SN nie przyjął skargi syna w sporze o darowiznę nieruchomości; zapłaci 2700 zł kosztów

Pozwany Ł.Ż. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego

w Krakowie wydanego na skutek apelacji powoda syndyka masy upadłości J.Ż. od

wyroku Sądu pierwszej instancji w sprawie o uznanie czynności prawnej

za bezskuteczną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał oczywistą zasadność skargi. W krótkim, dwuzdaniowym uzasadnieniu

wniosku skarżący wyraził przekonanie, że Sąd Okręgowy błędnie ocenił, iż

kwestionowana czynność prawna nie była pozorna, a także nietrafnie przyjął, że

dłużnik (ojciec pozwanego) działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,

choć dokonał on czynności prawnej, która – zdaniem skarżącego – nie powodowała

zmiany w jego sytuacji majątkowej.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Uzasadnienie wniosku powoda wymaganiom tym nie odpowiada, gdyż

sprowadza się do postawienia dwóch tez wyrażających stanowisko skarżącego,

I CSK 1546/25

3

lecz pozbawionych przedstawienia motywów, które miałyby przekonywać

o oczywiście błędnym rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego – w zestawieniu

z oczywiście zasadną skargą kasacyjną. Już ta okoliczność wyklucza przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Uzupełniająco należy jednak wyjaśnić kilka podstawowych kwestii, które ujawniły

się w sprawie.

Wstępnie wypada przypomnieć, że kwestionowana obecnie czynność to

dokonana na rzecz pozwanego przez jego ojca darowizna nieruchomości.

Wcześniej nieruchomość ta została podarowana ojcu pozwanego przez siostrę

tegoż ojca (ciotkę pozwanego). Zamiarem pierwotnej właścicielki od początku było

przekazanie nieruchomości pozwanemu – darowizna na rzecz dłużnika (ojca

pozwanego) dokonana została w celu uzyskania korzyści podatkowej, tj. uniknięcia

podatku od darowizny.

W sprawie trafnie wyjaśniono, że żadna z umów darowizny nie była pozorna.

Przeciwnie, celem pierwszej z nich było rzeczywiście przeniesienie prawa

własności na ojca pozwanego – tak, by mógł on następnie darować to prawo

swojemu synowi. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że obu darowizn dokonano

w jednym akcie notarialnym. To, że ekonomicznym celem zbywczyni i ojca powoda

nie było zachowanie prawa własności po stronie pierwotnego obdarowanego, nie

zmienia faktu, że aby mógł on podarować nieruchomość pozwanemu (osiągając

przy tym zamierzony efekt w postaci zwolnienia od podatku od darowizny) musiał –

choćby przejściowo – stać się jej właścicielem. Brak zamiaru zachowania prawa

własności darowanej nieruchomości nie oznacza, że kwestionowana czynność była

pozorna w rozumieniu art. 83 § 1 zd. 1 k.c. Niewątpliwie bowiem celem wszystkich

zainteresowanych było przeniesie prawa własności spornej nieruchomości najpierw

na ojca pozwanego, a dopiero następnie – przez tego ojca – na skarżącego.

Gdyby oświadczenia woli składające się na którąkolwiek z obu tych umów

były dotknięte pozornością, to skarżący nie byłby właścicielem nieruchomości.

W odniesieniu do pierwszej umowy darowizny pozorność prowadziłaby bowiem do

sytuacji, w której ojciec pozwanego nigdy nie uzyskałby własności nieruchomości

i – wobec zasady nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet oraz

I CSK 1546/25

4

braku podstaw do działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych – nie

mógłby skutecznie przenieść tego prawa na rzecz syna. Z kolei w przypadku

drugiej umowy darowizny – przy założeniu ważności pierwszej z umów – pozorność

prowadziłaby do stanu, w którym prawo własności pozostałoby przy dłużniku; nie

nabyłby go natomiast skarżący. Teza skarżącego o tym, że oprócz czynności

symulowanych (dwóch darowizn) dokonano także trzeciej czynności

dyssymulowanej, w postaci darowizny na rzecz pozwanego od jego ciotki, nie

nadaje się z kolei do obrony chociażby (czyli niezależnie od innych przyczyn)

dlatego, że wspomniana czynność dyssymulowana byłaby nieważna z uwagi na

niezachowanie formy aktu notarialnego (zob. uchwałę SN z 9 grudnia 2011 r.,

III CZP 79/11).

O wystąpieniu przyczyny kasacyjnej w postaci oczywistej zasadności skargi

nie przekonuje również stanowisko skarżącego, że, darując nieruchomość synowi,

dłużnik nie spowodował zmiany swojej sytuacji majątkowej, gdyż ojciec skarżącego

(dłużnik) „przystępując do przedmiotowej umowy darowizny posiadał majątek

o dokładnie tej samej wartości co po jej dokonaniu” (s. 4 skargi kasacyjnej).

Przeciwnie, dłużnik w chwili dokonania darowizny na rzecz syna był bowiem

właścicielem nieruchomości – i dlatego możliwe było przeniesienie przez niego

prawa własności nieruchomości na rzecz skarżącego. Na skutek dokonania drugiej

darowizny dłużnik wyzbył się tego prawa. Utrata prawa własności niewątpliwie

stanowi „zmianę sytuacji majątkowej” po stronie dłużnika.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich

wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

[J.T.]

I CSK 1546/25

5

[SOP]