SN odmówił przyjęcia skargi syndyka banku w sporze o kredyt indeksowany

Wyrokiem częściowym z 26 sierpnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił

apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 lipca 2022 r.

w zakresie ustalającym nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej

oznaczonej umowy kredytu hipotecznego z dnia 15 czerwca 2007 r., podpisanej

dnia 22 czerwca 2007 r.

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 i 2

k.p.c. Zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne zagadnienia prawne

wyrażające się w pytaniach:

I CSK 1280/25

2

- czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli abuzywnej

może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust. 1 ustawy z

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze

zm.; dalej – „p.up.”) wobec tego, że postanowienie prowadzi do upadku umowy na

skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu

postępowania upadłościowego, jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli przez

skutek w postaci upadku umowy kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty

rat takiego kredytu do masy upadłości?;

- czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 p.up. i tym samym podlega zawieszeniu na

podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i

z art. 145 ust. 1 pr.up. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i

wyczerpania trybu określonego ustawą?

Ponadto wskazał, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i z art. 145 ust. 1 pr.up. oraz art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 144 ust. 1 i z art. 145 ust. 1 pr.up.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

I CSK 1280/25

3

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który

jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio

sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle

zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą

możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego

zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ

35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9

kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia

sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas

rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.).

Powołanie się zaś na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię

przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione

w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich

dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,

na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty

charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z

punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

I CSK 1280/25

4

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ

102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK

111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,

V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia

2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pojęcia „postępowań

dotyczących masy upadłości” nie można utożsamiać z postępowaniami

o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy upadłości, o których mowa w art.

145 ust. 1 pr. upadł. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada 2017 r., I CSK

672/17, niepubl.). Wyjaśniono również, że z racji charakteru powództwa o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu tego rodzaju roszczenie nie może

być realizowane w trybie sporządzenia listy wierzytelności, nie jest zobowiązaniem

pieniężnym ani zobowiązaniem majątkowym niepieniężnym upadłego, które może

być przekształcone w zobowiązanie pieniężne, zaś pozytywne rozstrzygnięcie

takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym podlegającym

przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego

komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy

otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.). Sprawa

o tego rodzaju roszczenie z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem

przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie

jest więc sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w

rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. upadł., a tym samym postępowanie w tym

przedmiocie może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka

(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., I CSK 3383/24,

niepubl., z 28 maja 2025 r., I CSK 236/25, niepubl., z 29 maja 2025 r., I CSK

2721/24, niepubl. i z 11 czerwca 2025 r., I CSK 3309/24, niepubl.).

Zagadnienie, czy postanowienie umowy kredytu mające charakter klauzuli

abuzywnej może być uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości na podstawie

art. 84 ust. 1 p.up., nie zostało bliżej uzasadnione – w szczególności w

I CSK 1280/25

5

uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie

ustosunkował się do argumentacji Sądu Apelacyjnego, który zwracał uwagę, że

sankcji określonej w tym przepisie nie można zastosować do postanowień

umownych uznanych za nieważne, skoro nie wywołują one żadnych skutków

prawnych w stosunku do masy upadłości - i już z tego względu nie może

uzasadniać przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ponadto Sąd Najwyższy

wyjaśniał już (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2026 r., I

CSK 3371/25, niepubl.), że ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy nie ma wpływu na

ocenę abuzywnego charakteru postanowień umów, które zawarł z konsumentami,

jak również na powstające z mocy prawa skutki ich abuzywności, gdyż oceny, czy

postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według

stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2).

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on

świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z

mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada

prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).

Sformułowane przez skarżącego wątpliwości nie uzasadniają w

konsekwencji wniosku o wystąpieniu przyczyn z art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

postanowił, jak w sentencji.

Roman Trzaskowski

(K.L.)

[SOP]

I CSK 1280/25

6