Syndyk upadłego banku przegrał kasację w sporze o nieważność kredytu

Wyrokiem z 29 marca 2022 r., XXVIII C 546/21, Sąd Okręgowy w Warszawie

ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku na rzecz

powodowego kredytobiorcy 73 684,76 zł z odsetkami oraz oddalił powództwo

w pozostałym zakresie.

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st.

Warszawy ogłosił upadłość pozwanego banku. Sąd Apelacyjny w Warszawie

zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi w zakresie żądania ustalenia.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację pozwanego banku w tej części.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 17 lipca 2008 r. powódka zawarła umowę

kredytu w wysokości 342 336,76 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego

(CHF). W dniu wypłaty kredytu kwota wypłacanych środków miała zostać przeliczona

według kursu kupna walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu

uruchomienia środków. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako

równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu według kursu

sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów

dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w

dniu spłaty”.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych,

dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank

niedozwolonych postanowień umownych. Strony 8 grudnia 2009 r. zawarły aneks,

na mocy którego równowartość raty, wyrażonej w CHF, była ustalana według kursu

sprzedaży ustalonego przez NBP.

I CSK 1585/25

3

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni:

1) art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1, art. 145 ust. 1 i art. 1 ust. 1

pkt 1 pr.upadł. ze względu na rozbieżności w odpowiedzi na pytanie, czy

postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku

prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo

denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu

na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności

na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na

liście i wyczerpania trybu określonego ustawą;

2) art. 1 ust 1 pkt 1 pr.upadł. ze względu na rozbieżności w odpowiedzi na

pytanie czy Prawo upadłościowe określa zasady wspólnego dochodzenia roszczeń

wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami jedynie co do

wierzytelności pieniężnych, czy też co do wszelkich wierzytelności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne, dotyczące masy upadłości,

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której

stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego

konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,

prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono

upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

I CSK 1585/25

4

upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej

funkcję syndyka”.

W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.

wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia

pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że sprawy

te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec czego

prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą ustalenia

osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym razie

zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony prawnej

w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej ochrony – co

najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim

związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia

określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę

podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy wierzytelności,

wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej różnicy

między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia

z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu

prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej

w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie

zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie

ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji

sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem

syndyka, a nie samego upadłego. Pierwszeństwo trybu ustalenia listy wierzytelności

dotyczy wszystkich wierzytelności, także niepieniężnych, lecz żądanie ustalenia

prawa lub stosunku prawnego nie jest wierzytelnością, nawet jeżeli ustalenie to

będzie prejudykatem przy ustaleniu istnienia i wysokości wierzytelności.

I CSK 1585/25

5

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)