Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi banku, bank zapłaci 2700 zł kosztów

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank S.A. w W. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 7 lipca 2025 roku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1590/26

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego

wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale

także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego

sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych

ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego

wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).

Jednocześnie należy przypomnieć, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

I CSK 1590/26

3

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż

budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia

wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w

odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy

przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK

104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Skarżącego obciąża obowiązek

przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na

zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne

wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009

r., I CSK 111/09; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/06).

Skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne, tj.

czy wobec treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca

2025 r., C-396/24, zgodnie z którym „artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z

dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie

orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy

kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca

ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego

kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej

umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty", dopuszczalne jest przyjęcie,

zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, że

„jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego

charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty

kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia

o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron";

Ponadto według autora skargi kasacyjnej w sprawie istnieje potrzeba

wykładni art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c. wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów w sprawach, w których sądy powinny dokonywać wykładni

tych przepisów w zgodzie z celami dyrektywy 93/13 i art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy, tj.

w przedmiocie określenia zasad rozliczania wzajemnych świadczeń stron w sytuacji

I CSK 1590/26

4

gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej

umowy, w wykonaniu której bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty

kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, tj. czy w takiej sytuacji powstają

odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron,

niezależnie od istnienie wzbogacenia jednej strony i odpowiadającego mu

zubożenia drugiej strony (teoria dwóch kondykcji), czy też powstaje jedynie jedno

roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, na rzecz tej strony, której łączne

świadczenie miało wyższą wysokość (teoria salda);

Poza tym, w ocenie skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienia

prawne co do skuteczności podniesienia zarzutu potrącenia, tj. czy zarzut

potrącenia podniesiony w pierwszym piśmie procesowym (odpowiedzi na pozew

czy też odpowiedzi na modyfikację powództwa) stanowi wezwanie do zapłaty w

rozumieniu art. 455 k.c., przenoszące wierzytelności przedstawione do potrącenia

w stan wymagalności wobec czego jest skuteczny pomimo braku wcześniejszego

złożenia odrębnego wezwania do zapłaty.

Odnosząc się do pierwszego zagadnienia należy podzielić stanowisko

wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, w

którym stwierdzono, że wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło mieć bezpośredniego

wpływu na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana

przez Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy

stosowaniu przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować,

aby osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał.

Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie

może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra

legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od

uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na

korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy

uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24,

Lubreczlik.

I CSK 1590/26

5

Jednocześnie, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii

dwóch kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób

nie zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która

była podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu

stanowisko zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może

być rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle

umowy kredytu. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej

sytuacji, w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na

podstawie nieważnej umowy kredytu.

W związku z powyższym aktualne pozostaje stanowisko zajęte w uchwale

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że w razie uznania, iż

postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się

do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego

lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Jeżeli

w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu,

a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Jeżeli umowa kredytu nie

wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia

roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do

zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował

względem banku związanie postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie

wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy

prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia

z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego

świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

I CSK 1590/26

6

Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę jest związany cytowaną uchwałą (art.

88 SNU).

Odnosząc się zaś do ostatniego z przytoczonych zagadnień należy wskazać,

że jedną z przesłanek pozytywnych potrącenia jest wymagalność obu

wierzytelności, a przynajmniej wymagalność wierzytelności przedstawionej do

potrącenia. Wymagalność oznacza stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość

żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, a zatem ma możliwość

żądania spełnienia i przymusowego wyegzekwowania określonego świadczenia.

Nie budzi wątpliwości, że wierzytelność jest wymagalna w rozumieniu art. 498 § 1

k.c. w terminie wynikającym z art. 455 k.c. Wymóg wymagalności wierzytelności

potrącającego jako jednej z pozytywnych przesłanek skuteczności potrącenia

oznacza, że wyłączona jest możliwość złożenia oświadczenia o potrąceniu

wierzytelności jeszcze niewymagalnej. Takie przedwczesne potrącenie nie

wywołuje żadnych skutków, także po nadejściu terminu wymagalności, ponieważ

nie jest dopuszczalna konwalidacja czynności jednostronnej. Oznacza to, że

potrącający powinien złożyć oświadczenie po ziszczeniu się tej przesłanki, a jeśli

dokonał tego we wcześniejszym czasie musi złożyć ponowne oświadczenie.

Natomiast z wezwania do zapłaty musi wynikać wola wierzyciela, aby dłużnik

zrealizował obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia. W szczególności,

musi z niego wynikać stanowcze oświadczenie o tym, że wierzycielowi przysługuje

określona wierzytelność.

Kwestionowanie przez pozwanego istnienia oraz wysokości wierzytelności

dochodzonej przez powoda nie jest przeszkodą do podniesienia przez niego

zarzutu potrącenia przysługującej mu wobec powoda wierzytelności. Zarzut ten

może zostać przez sąd uwzględniony w zakresie, w jakim sąd orzekający ustali

istnienie wierzytelności dochodzonej przez powoda i jej wysokość. Należy jednak

uwzględnić, że zarzut potrącenia w takiej sytuacji zostaje złożony w związku z

prowadzonym postępowaniem sądowym, w którym co do zasady sporne jest

między stronami istnienie i wysokość wierzytelności powoda, co ostatecznie zostaje

ustalone z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania orzeczeniem o

charakterze merytorycznym. Odmienna sytuacja powstaje, kiedy to pozwany w

ramach swojego oświadczenia podaje w wątpliwość istnienie własnej

I CSK 1590/26

7

wierzytelności. Pozwany, nie przesądzając, czy jego własna wierzytelność w ogóle

istnieje, nie może postawić jej w stan wymagalności, co w konsekwencji wyłącza

możliwość skutecznego potrącenia. Nieskuteczne jest bowiem warunkowe

podniesienie w postępowaniu sądowym zarzutu potrącenia w sytuacji

przedstawienia do potrącenia niewymagalnej wierzytelności (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 30 kwietnia 2024 r., II CSKP 1451/22).

Należy zatem uznać, że problemy podniesione przez skarżącego we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco

wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 98 k.p.c.

M.L.

[SOP]