Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o spadek, uczestnik zapłaci 240 zł

Postanowieniem z 10 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie oddalił apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego

w Wołominie z 22 sierpnia 2024 r., którym Sąd stwierdził, że wnioskodawca oraz

uczestnik nabyli spadek po K.Z. na podstawie ustawy, po ½ części każdy z nich.

Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego,

zaskarżając postanowienie w całości. Skarżący wskazał, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd naruszył dyspozycję

art. 948 § 1 i 2 k.c. przez uznanie, że odwołanie testamentu notarialnego stanowi

I CSK 1631/25

2

jednoczesne odwołanie sporządzonego wcześniej testamentu holograficznego

o treści zbieżnej z odwołanym testamentem notarialnym, pomimo braku

wyrażonego wprost zamiaru odwołania testamentu holograficznego.

Zdaniem skarżącego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia

również potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Skarżący wnosi, by Sąd Najwyższy wypowiedział się, czy art. 3983 § 3 k.p.c.

zezwala w wyjątkowych przypadkach na oparcie skargi kasacyjnej na zarzutach

dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od uczestnika na rzecz

wnioskodawcy kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi

jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów

podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

I CSK 1631/25

3

procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na

oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą

i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na

zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście

błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob.

postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r.,

I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023

r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22).

Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną.

Z ustaleń Sądu drugiej instancji wynika, że oświadczeniem notarialnym z 12

maja 2014 r. spadkodawczyni odwołała testament notarialny z 5 kwietnia 2013 r.

o treści identycznej jak poprzedni testament holograficzny z 30 marca 2013 r.

Zdaniem Sądów meriti spadkodawczyni w oświadczeniu z 2014 r. odwołała w ten

sposób swoją wolę powołania do całości spadku tylko jednego z synów, a woli tej

nie da pogodzić się ani z testamentem z 5 kwietnia 2013 r., ani z tym z 30 marca

2013 r., ponieważ w obu testatorka dokonała identycznego rozrządzenia na

wypadek śmierci, powołując do dziedziczenia jedynie uczestnika D.Z. W ocenie

Sądu Najwyższego taka wykładnia oświadczenia odwołującego testament nie może

być w żaden sposób uznana za oczywiście błędną (choć niekiedy pewne

wątpliwości mogą się nasuwać, por. postanowienie SN z 30 czerwca 1972 r., I CR

403/72, OSNCP 1973 nr 3, poz. 49). Pozostaje ona w zgodzie z art. 948 § 2 k.c.

(stosowanym do oświadczenia o odwołaniu testamentu per analogiam), zgodnie z

którym, jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką

wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im

rozsądną treść. Oświadczenie o odwołaniu testamentu z 12 maja 2014 r. nie

miałoby rozsądnej treści, gdyby przyjąć, że jego skutkiem jest jedynie odwołanie

poprzedniego testamentu notarialnego, pozostaje zaś w mocy testament

holograficzny o identycznym brzmieniu. Przy przyjęciu takiej wykładni oświadczenie

o odwołaniu testamentu nie wywołałoby żadnych skutków w odniesieniu do

porządku dziedziczenia, a celem osoby dokonującej czynności prawnej niewątpliwie

jest, by czynność ta skutki wywołała.

I CSK 1631/25

4

Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby

dokonania wykładni art. 3983 § 3 k.p.c. Do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się

bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu budzą wątpliwości oraz nie

zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje

potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21

listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Tymczasem sformułowanie wspomnianego

przepisu nie pozostawia miejsca na wątpliwości. Nie przewiduje on odstępstw od

zakazu opierania skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Skarżący nie wyjaśnia zresztą, jaki wpływ dla jego sprawy

mogłoby mieć potencjalne przyjęcie, że w zakresie ustanowionego w art. 3983 § 3

k.p.c. zakazu podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących ustalenia

faktów lub oceny dowodów dopuszcza się wyjątki.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

3, 4 i art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 6 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

(E.M.)

[SOP]