Wnioskodawca domagał się drogi koniecznej. SN nie przyjął jego skargi kasacyjnej

1. Postanowieniem z 22 listopada 2024 r., Sąd Okręgowy w Koninie, w

sprawie z wniosku M. M. przy udziale R. Z., o ustanowienie służebności drogi

koniecznej, na skutek apelacji wnioskodawcy, od postanowienia Sądu Rejonowego

w Koninie z 27 października 2023 r., oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach

postępowania (pkt 2).

I CSK 1167/25

2

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł

wnioskodawca, zaskarżając postanowienie w całości.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., przy czym trzeba

wskazać, że całość uzasadnienia wniosku sprowadza się do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

I CSK 1167/25

3

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że

skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

8. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący wskazał:

„uzasadniając przedmiotowy wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania trzeba

przede wszystkim wskazać, iż Sąd ad quem dokonał błędnej wykładni prawa,

I CSK 1167/25

4

albowiem z ustaleń faktycznych wynikłych w sprawie jasno wynika, że

nieruchomość zabudowana jest na całej szerokości działki, która owszem graniczy

z chodnikiem, który to w sposób bezpośredni przylega do drogi publicznej,

natomiast nie ma żadnej możliwości wjazdu na działkę a także przechodu przez

część znajdującą się z tyłu budynku.”

Skarżący polemizując z ustaleniami Sądu Okręgowego meriti (odnosząc się

do art. 145 k.c.) w rzeczywistości neguje ustalenia faktyczne poczynione na etapie

postępowania rozpoznawczego. Tymczasem, pod pretekstem kwalifikowanego

naruszenia prawa materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w

sprawie oceny dowodów (zob. np. postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK

213/17). Wskazać trzeba, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym

stanie prawnym, nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak

przedmiotowa skarga kasacyjna w znacznej mierze faktycznie dotyczyła właśnie

tego przepisu. To co skarżący określa jako oczywiste naruszenie prawa, stanowi

faktycznie ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy, który wskazał, że

„podziela stanowisko Sądu Rejonowego wyrażone w uzasadnieniu, że

wnioskodawca nie ma interesu społeczno- gospodarczego dla ustanowienia

służebności przechodu, jak również przejazdu po działce uczestnika.

Wnioskodawca nie prowadzi od kilku lat żadnej działalności gospodarczej na

nieruchomości, nie mieszka tam. Uprawnione jest zatem twierdzenie, iż w

konsekwencji nie istnieje potrzeba ustanowienia służebności dojazdu w taki sam

sposób, kiedy wnioskodawca prowadził we wskazanej nieruchomości działalność.”

Dogłębna analiza okoliczności faktycznych została przedstawiona na s. 5-10

uzasadnienia postanowienia sądu drugiej instancji. W ramach kontroli kasacyjnej

Sąd Najwyższy nie kontroluje jednak samej oceny dowodów, a jedynie jej

legalność. Można bowiem zakwestionować sposób zebrania materiału

dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe; w

takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i

wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Zgodnie

bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem

I CSK 1167/25

5

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Na powyższe kwestie zwrócono również uwagę w odpowiedzi na skargę

kasacyjną.

Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga, w

ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta

do rozpoznania.

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520

§ 2 k.p.c. w związku z § 5 pkt 3, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

[a.ł]