SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu frankowego, bank zapłaci 5400 zł

Wyrokiem z 27 września 2023 r., I C 519/23, Sąd Okręgowy w Toruniu

zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 400 030,87 zł

z ustawowymi odsetkami od 11 kwietnia 2023 r. z tytułu zwrotu świadczenia

nienależnego, spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, i oddalił

powództwo w pozostałym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego banku

I CSK 157/25

2

na rzecz powodowych kredytobiorców 303 843,14 zł z odsetkami od 4 kwietnia

2023 r. i 22 778,46 CHF z odsetkami od 21 lipca 2023 r. w miejsce sumy

zasądzonej w pierwszej instancji oraz oddalił apelacje stron w pozostałym zakresie.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 26 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli

z pozwanym bankiem umowę kredytu hipotecznego w wysokości 169 108,00 zł.

Suma kredytu została wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty

określonego w tabeli obowiązującej w banku na dzień sporządzenia umowy

wynosiła 86 187,25 CHF. W umowie wskazano, że suma kredytu ma charakter

informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku, a wartość kredytu wyrażona w

walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna

od podanej w mniejszym punkcie.

Raty kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w CHF, a

spłacane w PLN, przeliczane po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą

obwiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określony w umowie.

Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji z nieznanych przyczyn

pominął modyfikację powództwa dokonaną przez kredytobiorców, którzy

oświadczyli, że w miejsce roszczenia o zapłatę 401 663,87 zł z odsetkami wnoszą

o zasądzenie 303 843,14 zł z odsetkami od dnia doręczenia pozwu oraz 22 778,46

CHF z odsetkami od dnia doręczenia pisma modyfikującego powództwo. Dlatego

Sąd drugiej instancji zmienił wyrok zaskarżony apelacją powodów.

Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i

spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie

zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na

niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji

uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa

jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez

kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

I CSK 157/25

3

W dalszej kolejności Sąd drugiej instancji wskazał, że jeżeli umowa stała się

trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny

być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i jako

takie podlegały zwrotowi.

Za niezasadny został również uznany zarzut skorzystania z prawa

zatrzymania. Pomimo pojawiających się w orzecznictwie rozbieżności, Sąd

Apelacyjny w niniejszym składzie pozostaje na stanowisku, że umowa kredytu nie

jest umową wzajemną, co wyklucza zastosowanie do niej art. 496 k.c. w zw. z art.

497 k.c. wprost, jak również w drodze analogii.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał na potrzebę wykładni:

1) art. 3852 § 1 i 2 k.c. w kontekście umów kredytów indeksowanych do

waluty obcej tj.:

- czy zakres obowiązku informacyjnego banku wobec kredytobiorcy w zakresie

ryzyka kursowego związanego z umową kredytu indeksowanego do waluty

obcej należy oceniać z uwzględnieniem wymogów prawnych (albo ich braku)

oraz rekomendacji organów nadzoru bankowego obowiązujących wówczas w

tym zakresie, czy też dopuszczalne i prawidłowe jest obarczanie obecnie banku

niespełnieniem bliżej nieokreślonych obowiązków informacyjnych, nie

znajdujących podstawy prawnej;

- czy dopuszczalne i prawidłowe jest zakwestionowanie przez sąd należytego

spełnienia przez bank wobec kredytobiorców obowiązku informacyjnego przed

zawarciem umowy kredytu poprzez posłużenie się w tym zakresie zwrotami

ogólnikowymi, z których nie wynikają konkretne kryteria realizacji

przedmiotowego obowiązku;

2) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w kontekście sporów sądowych dotyczących kredytów

indeksowanych do franka szwajcarskiego i związanego z tym pojęcia zakresu

ewentualnej abuzywności postanowień dotyczących indeksacji: czy sąd uznając

za abuzywne postanowienia umowne powinien określić w sposób konkretny

zakres tej abuzywności, czy powinien uzasadnić przyjęty zakres abuzywności;

I CSK 157/25

4

3) art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.

Prawo bankowe: czy postanowienia określające zasadę i sposób indeksacji

kredytu do CHF mają charakter uboczny i kształtują jedynie dodatkowy

mechanizm wykonania umowy, czy też dotyczą głównych świadczeń stron;

4) art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank. w kontekście wątpliwości

pojawiających się w rozstrzygnięciach sądów dotyczących roszczeń

wywodzonych z kredytów indeksowanych do CHF, co do charakteru

postanowień dotyczących indeksacji kredytu do waluty obcej;

5) art. 497 w zw. z art. 496 k.c. przez wyjaśnienie, czy w powołanych

przepisach w istocie chodzi o wzajemność umowy, czy raczej wzajemność

świadczeń;

6) art. 487 § 2 w zw. z art. 497 w zw. z art. 496 k.c. w kontekście wątpliwości

pojawiających się w rozstrzygnięciach sądów dotyczących roszczeń

wywodzonych z kredytów indeksowanych do CHF, co do uwzględnienia

złożonego przez banki zarzutu prawa zatrzymania i rozstrzygnięcie, czy umowa

kredytu indeksowanego do waluty obcej ma charakter umowy wzajemnej

w świetle regulacji art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c.;

7) art. 487 § 2 w zw. z art. 497 w zw. z art. 496 k.c. ze względu na

wątpliwości pojawiające się w rozstrzygnięciach sądów w kontekście

podnoszonego w sporach dotyczących umów kredytów indeksowanych do CHF

przez banki prawa zatrzymania, czy warunkiem przyjęcia wzajemnego

charakteru umowy zobowiązującej jest różnorodzajowość świadczeń z niej

wynikających, czy też raczej istota umowy wzajemnej oraz świadczeń

wzajemnych wyraża się w takiej ich relacji, iż jedno z nich ma być

odpowiednikiem drugiego i w takim ich funkcjonalnym sprzężeniu, że istnienie

(nieważność) jednego z nich wpływa na istnienie (nieważność) drugiego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

I CSK 157/25

5

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w

umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w

pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza

o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie

przez bank.

Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną

ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za

niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako

współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne

świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1

k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w

sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako

obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu

ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby

odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe

I CSK 157/25

6

zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej

chwili.

Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c. –

które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do

franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula

ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd

Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną,

bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci

mechanizmu indeksacji.

Obecnie nie budzi już wątpliwości nieprzysługiwanie prawa zatrzymania dla

ochrony roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej

umowy kredytu. W uchwale składu 7 sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23,

OSNC 2025, nr 3, poz. 25) Sąd Najwyższy uznał, że prawo zatrzymania nie

przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności

drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że

również brak możliwości potrącenia nie przesądza o przyznaniu stronom umowy

kredytu prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał,

że uprawnienia prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą

pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W

przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w

przypadku świadczeń różnorodzajowych - prawo zatrzymania. W uchwale składu 7

sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, Sąd Najwyższy uznał, że w razie

dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy

kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania

na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

I CSK 157/25

7

(G.G.)

[a.ł]