SN nie przyjął skargi banku w sporze o kredyt waloryzowany kursem waluty obcej

Wyrokiem z 17 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację pozwanego Banku od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 2

października 2023 r., ustalającego nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z

bliżej oznaczonej umowy kredytu zawartej w dniu 5 czerwca 2006 r. między

poprzednikiem prawnym pozwanego a powodami i zasądzającego od pozwanego

na rzecz powodów łącznie kwotę 118.913,34 zł wraz z bliżej oznaczonymi

odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt

1, 2 i 3 k.p.c. Jego zdaniem w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów

I CSK 1253/25

2

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy

93/13 (w odniesieniu do abuzywności waloryzacyjnych) oraz art. 3531 w związku z

art. 58 § 1 i 3 k.c. (w odniesieniu do nieważności klauzul waloryzacyjnych), także w

związku z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie skarżącego w sprawie wystąpiły również istotne zagadnienia

prawne, wyrażające się w następujących pytaniach:

1) czy w przypadku, gdy proces poinformowania konsumenta o ryzykach,

wynikających z wprowadzenia do umowy kredytu klauzul przewidujących

indeksację (waloryzację) kursem waluty obcej, polegał na przedstawieniu

konsumentowi szczegółowej informacji o ryzyku kursowym związanym z

zaciągnięciem kredytu, a konsument potwierdził przekazanie tej szczegółowej i

wyczerpującej informacji (wynikającej z procedur wewnętrznych Banku) przez

złożenie pisemnego oświadczenia, to czy klauzule obciążające konsumenta

ryzykiem kursowym mają charakter jednoznaczny i nie stanowią postanowień

niedozwolonych w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.? (wątpliwość prawna dotycząca art.

3851 § 1 k.c.);

2) czy w przypadku, gdy postanowienia waloryzacyjne umowy kredytu

indeksowanego (waloryzowanego), określające wysokość kwoty kredytu i wysokość

rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w walucie obcej przez odesłanie do kursów

publikowanych w tabelach kursowych banku-kredytodawcy, zostają uznane za

bezskuteczne jako postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c.

(abuzywne) lub nieważne, a jednocześnie Sąd stwierdzi, że nie jest możliwe

utrzymanie indeksowanego (waloryzowanego) charakteru umowy, to czy skutkiem

ich eliminacji z umowy jest (1) stwierdzenie, że sporna umowa upada w całości, czy

też (2) eliminacja mechanizmu waloryzacji z umowy i przekształcenie jej z mocą

wsteczną w kredyt złotowy?;

3) jakie oprocentowanie należy przyjąć dla wyliczenia odsetek od

hipotetycznego kredytu Złotowego w przypadku stwierdzenia, że skutkiem

abuzywności lub nieważności postanowień waloryzacyjnych zawartych w umowie

kredytu indeksowanego (waloryzowanego) jest eliminacja mechanizmu waloryzacji

I CSK 1253/25

3

z umowy i przekształcenie jej z mocą wsteczną w kredyt złotowy, w szczególności,

czy powinno być to (1) zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej WIBOR

3M; (2) stałe oprocentowanie w wysokości ustalonej przez strony w dniu zawarcia

umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego), wpisane do tej umowy; czy też

(3) zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej właściwej dla waluty

waloryzacji, czyli np. LIBOR 3M dla CHF (w przypadku umowy zawierającej

odniesienie do kursu franka szwajcarskiego)?

Zdaniem Banku przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia

również nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., gdyż Sąd

I instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, mimo braku uprzedniego

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd I instancji nie

rozpoznał wniosku pozwanego o dowód z opinii biegłego (zgłoszonego w pkt. 7

petitum odpowiedzi na pozew) i pozbawił tym samym pozwanego prawa do

rozprawy w tym zakresie, co skutkowało pozbawieniem Pozwanego możności

obrony jego praw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

I CSK 1253/25

4

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię

przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ

102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK

I CSK 1253/25

5

111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia

2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

Zagadnienia i wątpliwości prawne sformułowane przez pozwanego nie

czynią zadość wskazanym wymaganiom, zostały już bowiem wystarczająco

wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego uwzględniającym judykaturę

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, jakie przesłanki muszą być spełnione,

aby można było przyjąć, iż konsument został należycie poinformowany o ryzyku

walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty obcej

czy denominowanego w tej walucie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022

r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl. z

dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, niepubl. i z dnia 25 października 2023 r., II

CKSP 810/23), co wskazywałoby na jednoznaczność postanowienia

wprowadzającego to ryzyko i wykluczało jego kontrolę pod kątem abuzywności,

zważywszy, iż chodzi o postanowienie określające świadczenie główne (por. art.

3851 § 1 zd. 2 k.c.). W tym kontekście zastrzegał m.in., że ogólne pouczenie

konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest

denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość

raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest niewystarczające dla

stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej

informacji. Podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank obowiązującego w

dacie zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji S Komisji Nadzoru

Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych

zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny, iż bank nie

udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać

nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z

dnia 25 października 2023 r., II CKSP 810/23, niepubl., postanowienie Sądu

I CSK 1253/25

6

Najwyższego z dnia 30 września 2022 r., I CSK 2071/22, niepubl. i tam

przywoływane orzeczenia).

Pozostałe zagadnienia i wątpliwości interpretacyjne – w istocie się dublujące

– pomijają z kolei, że zgodnie z obecnie jednolitym już orzecznictwem Sądu

Najwyższego wyeliminowanie dotkniętych abuzywnością tzw. klauzul

przeliczeniowych prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego,

charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i

uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest

równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za

umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby

nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Rzecz bowiem w

tym, że bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego

dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia

związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko

walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22).

Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o

charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz.

20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22,

niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022

r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.,

z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II

CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl., z dnia

27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP

1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25

lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,

niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada

2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl. oraz z dnia 6

I CSK 1253/25

7

września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie dlatego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja 2022 r., II

CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia

28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia 8

listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z

dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22, z

dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP

1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,

niepubl.). Jeżeli zaś bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację

zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania

postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej

nieważności jest art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 września

2021 r., I CSKP 166/21, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.,

z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).

Z kolei argumentacja dotycząca nieważności postępowania pomija, że

przyczyną przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 §

1 pkt 3 k.p.c., nie może być ewentualna nieważność postępowania przed sądem

pierwszej instancji, a tylko nieważność postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy

bowiem rozpatrując skargę kasacyjną nie jest władny w ramach bezpośredniej

kontroli badać ważności (nieważności) postępowania przed sądem pierwszej

instancji (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 1997 r. I CKN 825/97,

OSNC 1998 Nr 5, poz. 81; postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lutego 2004 r., III

CK 38/04, niepubl. oraz wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 2005 r., III CK

323/04, nie publ.). Badanie takie - mające jednak charakter pośredni - jest możliwe,

gdy skarżący w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuca sądowi drugiej

instancji naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie

I CSK 1253/25

8

nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Na etapie przedsądu

nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji może być zatem

badana w ramach przesłanki oczywistej zasadności skargi ze względu na

naruszenie przez sąd drugiej instancji prawa procesowego (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 13 września 2012 r., V CSK 384/11, niepubl.; postanowienia Sądu

Najwyższego z 31 lipca 2018 r., I CSK 212/18, niepubl. oraz z 30 kwietnia 2021 r., I

CSK 714/20, niepubl. i powołane w nich judykaty). Jednakże skarżący w ogóle nie

powołał się na przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[SOP]