SN nie przyjął skargi klienta o odsetki z kredytu odnawialnego banku

Wyrokiem z 16 lipca 2024 r. Sąd Apelacyjny w P. oddalił apelacje obu stron od

wyroku Sądu Okręgowego w P. z 7 kwietnia 2022 r. oraz rozstrzygnął o kosztach

postępowania apelacyjnego. Sąd pierwszej instancji ustalił nieważność umowy

kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF, zawartej 6 października 2006 r.

między powodem a poprzednikiem prawnym pozwanego, i zasądził na rzecz powoda

świadczenia pieniężne. Oddalił natomiast powództwo między innymi w zakresie

żądania zapłaty 76 100,67 zł, obejmującego odsetki pobrane w związku z

wykonywaniem odrębnej umowy odnawialnego kredytu konsumpcyjnego z 6

września 2006 r.

W odniesieniu do tej ostatniej należności Sąd Apelacyjny wskazał, że kredyt

odnawialny wykorzystywano na różne cele, a nie wyłącznie do spłaty kredytu

hipotecznego. Uznał, że nieważność umowy kredytu hipotecznego nie uzasadnia

sama przez się zwrotu odsetek pobranych na podstawie odrębnej umowy.

Dodatkowo zaznaczył, że ewentualne dochodzenie tych wydatków jako szkody

wymagałoby odpowiedniego określenia podstawy faktycznej żądania i wykazania

przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej.

Skargą kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w P. wniósł powód,

zaskarżając wyrok w części, w zakresie w jakim Sąd drugiej instancji oddalił apelację

powoda dotyczącą żądania zwrotu odsetek pobranych na podstawie umowy kredytu

odnawialnego.

Skargę oparto na zarzutach naruszenia prawa materialnego, obejmujących

art. 58 § 1 i 2 oraz art. 353¹ k.c. w związku z art. 69 i art. 76 Prawa bankowego; art.

385¹ § 1 k.c., także w związku z art. 479⁴³ k.p.c. i art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015

r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych

ustaw; art. 405 i art. 410 k.c., jak również przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej i prawa Unii Europejskiej dotyczących ochrony konsumentów,

w szczególności art. 6 i art. 7 dyrektywy Rady 93/13/EWG.

Zarzuty te skarżący wiązał przede wszystkim z zaniechaniem zbadania

z urzędu nieważności umowy kredytu odnawialnego i niedozwolonego charakteru

postanowień regulujących zmianę oprocentowania, nieuwzględnieniem skutków

I CSK 1216/25

3

wpisu analogicznego postanowienia do rejestru klauzul niedozwolonych pod

numerem oraz odmową zwrotu świadczeń, które — według skarżącego — były

nienależne. Kwestionował także odwołanie się do przesłanek odpowiedzialności

odszkodowawczej przy ocenie roszczenia wywodzonego z przepisów o nienależnym

świadczeniu.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w odpowiedniej części

i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie dochodzonej należności

z odsetkami, ewentualnie o uchylenie wyroku w tej części i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów

postępowania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego, powołując art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.

Przedstawił cztery pytania dotyczące tego, czy sąd może zaniechać zbadania

z urzędu nieważności czynności prawnej zawartej z konsumentem, której

postanowienia dotyczące oprocentowania mają być sprzeczne z prawem, zasadami

współżycia społecznego i naturą stosunku prawnego; zaniechać zbadania z urzędu

niedozwolonego charakteru postanowień umowy, jeżeli konsument dochodzi zwrotu

świadczeń spełnionych na jej podstawie; uzależnić badanie nieważności umowy od

zgłoszenia przez konsumenta sformalizowanego zarzutu, określającego podstawę

i sposób wyliczenia roszczenia; odmówić zwrotu świadczeń spełnionych na

podstawie nieważnej umowy ze względu na niewykazanie szkody i związku

przyczynowego.

W uzasadnieniu wniosku powód powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego

i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące uwzględniania nieważności

czynności prawnej i abuzywności postanowień umownych z urzędu oraz

restytucyjnych następstw stosowania niedozwolonych postanowień. Wskazał, że

zakwestionował umowę kredytu odnawialnego już w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji oraz w apelacji.

Skarżący wniósł ponadto o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości pięciu

pytań prejudycjalnych dotyczących zakresu kontroli postanowień umownych

z urzędu, skutków restytucyjnych tej kontroli oraz znaczenia wpisu postanowienia do

rejestru klauzul niedozwolonych.

I CSK 1216/25

4

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę jej przyjęcia do

rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

następuje, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Postępowanie dotyczące przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie służy rozstrzyganiu o zasadności jej podstaw.

Wniosek o przyjęcie skargi i jego uzasadnienie stanowią odrębny od podstaw

kasacyjnych element tego środka zaskarżenia.

Powołanie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia

problemu prawnego o znaczeniu wykraczającym poza rozstrzygnięcie konkretnego

sporu, pozostającego zarazem w związku z podstawą faktyczną i prawną

zaskarżonego orzeczenia. Konieczne jest wskazanie poważnych wątpliwości oraz

argumentów uzasadniających konkurencyjne sposoby ich rozwiązania. Samo

określenie dziedziny sporu lub zakwestionowanie zastosowania przepisu do

okoliczności sprawy nie realizuje tego wymagania (postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383).

Wniosek skarżącego nie wykazuje wystąpienia tak rozumianej przyczyny

przyjęcia skargi.

Pierwsze z przedstawionych pytań dotyczy obowiązku uwzględniania przez

sąd nieważności czynności prawnej z urzędu. Kwestia ta została wyjaśniona

w utrwalonym orzecznictwie. W uchwale z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZP 26/05

(OSNC 2006, Nr 4, poz. 63), Sąd Najwyższy przyjął, że nieważność czynności

prawnej należy uwzględniać w każdym stanie sprawy, na podstawie materiału

zgromadzonego zgodnie z właściwymi regułami postępowania. Stanowisko to

potwierdzono m.in. w wyroku z dnia 23 lutego 2017 r., V CSK 361/16 (LEX nr

I CSK 1216/25

5

2294419). Sam skarżący przywołał te orzeczenia, nie przedstawiając argumentów

wskazujących na potrzebę zmiany lub uzupełnienia wynikającej z nich wykładni.

Również obowiązek badania z urzędu niedozwolonego charakteru

postanowień umowy konsumenckiej nie stanowi zagadnienia niewyjaśnionego.

Wynika on z utrwalonej wykładni dyrektywy 93/13, przedstawionej m.in. w wyroku

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 2009 r., C-243/08, Pannon GSM.

Obowiązek ten znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

w tym w uzasadnieniu uchwały z dnia 15 września 2020 r., III CZP 87/19 (OSNC

2021, Nr 2, poz. 11), powołanej przez skarżącego. Brak sformalizowanego zarzutu

konsumenta nie stanowi sam przez się podstawy do zaniechania wymaganej

kontroli. Zakres tej kontroli został doprecyzowany w wyroku Trybunału

Sprawiedliwości z dnia 11 marca 2020 r., C-511/17, Lintner. Kontrola obejmuje

postanowienia związane z przedmiotem sporu, również niezakwestionowane

wyraźnie przez konsumenta. W razie potrzeby sąd powinien podjąć środki

dowodowe umożliwiające dokonanie tej oceny. Jednocześnie obowiązek działania

z urzędu nie oznacza nieograniczonego rozszerzania przedmiotu postępowania.

Zastosowanie tych zasad wymaga uwzględnienia dochodzonego żądania,

przytoczonych okoliczności i znaczenia danego postanowienia dla rozstrzygnięcia.

Skarżący nie wskazał nierozstrzygniętej wątpliwości dotyczącej treści tych

obowiązków. Utrzymuje natomiast, że Sąd Apelacyjny nie wykonał ich

w rozpoznawanej sprawie, mimo dochodzenia zwrotu odsetek od kredytu

odnawialnego i podniesienia zarzutów dotyczących postanowień tej umowy.

Z podstawy faktycznej rozstrzygnięcia wynika, że umowa kredytu odnawialnego

została zawarta wcześniej, przewidywała udostępnienie środków na dowolny cel

konsumpcyjny i była wykorzystywana również do finansowania innych wydatków

powoda.

Trzecie i czwarte pytanie zostały ponadto sformułowane przy założeniu, że

Sąd Apelacyjny uzależnił zwrot nienależnego świadczenia od zgłoszenia

sformalizowanego zarzutu nieważności oraz wykazania szkody i związku

przyczynowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika tymczasem, że

rozważania dotyczące szkody miały charakter dodatkowy: odnosiły się do

ewentualnej, odmiennej podstawy dochodzenia kosztów finansowania spłaty kredytu

hipotecznego środkami pochodzącymi z kredytu odnawialnego. Sąd Apelacyjny nie

I CSK 1216/25

6

przyjął, że wykazanie szkody stanowi przesłankę zwrotu nienależnego świadczenia.

Rozróżnienie roszczenia restytucyjnego i odszkodowawczego nie wymaga w tym

zakresie nowej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Roszczenie o zwrot świadczenia

spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy podlega ocenie na podstawie art. 410

w związku z art. 405 k.c. Restytucyjny charakter rozliczeń wynikających

z nieważności umowy kredytu potwierdzono m.in. w uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 (OSNC 2021, Nr 6, poz. 40). Ocena, czy

w konkretnej sprawie spełniono przesłanki takiego roszczenia, jest jednak odrębna

od ustalenia, czy skarżący wykazał przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Nie zmienia powyższej oceny określenie naruszeń prawa materialnego jako

oczywistych, zamieszczone przy wniosku o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy

na podstawie art. 39816 k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz

wyodrębniona część jego uzasadnienia zostały oparte na występowaniu istotnego

zagadnienia prawnego. Nie przedstawiono odrębnego wywodu wykazującego

przyczynę przewidzianą w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. O rozróżnieniu tym decyduje treść

argumentacji, nie samo wskazanie numeru przepisu. Sąd Najwyższy nie może

jednak zastąpić oceny powołanego zagadnienia prawnego poszukiwaniem innej

przyczyny przyjęcia skargi w uzasadnieniu jej podstaw. Wniesienie skargi kasacyjnej

wobec jej charakteru jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, przysługującego

poza tokiem instancji odwoławczej, poddane zostało wysokim wymaganiom

prawnym, tak formalnym, jak i merytorycznym, w szczególności ze względu na

publiczny cel, jakiemu służy. Należy wyraźnie odróżnić przesłankę konieczności

rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego od oczywistej zasadności skargi.

W zakresie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy

jest związany okolicznościami podanymi przez skarżącego, a te w niniejszej sprawie

sprowadzały się do zagadnień, które nie posiadają waloru nowości, a więc nie

stanowiły istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Przedstawione przez skarżącego zagadnienia dotyczą obowiązku uwzględniania

nieważności czynności prawnej oraz niedozwolonego charakteru postanowień

umownych z urzędu. Zakres tych obowiązków został już wyjaśniony w orzecznictwie

Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości. Okoliczność, że skarżący dochodził

zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu odnawialnego

i kwestionował postanowienia tej umowy, może mieć znaczenie dla oceny

I CSK 1216/25

7

prawidłowości zastosowania wskazanych reguł w rozpoznawanej sprawie. Nie

wykazuje jednak sama przez się występowania istotnego zagadnienia prawnego,

wymagającego rozstrzygnięcia w ramach postępowania kasacyjnego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102

w związku z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c.

SSN Tomasz Szczurowski

K.J.

[a.ł]