP

1259/22; z 4 czerwca 2024 r., II CSKP 1213/22, z 10 października 2024 r., II CSKP

1849/22; z 24 października 2024 r., II CSKP 1040/23; z 4 grudnia 2024 r., II CSKP

904/24; postanowienie SN z 1 marca 2024 r., I CSK 446/23; z 1 marca 2024 r., I

CSK 424/23; z 11 grudnia 2024 r., I CSK 4474/23).

Nie budzi również wątpliwości, z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 3851

§ 2 k.c., że konsekwencją uznania danego postanowienia umowy za bezskuteczne

jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,

połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.

uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). W uchwale

całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) Sąd Najwyższy

I CSK 1151/25

6

doprecyzował, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w

obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia

zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa

lub zwyczajów (pkt 1). W razie zaś niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu

waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2). Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Wejście w życie ustawy antyspreadowej, którą w art. 69 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe dodano ustęp 3, nie wpłynęło na ocenę

abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji

prawnych wynikających z tej oceny (zob. m.in. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP

550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 28 października 2022 r., II CSKP

894/22; postanowienie SN z 28 listopada 2022 r., I CSK 934/22). Dzieje się tak,

ponieważ oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się

według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN z 20 czerwca 2018 r.,

III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2) i od tego momentu klauzule abuzywne nie

są wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie

go takim postanowieniem umownym. Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex

tunc, oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty

zawarcia umowy zawierającej taką klauzulę pozostają bez znaczenia dla

niewiążącego charakteru niedozwolonych postanowień umownych.

Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Najwyższy stoi na

stanowisku, że najistotniejsze do rozstrzyganej sprawy kwestie zostały już

dostatecznie wyjaśnione w orzecznictwie. Przedstawiając jako istotne zagadnienie

prawne problematykę wypływu braku możliwości oszacowania kwoty, którą strona

umowy kredytu będzie świadczyć, na możliwość badania zapisów umowy pod

kątem abuzywności, skarżąca pomija dotychczasowy utrwalony dorobek

I CSK 1151/25

7

orzeczniczy. Pozwala to na przyjęcie, że nie doszło do wykazania przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

7. Skarżący nie wykazał również skutecznie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. Jak przedstawiono wyżej, podane przez skarżącego wątpliwości dotyczące

wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. były już przedmiotem dostatecznej analizy

orzecznictwa, istniejące rozbieżności zostały usunięte, a skarżący nie przedstawił

nowych argumentów, świadczących o potrzebie analizy wskazanych zagadnień

przez Sąd Najwyższy po raz kolejny.

8. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

9. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz w związku z § 2 pkt

6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Joanna Misztal-Konecka

(R.N.)

[SOP]