Apelacja o wysokość emerytury leżała 16 miesięcy bez terminu. SN przyznał 2000 zł

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 27 maja 2026 r. (data prezentaty Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu) M.S.(dalej także: Skarżąca) wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu apelacyjnym toczącym się

przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt III AUa […] nastąpiła

przewlekłość postępowania;

2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu zalecenia wyznaczenia terminu

rozpoznania sprawy w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się

postanowienia wydanego w niniejszym postępowaniu skargowym;

3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej odpowiedniej sumy

pieniężnej w kwocie 50.000 zł tytułem rekompensaty za stwierdzoną

przewlekłość postępowania.

W uzasadnieniu Skargi wskazano, że w sprawie wystąpiła bezczynność,

która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia polegająca na tym, że dotychczas

nie wyznaczono w niej terminu rozprawy. Wyjaśniono również, że sprawa ma

szczególne znaczenie dla Skarżącej – sprawa dotyczy bowiem wysokości

przysługującego jej świadczenia emerytalnego stanowiącego jej jedyne źródło

utrzymania.

I.2. W odpowiedzi na skargę z 6 lipca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

wskazał, że sprawa oczekuje na rozpoznanie według kolejności wpływu.

Zwrócił uwagę na trudną sytuację kadrową i znaczny wpływ spraw do sądu. Wyjaśnił,

że standardowy okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy ubezpieczeniowej w tym

sądzie wynosi około 14-15 miesięcy.

II. I NSP 261/26

3

II.1. 2 listopada 2023 r. do Sądu Okręgowego we Wrocławiu wpłynął pozew

Skarżącej przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS

lub Organ) oraz odpowiedź Organu na odwołanie. Postępowanie w tej sprawie

prowadzone było pod sygn. VIII U […].

II.2. 19 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu wydał wyrok w sprawie

VIII U […]. Skarżąca wniosła apelację od powyższego wyroku.

II.3. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

13 maja 2025 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania – przydziału

w sprawie III AUa […] sędziego referenta. 19 maja 2025 r. zarządzono doręczenie

odpisu apelacji pełnomocnikowi strony przeciwnej oraz zawiadomienie stron

o składzie sądu wylosowanym do rozpoznania sprawy.

II.4. 5 czerwca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu wpłynęła odpowiedź

Organu na apelację wraz z oświadczeniem o doręczeniu odpisu tego pisma

pełnomocnikowi Skarżącej.

II.5. 27 maja 2026 r. Skarżąca wniosła skargę na przewlekłość postępowania

w sprawie.

III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

I NSP 261/26

4

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny tego,

czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz

znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

I NSP 261/26

5

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle,

jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,

nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02).

Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne,

pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi

(wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie

Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

III.4. Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

13 maja 2025 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania sędziego

referenta. 19 maja 2025 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji stronie przeciwnej

(tj. Skarżącej) i zawiadomienie stron o składzie sądu wyznaczonym do rozpoznania

apelacji. Odpowiedź na apelację wpłynęła do sądu 5 czerwca 2025 r.

Od 19 maja 2025 r. w sprawie nie podjęto żadnych czynności, mimo że

od 5 czerwca 2025 r. sprawa zasadniczo jest gotowa do rozpoznania

(wpłynęła odpowiedź ZUS na apelację). Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym

toczy się już 16 miesięcy. Sprawa nie jest skomplikowana pod względem faktycznym

i prawnym, i nie wymaga przeprowadzenia uzupełniająco postępowania

dowodowego, a jej przedmiot uzasadnia szybkie rozpoznanie (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r. III SPP 154/05, wyrok ETPCz

z 30 października 1999 r., skarga nr 28616/95 w sprawie w sprawie Styranowski

przeciwko Polsce, Reports 1998-VIII, s. 3376). Nie można nie zauważyć,

że po wpłynięciu skargi na przewlekłość postepowania, Sąd nie podjął żadnych

widocznych kroków w kierunku przyspieszenie rozpoznania sprawy,

w tym nie wyznaczył terminu posiedzenia.

Ze względu na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.

orzekł jak w sentencji postanowienia.

I NSP 261/26

6

III.5. Bez znaczenia dla powyższego stwierdzenia pozostaje argumentacja

Prezesa Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu odnosząca się do trudnej sytuacji

kadrowej sądu. Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy

kadrowe, jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie

przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się

przy tym, że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej organizacji

sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja 2019 r., I NSP 29/19;

z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r., I NSP 145/20; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 179/20).

W konsekwencji Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny we Wrocławiu nie mógł

zwolnić się w niniejszej sprawie z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania

wskazując na wieloletnie problemy kadrowe. Liczba spraw w odniesieniu do obsady

kadrowej może co najwyżej prowadzić do stwierdzenia, że przewlekłość

postępowania w niniejszej sprawie nie jest wynikiem zawinionych zaniedbań,

co ostatecznie nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000

do 20.000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

I NSP 261/26

7

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się wniesieniem odwołania

przez Skarżącą, które wpłynęło do Sądu Okręgowego we Wrocławiu 2 listopada

2023 r. Postępowanie toczy się więc od przeszło 2 lata i 10 miesięcy.

Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie, że dotychczas w sprawie

nie przyznano Skarżącej żadnej kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty

za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącej od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu kwotę wynoszącą łącznie 2.000 zł

za okres od 13 maja 2025 r. (tj. od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu) do 15 września 2026 r. W ocenie Sądu Najwyższego wysokość

tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości

dla Skarżącej. W konsekwencji dalej idące żądanie skargi w powyższym zakresie

podlegało oddaleniu jako niezasadne.

III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd

zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił zalecić Sądowi Apelacyjnemu

we Wrocławiu podjęcie czynności zmierzających do wyznaczenia terminu rozprawy,

nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu odpisu postanowienia.

III.8. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy oddalił skargę na podstawie

art. 12 ust. 1 u.s.p.p.

Sk

[a.ł]