Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pozwanego w sporze o nieważność umowy

Pozwany M.M.1 wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Krakowie, którym oddalono apelację skarżącego od wyroku Sądu pierwszej

instancji wydanego w sprawie o ustalenie toczącej się z powództwa H. sp. z o.o.

w G. przeciwko skarżącemu oraz Q. sp. z o.o. w R.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał nieważność postępowania. Podniósł, że w jego ocenie stan

z art. 379 k.p.c. zachodzi w sprawie z dwóch względów. Po pierwsze,

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji dojść miało do nieprawidłowego

wyznaczenia osoby sędziego referenta. Po drugie, skarżący podniósł, że nie

przysługuje mu w sprawie legitymacja procesowa bierna.

Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności

postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania

uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do

art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.

Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy

skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu

postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na

wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).

Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu

nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne

wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było

wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie

argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny

(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).

Skarżący nie uprawdopodobnił, by w sprawie doszło do nieważności

postępowania. Wypada przypomnieć, że przyczyna kasacyjna, o której mowa

I CSK 1406/25

3

w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem drugiej

instancji. Nieważność postępowania pierwszoinstancyjnego sama w sobie nie ma

znaczenia z perspektywy art. 3989 § 1 k.p.c. Możliwość zbadania przez Sąd

Najwyższy ważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji powstaje

dopiero w razie postawienia zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji

odpowiedniego punktu art. 379 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 13 września 2012 r., V CSK 384/11). Nawet sformułowanie takiej podstawy

kasacyjnej nie oznacza jednak samo w sobie, że skarga może zostać przyjęta do

rozpoznania z przyczyny nieważności postępowania przed Sądem pierwszej

instancji. Kontrolą kasacyjną objęte jest bowiem postępowanie przed sądem drugiej

instancji, a zatem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. wtedy, gdy to właśnie ono dotknięte jest tego rodzaju

wadą.

Co się z kolei tyczy kwestii legitymacji biernej skarżącego w sprawie

o ustalenie nieważności umowy, przy zawarciu której skarżący występował jako

(rzekomy) organ jednej ze spółek zawierających umowę, to kwestia ta nie pozostaje

w związku z nieważnością postępowania. Ewentualny brak legitymacji biernej po

stronie pozwanej oznaczałby wprawdzie, że uwzględnienie powództwa nastąpiło

z naruszeniem prawa materialnego, jednak brak taki nie stanowiłby przyczyny

nieważności postępowania cywilnego.

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym trzy kwestie (każdą

ujętą w jednym zdaniu), z których każda miała samoistnie świadczyć o oczywistej

zasadności wywiedzionej w sprawie skargi kasacyjnej. Pierwsza dotyczyła

uwzględnienia powództwa z art. 189 k.p.c. (o ustalenie nieważności umowy

zamiany nieruchomości za akcje) – mimo że równolegle toczy się sprawa

o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych spornych nieruchomości, druga –

nierozpoznania niewskazanych bliżej zarzutów apelacji, a trzecia – oceny, że

skarżący był legitymowany biernie w sprawie, choć powództwo nie powinno było

być skierowane przeciwko niemu.

I CSK 1406/25

4

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wymaganiom tym

nie odpowiada i sprowadza się do postawienia trzech, nieumotywowanych szerzej,

jednozdaniowych zastrzeżeń lub tez – niepopartych argumentacją prawniczą

nakierowaną na wykazanie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jedynie uzupełniająco można zatem wyjaśnić, że sprawa z art. 10 u.k.w.h.,

w której kwestia ważności umowy przenoszącej własność (lub prawo użytkowania

wieczystego) stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, nie musi wykluczać wystąpienia

z powództwem opartym na art. 189 k.p.c. Interes prawny w dokonaniu ustalenia

nieistnienia prawa lub stosunku prawnego może bowiem występować niezależnie

od kwestii konieczności uporządkowania stanu wieczystoksięgowego

nieruchomości. Nieważna umowa może bowiem obejmować szersze spektrum

skutków niż samo tylko przejście prawa własności nieruchomości lub prawa

użytkowania wieczystego, istotne dla sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym. Poza tym także w kwestii przysługiwania prawa

własności nieruchomości strona może dysponować interesem prawnym, którego

nie wyczerpuje uzyskanie orzeczenia na podstawie art. 10 u.k.w.h.

I CSK 1406/25

5

Stanowisko dotyczące rzekomego nierozpoznania przez Sąd Apelacyjny

części zarzutów apelacyjnych jest natomiast niezrozumiałe. Pozwany wskazuje

bowiem, że doszło do nierozpoznania „przez Sąd II instancji zarzutów apelacji

w zakresie orzeczenia przez Sąd I instancji w przedmiocie, który nie był objęty

żądaniem pozwu, tj. żądania stwierdzenia nieważności umowy, w sytuacji gdy Sąd

uznał że roszczenie względem pozwanego […] nie zasługuje na uwzględnienie”

(s. 4 skargi). Żaden z orzekających w sprawie sądów nie uznał, że roszczenie

względem skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, toteż nie jest jasne, do

jakich kwestii odnosi się cytowane stwierdzenie.

Zagadnienie, czy skarżący był legitymowany biernie w sprawie z tytułu tego,

że działał jako rzekomy organ jednej ze spółek, istotnie budzić może wątpliwości.

Samo zasygnalizowanie, że pozwany nie zgadza się z taką oceną, pozbawione

argumentacji prawnej, zdecydowanie nie wystarcza jednak do uznania, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich

wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych. Z kolei wynagrodzenie pełnomocnika

reprezentującego pozwanego z urzędu ustalono na podstawie § 8 pkt 7 w zw.

z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

z urzędu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

I CSK 1406/25

6

[a.ł]