Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki P. w sporze z bankiem o zapłatę z weksla

Wyrokiem z 27 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie

z powództwa Bank spółki akcyjnej w W. (poprzednio Bank1) przeciwko P. spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością w G. utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty z

dnia 10 kwietnia 2021 r. wydany przez Sąd Okręgowy w Gdańsku (IX GNc 229/21) i

orzekł o kosztach procesu.

I CSK 1788/25

2

Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 25 października 2024 r. - orzekając

na skutek apelacji pozwanej – oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na

konieczności rozstrzygnięcia czy poczynienie przez podmiot uzupełniający weksel

in blanco (powódkę), lub inny podmiot, dopisku na wekslu in blanco w zakresie

podpisu wystawcy, powoduje jego nieważność.

W ocenie skarżącej istnieje także potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości, tj. art. 6 k.c. w zakresie poniższych zagadnień:

1. „Czy w stosunkach między przedsiębiorcami to dłużnik wekslowy (tu:

pozwany) musi wykazać nieprawidłowość wypełnienia weksla co do dłużnej

sumy mimo brzmienia art. 10 prawa wekslowego, który wprost stanowi, że to

na podmiocie uzupełniającym weksel niezupełny spoczywa

odpowiedzialność za jego prawidłowe wypełnienie?”; a przypadku udzielenia

odpowiedzi twierdzącej:

2. „Czy dokumenty pochodzące od posiadacza wekslu (w nin. sprawie salda

zadłużenia powodowego banku) wykazujące inną wysokość zadłużenia niż

opisana w wekslu są wystarczające do podważenia prawidłowości

wypełnienia wekslu, a co za tym idzie wykluczają możliwość oparcia

orzeczenia Sądu na wekslu (w nin. sprawie wydany wyrok Sądu I instancji

utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla)?”.

Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest także oczywiście uzasadniona,

z uwagi na naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 378 § 1 oraz

art. 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegające na przyjęciu

przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd

pierwszej instancji bez wskazania merytorycznych rozważań w tej kwestii,

w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim nieprawidłową ocenę

wiarygodności i mocy dowodów przedłożonych przez powódkę oraz dokonanie

I CSK 1788/25

3

dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, co skutkowało tym, że zarzuty

apelacyjne zostały rozpoznane w sposób pobieżny, gdyż Sąd drugiej instancji nie

odnosił się w sposób wyczerpujący do zebranego w sprawie materiału

dowodowego mimo sprzeczności zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu

pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ

I CSK 1788/25

4

35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151, i z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.).

Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego ani wykładni przepisów prawa,

jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub

wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie

zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, z 23 kwietnia

2015 r., I CSK 691/14, , i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08).

Zagadnienie prawne i wątpliwości wykładnicze sformułowane przez skarżącą

nie odpowiadają wskazanej przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Przede wszystkim nie mają charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego

i uniwersalnego, lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są

pytaniami w tej właśnie sprawie. Ich ujęcie – ograniczone do przedstawienia

własnego poglądu w opozycji do stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji –

wskazuje na odniesienie ich do okoliczności konkretnej sprawy i dążenie do

uzyskania tą drogą poglądu, który miałby służyć jej rozstrzygnięciu, nie zaś na

istnienie w tym zakresie ogólnego problemu związanego z wykładnią prawa.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

zawiera argumentacji jurydycznej wskazującej na występowanie odmiennych ocen

przedstawionego problemu oraz na to, że przepisy dotyczące tej kwestii nie

doczekały się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych.

Skarżący poza przedstawionymi wątpliwościami nie zaprezentował odpowiedniego

wywodu prawnego i nie dokonał w najmniejszym nawet zakresie analizy

orzecznictwa i poglądów doktryny, z której wynikałyby jakiekolwiek rozbieżności

I CSK 1788/25

5

i nie rozstrzygnięte problemy prawne. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego

domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności (w uzasadnieniu podstaw

kasacyjnych), które uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., sygn. akt II UK

38/08, niepubl. i z 14 grudnia 2004 r., sygn. akt II CZ 142/04, niepubl.).

Problematyka nieważności weksla i rozkładu ciężaru dowodu w procesach opartych

na wekslu wielokrotnie były przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego

a skarżąca nie wykazała by okoliczności sprawy uzasadniały ponowną wypowiedź

Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

W konsekwencji skarżąca nie wykazała, że w sprawie ujawniły się

zagadnienia wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze, których

wyjaśnienie wymaga zaangażowania Sądu Najwyższego i będzie sprzyjało

rozwojowi prawa. Uzasadnienie wniosku przekonuje natomiast, że skarżąca

zmierza w istocie do dokonania przez Sąd Najwyższy oceny trafności

zaskarżonego orzeczenia, a nie rozstrzygnięcia istotnych wątpliwości prawnych

mających szersze znaczenie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r.,

III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

I CSK 1788/25

6

Bliższa analiza lakonicznego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym

rozumieniu – oczywiście uzasadniona.

Skarżąca odniosła tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa

procesowego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w lakonicznym

uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące

naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd

Najwyższy stanie faktycznym. Jego ujęcie wskazuje, że pozwana traktuje skargę

kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument

pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją rozstrzygnięcia

w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy.

Ponadto wszystkie kwestie, na których skarżąca opiera twierdzenie

o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej

instancji. Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego

rozstrzygnięcia, wskazał z jakich przyczyn akceptuje stanowisko Sądu pierwszej

instancji oraz odniósł się w niezbędnym zakresie do zarzutów apelacji. Nie można

stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób

nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej

zasadności skargi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że skarga kasacyjna jest

instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem

kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie

można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu

faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma

w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca

2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.).

Sąd Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany podstawą

faktyczną zaskarżonego orzeczenia i niedopuszczalne jest opieranie skargi na

zarzutach dotyczących oceny dowodów ( art. 3983 § 2 i 39813 § 3 k.p.c.).

W konsekwencji każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę

I CSK 1788/25

7

z ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia –

także wtedy, gdy jest zgłaszany pod pozorem naruszenia prawa materialnego - jest

a limine niedopuszczalny ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca

2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Skarżący może natomiast w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej ( art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zgłaszać inne zarzuty naruszenia

prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na skonstruowanie podstawy

faktycznej zaskarżonego orzeczenia. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy

nie zajmuje się bowiem wprost badaniem trafności ustaleń faktycznych

poczynionych przez sąd drugiej instancji, a jedynie – w razie stosownego zarzutu –

rozważa, czy w związku z dokonywaniem tych ustaleń nie dopuszczono się obrazy

przepisów proceduralnych, która mogła rzutować w istotny sposób na ostateczne

rozstrzygnięcie sprawy ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 października 1997 r., II CKN 381/97, niepubl.).

Skarżąca zasad tych nie respektuje opierając wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania wprost na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., którego zgłaszanie

jest w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne ( art. 3983 § 3 k.p.c.) i na tej

podstawie formułując następnie zarzuty skargi kasacyjnej oparte na tezie, że

pozwana nie była wystawcą weksla, a wysokość dochodzonego przez powódkę

żądania nie została wykazana.

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy,

że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie

stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(M.M.)

[SOP]