Kredyt z 2008 r. uznany za nieważny. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

1. Wyrokiem z 27 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił,

że bliżej określona umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 24 lipca 2008 r.

pomiędzy E.B. i A.B. a Bank1 spółką akcyjną w W. (poprzednikiem prawnym

pozwanego Bank spółki akcyjnej w W.) jest nieważna w całości; zasądził od

pozwanego łącznie na rzecz wymienionych powodów kwotę 53 370,73 zł wraz z

I CSK 173/25

2

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 października 2020 r. do dnia zapłaty; w

pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Warszawie

wyrokiem z 22 marca 2024 r. oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Podał, że w sprawie

występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c., w zakresie, w jakim

odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne

i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.

4. Powódka E.B. i następcy prawni powoda A.B. – M.B. i K.B. – wnieśli o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie

skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

I CSK 173/25

3

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;

nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia

co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest wówczas usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

pozwanego nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie

spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie

sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego wątpliwości wykładnicze koncentrują się

wokół kwestii skutków abuzywności postanowień umowy kredytu. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego

charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy

za nieważną; zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56;

uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6,

poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, Monitor

Prawniczy 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18,

Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG

i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A. Stwierdzenie

nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką Dyrektywa Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę

nieuczciwych postanowień umownych.

8. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niedopuszczalne jest zastępowanie

wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem

wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym

art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej

innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli

stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania

I CSK 173/25

4

sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego

2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd

Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in., że w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne

i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce

tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że

w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie

kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

9. Problemy podnoszone przez skarżącego zostały już zatem rozstrzygnięte

w orzecznictwie, dlatego też uznać należy, że przedstawione w sprawie wątpliwości

wykładnicze nie spełniają przesłanek wymaganych przez art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Tożsame kwestie były także wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego w ramach tzw. przedsądu; zob. np. postanowienia: z 24 listopada

2022 r., I CSK 3955/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 807/23; z 19 września 2023 r.,

I CSK 4824/22; z 12 stycznia 2024 r., I CSK 95/23; z 21 lipca 2023 r., I CSK 307/23;

z 25 kwietnia 2024 r., I CSK 1521/23; z 22 maja 2024 r., I CSK 2233/23;

z 14 czerwca 2024 r., I CSK 2889/23; z 25 czerwca 2024 r., I CSK 142/23;

z 23 lipca 2024 r., I CSK 2403/23 z 19 września 2024 r., I CSK 54/24, do których

szczegółowych uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych

powtórzeń.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

I CSK 173/25

5

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie

art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[a.ł]