Spór o datę rozdzielności majątkowej z 2021 r. SN nie przyjął skargi pozwanego

1. Wyrokiem z 17 grudnia 2024 r., Sąd Okręgowy w Gliwicach, w sprawie z

powództwa A.B. przeciwko G.B., o ustanowienie rozdzielności majątkowej

małżeńskiej, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach

z 9 maja 2024 r., oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt

2).

2. Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła strona

I CSK 1365/25

2

pozwana, zaskarżając wyrok w całości.

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

I CSK 1365/25

3

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że

skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą powołane przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a

jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się

do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III

CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

I CSK 1365/25

4

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

9. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

10. To co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być

jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.,

gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem

świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że

z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o

oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi

warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na

samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21).

W przedmiotowej sprawie zachodzi powyższa sytuacja. Skarżący, w

uzasadnieniu do wniosku o przyjęcie skargi na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,

I CSK 1365/25

5

odwołuje się do problematyki związanej z rozumieniem przesłanki „ważnych

powodów” (art. 52 k.r.o.) oraz kwestiami ustanowienia rozdzielności majątkowej

przez sąd, o których jest również mowa w kontekście przesłanek wynikających z

art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Skarżący łączy zatem przesłanki wskazane w art. 3989

§ 1 pkt 1, 2, 4 k.p.c.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazano, że „w ocenie skarżącej oczywista zasadność skargi wynikała z

naruszenia przez Sąd II instancji prawa materialnego, tj.: art. 52 § 1 i 2 k.r.o.

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie nieprawidłowe subsumcji

przepisów do ustanowionego przez Sąd stanu faktycznego sprawy.” Ponadto

dodano, że: „oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika ponadto z naruszenia

przez Sąd Okręgowy zasady współżycia społecznego, normy art. 5 k.c.”

Skarżący polemizując z ustaleniami Sądów meriti, w rzeczywistości neguje

ustalenia faktyczne poczynione na etapie postępowania rozpoznawczego.

Tymczasem, pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie

można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (zob. np.

postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Wskazać trzeba, że zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić

skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak przedmiotowa skarga kasacyjna w

znacznej mierze dotyczyła właśnie tego przepisu (choć nie został on bezpośrednio

wskazany w skardze kasacyjnej). Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Ponadto należy wskazać, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku

podkreślił, że „obecnie małżonkowie nie utrzymują żadnych relacji, nie mieszkają

razem, a panujący między nimi konflikt uniemożliwia wspólne podejmowanie

decyzji i wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym. Podnoszone w trakcie

rozprawy apelacyjnej przez pozwaną zarzuty dotyczące niewierności pozwanego

jedynie potwierdzają te ustalenia, natomiast okoliczności ta wobec treści

pozostałego materiału dowodowego w sprawie nie ma znaczenia dla jej

I CSK 1365/25

6

rozstrzygnięcia.” Sąd Okręgowy szczegółowo rozważył również zastosowanie art. 5

k.c., co znalazło wyraz w podsumowaniu: „z tych przyczyn przekonanie pozwanej o

jej pokrzywdzeniu na skutek ustalonej na dzień 24 grudnia 2021 roku daty ustania

wspólności majątkowej małżeńskiej nie jest uzasadnione.” Stanowisko Sądu

Okręgowego zasługuje na aprobatę.

Nie można zatem w niniejszej sprawie uznać, że doszło do naruszenia, które

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Ponadto Sąd

Najwyższy podziela argumentację wyrażoną w odpowiedzi na skargę kasacyjną, a

ponowne przywoływanie wskazanych tam wywodów uznaje w tym miejscu za

zbędne.

W przedmiotowej sprawie skarżący sformułował zagadnienia prawne, które

jednak nie spełniają kryteriów opisanych powyżej. Należy podkreślić, że wskazanie

w art. 52 § 2 k.r.o., iż wyjątkowym wypadkiem uzasadniającym możliwość

ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż wytoczenie

powództwa jest okoliczność, że małżonkowie żyli w rozłączeniu, nie oznacza, iż w

każdym przypadku życia w rozłączeniu sąd ma obowiązek ustanowienia

rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa,

lecz jedynie możliwość ustanowienia tej rozdzielności w takiej sytuacji

(postanowienie SN z 20 sierpnia 2025 r., I CSK 404/25). Przy ustalaniu i wykładni

ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. należy się bowiem koncentrować

na sferze stosunków prawno-majątkowych małżonków (postanowienie SN z 30

grudnia 2024 r., I CSK 3057/23). Ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej

między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub umownej, z

dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, jest dopuszczalne w

zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu)

niemożliwe było już w tym dniu współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym

(postanowienie SN z 27 września 2024 r., I CSK 4245/23).

Powyższe przykłady postanowień Sądu Najwyższego są kontynuacją

ugruntowanych poglądów orzeczniczych i doktrynalnych. W kontekście treści

skonstruowanych przez skarżącego zagadnień prawnych należy wskazać, że

przyjęta linia orzecznicza umożliwia wyjaśnienie zgłoszonych przez skarżącego

I CSK 1365/25

7

problemów. Nie są to więc zagadnienia nowe, których wyjaśnienie może przyczynić

się do rozwoju prawa.

To samo tyczy się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., w ramach której

wskazano, że „nie została w judykaturze jednoznacznie rozstrzygnięta kwestia czy

małżonek ponoszący winę w rozpadzie małżeństwa może domagać się

ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.” W kontekście treści art.

52 k.r.o. wina za rozkład pożycia małżeńskiego (bez względu na to czy rozkład jest

zupełny, czy też trwały i zupełny) może mieć znaczenie dla oceny możliwości

współdziałania przez małżonków w zarządzie majątkiem wspólnym, ale nie stanowi

przesłanki warunkującej możliwość żądania ustanowienia przez sąd rozdzielności

majątkowej z data wsteczną. W każdym przypadku zgłoszenia tego żądania przez

małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego, należy zweryfikować

zależności pomiędzy okolicznościami prowadzącymi do życia „w rozłączeniu” (o

którym też mowa w art. 52 k.r.o.) a okolicznościami umożliwiającymi lub nie zarząd

majątkiem wspólnym (oczywiście w ramach istniejącego „rozłączenia”).

11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

12. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 k.p.c. w związku z § 4 ust. 1 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

[SOP]

I CSK 1365/25

8