Odsetki od pożyczki w pojęciu zadłużenia i przedawnienie. SN nie przyjął skargi pozwanego

1. Wyrokiem z 23 czerwca 2023 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie

z powództwa G.M. przeciwko A.C., o zapłatę, na skutek apelacji pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 lutego 2022 r., oddalił apelację (pkt I)

oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt II).

2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana, zaskarżając wyrok w całości.

I CSK 1422/25

2

3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

I CSK 1422/25

3

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów

dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą

powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a

jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się

do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

I CSK 1422/25

4

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;

z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

9. To co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być

jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.,

gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem

świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że

z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o

oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi

warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na

samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21).

Tak opisana sytuacja zachodzi właśnie w kontekście analizowanej skargi

kasacyjnej.

Skarżący formułuje twierdzenie o występowaniu w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego o następującej treści: „czy instytucja prawa cywilnego -

należności uboczne określone jako tylko związane z długiem w tymże przepisie,

stanowią dany dług, czy też nie są danym długiem”. W uzasadnieniu tej części

wniosku brak jednak odniesień do stanu orzecznictwa w zakresie prezentowanego

zagadnienia. Skarżący prezentuje zagadnienie w oderwaniu od okoliczności

mieszczących się w stanie faktycznym sprawy (takie nawiązanie pojawia się w

dalszej części uzasadnienia, przy omawianiu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Trudno też uznać, za skuteczne uzasadnienie w tym zakresie, następujące

sformułowanie: „Smycz jako związana z psem nie stanowi psa. Zatem pies nie

składa się ze smyczy i psa właściwego”.

W przypadku zaś oczywistej zasadności skargi skarżący wskazuje, że „Sąd

II instancji błędnie wyłożył postanowienie umowne opisane w § 3 umowy

konstatując, że odsetki kapitałowe to to samo co należność główna, pomimo, że

takie rozumowanie jest sprzeczne z wykładnią innych przepisów kodeksu

cywilnego, opierając się na literalnym brzmieniu postanowienia tego paragrafu. Sąd

I CSK 1422/25

5

11 instancji nie dostrzegał, że pożyczka stanowi należność główną zaś odsetki są

należnością uboczną i na tej podstawie, w rezultacie błędnie przeprowadzonego

wywodu prawnego poszedł do wniosku, że podniesiony przez stronę pozwaną

zarzut przedawnienia roszczenia powoda nie zasługuje na uwzględnienie”.

Zatem skarżący, w uzasadnieniu do wniosku o przyjęcie skargi na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odwołuje się do tej samej problematyki, o której była

mowa w kontekście przesłanki wynikającej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Ponadto Sąd Najwyższy podziela argumentację wyrażoną w odpowiedzi na

skargę kasacyjną, a ponowne przywoływanie wskazanych tam wywodów uznaje w

tym miejscu za zbędne.

Należy też wskazać, że stanowisko Sądu Apelacyjnego wyrażone w

uzasadnieniu zasługuje na aprobatę. Sąd Apelacyjny wskazał przecież, że: „Słowo

“zadłużenie” obejmuje bowiem zarówno kapitał, jak i oprocentowanie. Tym samym

twierdzenie pozwanego, że § 3 odnosi się do spłaty kapitału jest bezpodstawne.”

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7

i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

[SOP]