Spór o kredyt frankowy z upadłym bankiem toczy się bez czekania na listę wierzytelności

Wyrokiem z 8 września 2022 r., I C 1191/20, Sąd Okręgowy we Włocławku

ustalił nieważność umowy kredytu zawartej przez powodowego kredytobiorcę

i poprzednika prawnego pozwanego banku, zasądził od banku na rzecz

kredytobiorcy 201 531,47 zł z odsetkami, a w pozostałym zakresie oddalił

powództwo.

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m. st.

Warszawy w Warszawie wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości pozwanego

banku. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko syndykowi

w zakresie żądania ustalenia.

Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny

w Gdańsku oddalił apelację syndyka masy upadłości banku w części skarżącej

ustalenie nieważności umowy.

Sąd Apelacyjny ustalił, że 28 kwietnia 2008 r. powód i poprzednik prawny

banku zawarli umowę kredytu hipotecznego w wysokości 208 133,39 zł

indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). Wypłata pożyczki miała być

realizowana w transzach, zwrot miał nastąpić w ciągu 348 miesięcy. Częścią umowy

były m.in. regulamin kredytowania hipotecznego i oświadczenia o ryzyku walutowym

i ryzyku stopy procentowej. Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy kredytowej

miała być dokonywana w złotych. Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut

na podstawie, którego wyliczane są raty i bieżące saldo, jak również warunki

aktualizacji harmonogramu spłat określał regulamin. Tabela kursów została

zdefiniowana w regulaminie, jako tabela kursów kupna/sprzedaży walut banku

obowiązująca o godz. 16.00 w dniu, w którym następuje operacja. Kredyt został

wypłacony w dwóch transzach w wysokości 88 133,39 zł i 120 000 zł. W okresie od

29 lipca 2010 r. do 26 stycznia 2020 r. kredytobiorca z tytułu umowy kredytu dokonał

wpłat na rzecz banku na sumę 201 531,47 zł.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny ustalał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały ani obiektywne, ani

I CSK 1797/25

3

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych,

dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank

niedozwolonych postanowień umownych.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na wystąpienie zagadnienia prawnego: czy postępowanie

sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z

umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty

obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą „o

wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145

ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. do

czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub,

odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu

określonego ustawą.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi. Takie stanowisko potwierdza również

uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24,

w której stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy

będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy

kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania

ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

I CSK 1797/25

4

masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej

funkcję syndyka”. W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145

ust. 1 pr.upadł. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego

rozumienia pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z

art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest

sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie

stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o

ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku,

że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec

czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą

ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym

razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony

prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej

ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,

pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub

nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na

ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy wierzytelności,

wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej różnicy

między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia

z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu

prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej

w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie

zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie

ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji

sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem

syndyka, a nie samego upadłego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

I CSK 1797/25

5

(G.G.)

[SOP]