SN nie przyjął skargi banku w sprawie kredytu frankowego, bank zapłaci syndykowi 5400 zł

I CSK 1275/25

2

Wyrokiem z 12 grudnia 2023 r., I C 1494/22, Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu oraz zasądził od banku na rzecz

powodowych kredytobiorców 16 538,19 zł i 17 255,79 franków szwajcarskich (CHF)

z odsetkami tytułem zwrotu zapłaconych rat kredytu.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 27 stycznia 2010 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 153 000

zł, indeksowanego do franka szwajcarskiego, podlegającego spłacie w 360

miesięcznych ratach. Zgodnie z regulaminem kredyt indeksowany do waluty obcej

jest oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej

dotyczącej waluty innej niż złoty, a wypłata i spłata odbywa się w złotych, w oparciu

o kurs waluty obcej według tabeli banku. Strony 5 listopada 2012 r. zawarły aneks,

w którym postanowiono, że spłata udzielonego kredytu może następować w CHF.

Kredytobiorcy rozwiedli się w 2015 r., ale nadal spłacali kredyt. W wykonaniu umowy

uiścili na rzecz banku w sumie 33 076,39 zł, natomiast od 30 listopada 2012 r. do 23

sierpnia 2022 r. uiścili 34 511,58 CHF tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych.

Postanowieniem z 15 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto

w Poznaniu ogłosił upadłość kredytobiorcy. Sąd Apelacyjny w Szczecinie

postanowieniem z 1 października 2024 r. zawiesił postępowania w sprawie

z powództwa kredytobiorcy, wezwał do udziału w sprawie syndyka masy upadłości

i podjął postępowanie z udziałem syndyka.

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące

indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym

i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne

zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede wszystkim

kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy poinformowani

przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby uzasadniać

przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny.

Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców oświadczenia, iż są świadomi

ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do

I CSK 1275/25

3

złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. Formalne

poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest wystarczające dla

uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu indeksacji za transparentne.

Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko kursowe,

ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez

przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym

ograniczone. Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia

umowne należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które

uzależniają wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji

tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.

Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule

obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie

wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego

świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na potrzebę wykładni:

1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851

§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;

2. art. 189 k.p.c.;

oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych tj.

1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro

klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie

stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;

2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki

umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy, jako konsekwencji

wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania

I CSK 1275/25

4

umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i

faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych

warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla

określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej,

do stawki referencyjnej WIBOR;

3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania

spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3

pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty

innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich;

4. czy przedumowny obowiązek informacyjny wobec konsumenta stanowi

element postanowienia umownego, w związku z czym ewentualny brak wypełnienia

takiego obowiązku może podlegać badaniu jako samodzielna przesłanka

abuzywności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia

abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych

na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast

uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi

zasady prawnej podniesiono tezy:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

I CSK 1275/25

5

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają

istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego

źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji

o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub

zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania

art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,

III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany

nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),

chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy

kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia

powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wprawdzie

art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy, gdyż

nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych żądaniach,

w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu. Jednak

w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy rozumianej jako

skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego mającego powstać

na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie zostanie wykonana

w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona umowy ma interes

prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności umowy kreującej

ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z wykonaną częścią

umowy.

Nie jest istotnym zagadnieniem prawnym kwestia obowiązku informacyjnego

banku wobec konsumenta, gdyż już sam mechanizm ustalania kursów waluty na

podstawie tabel kursowych banku w sposób oczywisty narusza rażąco jego interesy

i skutkuje nieważnością umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 1275/25

6

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. syndykowi masy upadłości kredytobiorcy

przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę

kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio

§ 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]