Pożar budynku z 2016 r. SN nie przyjął skargi ubezpieczyciela o odsetki

1. Wyrokiem z 23 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, w sprawie

z powództwa B.S. przeciwko S. spółce akcyjnej w S. o zapłatę, zmienił na skutek

apelacji powódki wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 13 października 2023 r.

w ten sposób, że: zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 700 851 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 września 2016 r. do dnia zapłaty oraz

kwotę 266 275,86 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 września 2021 r.

do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałej części (pkt I); orzekł o kosztach

I CSK 1358/25

2

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kosztach sądowych (pkt II

i III).

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, wskazując na naruszenie art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. oraz w zw. z

art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych,

Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli

Komunikacyjnych (dalej: „.u.u.o.”); art. 363 § 2 k.c.; art. 817 § 2 k.c. w zw. z art. 14

ust. 2 i 3 u.u.o.; art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 363 § 2 k.c.; art. 5 k.c., a także art. 316

k.p.c. w zw. z art. 3271 § 1 k.p.c. przy zastosowaniu art. 391 k.p.c. oraz art. 227

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

3. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na występowanie w sprawie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4

k.p.c.

Zdaniem skarżącej w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

wyrażające się w potrzebie wyjaśnienia, czy dopuszczalne jest zasądzenie przez

sąd odsetek za stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia ubezpieczeniowego za

okres poprzedzający dzień wyrokowania, w sytuacji gdy ubezpieczyciel spełnił

świadczenie w uzasadnionej jego zdaniem wysokości albo poinformował na piśmie

osobę występującą z roszczeniem w ustawowym terminie, wskazując na

okoliczności oraz podstawę prawną uzasadniającą całkowitą lub częściową

odmowę wypłaty świadczenia, a sąd na skutek wytoczenia powództwa przez

uprawnionego z umowy ubezpieczenia zasądza odszkodowanie, czy też

zadośćuczynienie, uwzględniając wszystkie okoliczności stanu faktycznego, w tym

możliwe skutki, jakie mogą pojawić się w przyszłości, i w sytuacji, gdy pomiędzy

datą wymagalności a datą wyrokowania dojdzie do zwiększenia się rozmiarów

uszczerbku lub wzrostu cen i gdy sąd w wyroku bierze pod uwagę aktualny na

dzień zamknięcia rozprawy stan spraw oraz poziom cen z tej samej daty.

Strona pozwana wskazała również, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów w zakresie problematyki sformułowanej jako istotne

zagadnienie prawne.

I CSK 1358/25

3

Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest nadto oczywiście zasadna, z uwagi

na zaniechanie przez Sąd drugiej instancji ponownego i wszechstronnego

merytorycznego rozpoznania sprawy. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił wszystkich

okoliczności stanu faktycznego istotnych dla wydania wyroku, pominął

merytoryczne zarzuty strony pozwanej, nie dopatrzył się w czynnościach

procesowych powódki nadużycia, zaniechał zastosowania właściwych przepisów

prawa materialnego, co doprowadziło do wydania orzeczenia wbrew stanowi

faktycznemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może

być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie

I CSK 1358/25

4

Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie

w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,

zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.

3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w

sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne

oraz kwalifikowane przesłanki wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących

o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może

polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą

pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią

instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą

szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko

w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym.

5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN:

z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i

z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

I CSK 1358/25

5

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co powoduje konieczność przytoczenia orzeczeń sądów wydanych

w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki

konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze

strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów

dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający.

Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od

Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r.,

I CSK 980/14, i z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżąca skutecznie wykazała, iż w sprawie

zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego problematyka dopuszczalności

zasądzenia przez sąd odsetek za stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia

ubezpieczeniowego za okres poprzedzający dzień wyrokowania.

Skarżąca trafnie wskazała, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

zauważalna jest różnorodność poglądów odnośnie do wskazywania daty, od której

należy liczyć należne poszkodowanemu odsetki. Przeglądu stanowisk dokonał Sąd

Najwyższy przykładowo w wyroku z 17 czerwca 2010 r., III CSK 308/09.

Wyróżniono trzy poglądy. Według pierwszego zobowiązany do naprawienia szkody

popada w opóźnienie, ze skutkami wynikającymi z art. 481 § 1 k.c., od dnia

wezwania go przez poszkodowanego do zapłaty odszkodowania bez względu na to,

z jakiej daty ceny są podstawą ustalenia wysokości odszkodowania. Stanowisko to

uzasadniane jest tym, że obecnie funkcja odszkodowawcza odsetek przeważa nad

ich funkcją waloryzacyjną, a zasądzenie odsetek od daty wyrokowania prowadzi w

istocie do ich umorzenia za okres przed datą wyroku, co jest nieuzasadnionym

uprzywilejowaniem dłużnika (np. wyrok SN z 16 lipca 2004 r., I CK 83/04).

I CSK 1358/25

6

Zgodnie z drugim poglądem przyjmuje się, że w wypadku ustalenia

wysokości odszkodowania na podstawie cen z daty wyrokowania albo z innej daty

od tych dat należą się wierzycielowi odsetki. Tę koncepcję uzasadniają argumenty

wskazujące, że odszkodowanie staje się wymagalne od daty stanowiącej podstawę

ustalenia wysokości odszkodowania – zasadniczo od chwili wyrokowania przez sąd,

i z tą też chwilą dłużnik popada w stan opóźnienia w jego zapłacie, ponieważ wyrok

ustalający odszkodowanie według cen z chwili wyrokowania bądź z innej daty ma

charakter kształtujący. W konsekwencji dopiero od chwili określenia wysokości

odszkodowania przez sąd możliwe jest obarczenie dłużnika negatywnymi

skutkami prawnymi, wynikającymi z art. 481 § 1 k.c. za spełnienie tak określonego

świadczenia z opóźnieniem, a data wymagalności roszczenia odszkodowawczego

nie jest tożsama z datą popadnięcia dłużnika w stan opóźnienia w zapłacie

odszkodowania. Ponadto zachodzi zbieżność funkcji kompensacyjnej – wynikającej

z art. 481 § 1 i 2 oraz art. 363 § 2 k.c. – której celem jest zapewnienie

poszkodowanemu pełnego odszkodowania przez waloryzację jego wysokości,

co powinno zapewnić mu naprawienie w pełni doznanej szkody. Zasądzenie

odszkodowania wraz z odsetkami za czas opóźnienia nie może powodować

wzbogacenia się poszkodowanego kosztem osoby odpowiedzialnej za naprawienie

szkody, do czego mogłoby dojść, gdyby poszkodowany otrzymał nie tylko

odszkodowanie wyrównujące mu doznaną szkodę, ale również dodatkową korzyść

w postaci wysokich odsetek ustawowych (uchwały SN z 31 stycznia 1994 r., III CZP

184/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz. 155, oraz z 6 września 1994 r., III CZP 105/94,

OSNC 1995, nr 2, poz. 26; wyroki SN: z 27 marca 2001 r., IV CKN 297/00; z 8 maja

2003 r., II CKN 66/01; z 21 listopada 2003 r., II CK 239/02, oraz z 9 maja 2008 r., III

CSK 17/08).

Trzecie stanowisko akcentuje potrzebę stosowania mechanizmu

korygującego, który w wypadku ustalenia wysokości odszkodowania według cen

z daty wyrokowania nie pozbawi poszkodowanego ani odsetek ustawowych od daty

wymagalności odszkodowania wyrażonego sumą pieniężną ustaloną według cen

z tej daty, ani odsetek ustawowych od przyznanego odszkodowania od daty jego

zasądzenia (uchwała SN z 19 marca 1998 r., III CZP 72/97, OSNC 1998, nr 9,

poz. 133).

I CSK 1358/25

7

Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się również, że

zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres wcześniejszy (przed

dniem wyrokowania) można rozważać tylko w sytuacji, w której z dokonanych w

sprawie ustaleń wynika, iż wysokość zasądzonego świadczenia pieniężnego, od

którego należą się odsetki, była aktualna nie tylko na chwilę wyrokowania, ale także

w okresie poprzedzającym datę wyrokowania sądu, gdy wezwano dłużnika o

zapłatę tej kwoty. W przeciwnym przypadku może dojść do uprzywilejowania

wierzyciela, który może osiągnąć podwójną korzyść – zarówno przez waloryzację

świadczenia przez ustalenie jego wysokości według cen z chwili wyrokowania, jak i

przez zasądzenie odsetek, które pełnią też funkcję zmierzającą do zapobieżenia

skutkom spadku wartości świadczenia pieniężnego, za okres poprzedzający tę datę

(postanowienie SN z 27 listopada 2024 r., I CSK 3693/23).

Problematyka, na którą wskazuje skarżąca, była już wielokrotnie

podejmowana w orzecznictwie sądowym, ale równocześnie jest w znacznej mierze

determinowana okolicznościami faktycznymi danej sprawy. Różnorodność

poglądów w orzecznictwie nie stanowi w tym przypadku o istnieniu istotnego

problemu prawnego czy o rozbieżnościach orzeczniczych, lecz o mnogości

rozmaitych sytuacji, które uzasadniają różny wynik orzeczniczy.

Z uzasadnienia wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną wynika, że Sąd

drugiej instancji uznał, iż materiał dowodowy sprawy potwierdza dokonanie

formalnego zgłoszenia szkody ubezpieczycielowi i oświadczenie strony pozwanej

o odmowie uznania jakichkolwiek roszczeń powódki. Powódka przed rozpoczęciem

postępowania ani w trakcie postępowania sądowego przed sądami powszechnymi

nie otrzymała od ubezpieczyciela – profesjonalnego podmiotu prowadzącego

działalność ubezpieczeniową – jakiejkolwiek kwoty, która pozwalałaby choćby na

zabezpieczenie pogorzeliska przed dalszą degradacją czy kradzieżami mienia ze

spalonego budynku, w sytuacji gdy do zaistnienia szkody pożarowej doszło w nocy

z 22 na 23 marca 2016 r., a wyrok pierwszej instancji zapadł 13 października 2023

r. Powódka została zatem zmuszona do wystąpienia na drogę postępowania

sądowego przez ubezpieczyciela, który bezpodstawnie odmówił wypłaty należnego

odszkodowania. Okoliczności te doprowadziły Sąd Apelacyjny do wniosku, że

zasadne będzie, aby odsetki na rzecz powódki zostały zasądzone także za okres

I CSK 1358/25

8

poprzedzający datę wyrokowania, a swoje stanowisko Sąd odwoławczy szeroko

uzasadnił.

Skarżąca nie zgadza się z takim rozumowaniem i przedstawia własną ocenę

rozstrzygnięcia. Problematyka podana przez skarżącą w ramach sfomułowania

istotnego zagadnienia prawnego stanowi jednak jedynie polemikę ze stanowiskiem

Sądu drugiej instancji.

Podobnie nie można uznać, że strona pozwana wykazała, iż w sprawie

zachodzi przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Podana przez skarżącą

argumentacja stanowi w istocie powtórzenie rozważań dotyczących wykazania

istotnego zagadnienia prawnego, w związku z czym nie zasługuje na

uwzględnienie, z powodów podanych powyżej.

7. Odnosząc się do powołanej przez skarżącą oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest

pogląd, iż uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jako przesłanki

przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na kwalifikowaną postać

naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub

procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.

Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone

orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w

motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie zawiera argumentów

uzasadniających stwierdzenie występowania tak rozumianej oczywistej zasadności.

Skarżąca nie wykazała oczywistego naruszenia przepisów prawa, ograniczając się

I CSK 1358/25

9

do ogólnego zanegowania rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji oraz próby

podważenia ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Uszło uwagi strony

pozwanej, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest

związany dokonanymi przez sądy meriti ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Zawarty w art. 3983 § 3

k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów

lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia oznaczają niedopuszczalność

powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji

polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów

również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

8. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

9. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.). O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. oraz w zw. z §

2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Joanna Misztal-Konecka

(R.N.)

[a.ł]