SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu frankowego, bank zapłaci 2700 zł

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank spółka akcyjna w W.

(poprzednio – Bank1 S.A. w W.) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 31

października 2025 roku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1402/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Jednocześnie należy zauważyć, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

I CSK 1402/26

3

orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Skarżącego obciąża obowiązek

przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na

zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne

wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009

r., I CSK 111/09; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Skarżący wskazał, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów

art. 3851 § 1 i 2 k.c. wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów

kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku

stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do jednostronnego ustalania kursu

franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy konsumenta i jest niezgodne z

dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas wyłącznie Klauzula Kursowa

określająca sposób ustalenia wartości franka szwajcarskiego, czy też wszystkie

postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj. Klauzula Kursowa jak i Klauzula

Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość zobowiązań z umowy kredytu

zależna jest od zmiennej na przestrzeni obowiązywania umowy wartości waluty

obcej?

Jednocześnie w opinii autora skargi kasacyjnej w sprawie występują

następujące istotne zagadnienia prawne:

1) Czy wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej

umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu

ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia przepisem

dyspozytywnym i utrzymanie umowy w mocy, czy też wyłącznie utrzymanie w mocy

klauzuli abuzywnej uwarunkowane jest uprzednią, dobrowolną i świadomą zgodą

konsumenta?

I CSK 1402/26

4

2) Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa

w orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak oraz C-932/19 OTP

Jelzalogbank Zrt. dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w

zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2

k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 w zw. z art.

358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma

przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w

polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej

określa się według kursu średniego NBP?

3) Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu

indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do

automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie

środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce,

gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?

4) Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu?

Kwestie sygnalizowane przez skarżącego, były w ostatnim czasie

przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego, przede wszystkim w

uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III

CZP 25/22; (zob. też uchwałę z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr

11, poz. 109 i wyroki: z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r.,

II CSK 19/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z

4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca

2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr

4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z

9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca

2022 r., II CSKP 532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr

I CSK 1402/26

5

4, poz. 52; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

694/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 19 maja 2022 r., II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20

maja 2022 r., II CSKP 403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia

2022 r., II CSKP 550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II

CSKP 711/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP

796/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z

8 września 2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia

2023 r., II CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II

CSKP 1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z

17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26

stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31

stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca

2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II

CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP

1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II

CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).

W szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości,

że klauzula ryzyka walutowego i klauzula kursowa określająca przeliczenie

zobowiązań stron (w ramach przyjętego w umowie mechanizmu waloryzacji) są ze

sobą ściśle powiązane. Ma to istotne znaczenie z perspektywy oceny, czy określają

one główne świadczenia stron, czy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,

a także w kontekście możliwości utrzymania umowy w mocy. Rozszczepienie tych

klauzul jest zabiegiem sztucznym, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron

celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula kursowa nie ma racji

bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego

i wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023

r., II CSKP 1460/22 i dalsze powołane tam orzecznictwo).

I CSK 1402/26

6

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości, że

postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty

udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na

walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają

charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone

postanowienie umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo

świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu

skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie

niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać

uznanie umowy za nieważną. (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasadę prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC

2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP

41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29

kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.). Stwierdzenie

nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje

w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień

umownych. Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie

daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i wskazane tam orzeczenia,

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., I CSK 3614/22).

Co jednak najważniejsze, w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie

przesądził, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego

I CSK 1402/26

7

lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym

stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny

sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub

zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu

waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie

wiąże także w pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie

wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił

kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat

kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot

wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego

po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania

przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania

z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do

chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia. Sąd Najwyższy

rozpoznając niniejszą sprawę jest związany cytowaną uchwałą (art. 88 SNU).

Należy zatem uznać, że problemy podniesione przez skarżącego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco

wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

M.L.

[SOP]

I CSK 1402/26

8