Poręczycielka-konsumentka i weksel in blanco. SN nie przyjął skargi spółki

Powódka Ż. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.

dochodziła zapłaty 57 591,44 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na

podstawie weksla in blanco wystawionego przez M. J. i poręczonego przez U. J.. W

postępowaniu uczestniczył syndyk masy upadłości M. J.

Wyrokiem z 24 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy P. w P. utrzymał w mocy nakaz

zapłaty z 18 października 2023 r. w stosunku do M. J., natomiast w punkcie 2 uchylił

ten nakaz w stosunku do pozwanej U. J. i oddalił wobec niej powództwo.

Powódka zaskarżyła apelacją rozstrzygnięcie oddalające powództwo wobec

U. J., domagając się jego zmiany przez utrzymanie w mocy nakazu zapłaty także w

stosunku do tej pozwanej, ewentualnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z 23 czerwca 2025 r., Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację oraz

zasądził od powódki na rzecz U. J. 2700 zł tytułem kosztów pomocy prawnej

udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, z odsetkami

określonymi w sentencji.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji. Z ustaleń przedstawionych w sprawie wynikało, że M. J.

prowadziła działalność gospodarczą na podstawie umowy współpracy z powódką z

18 listopada 2016 r., a następnie umowy współpracy partnera do spraw zmiany

franczyzobiorcy z 10 sierpnia 2017 r. Weksel służył zabezpieczeniu rozliczeń

wynikających ze współpracy. Kolejne oświadczenie wekslowe rozszerzało

zabezpieczenie na zobowiązania związane z dalszymi sklepami. Po zakończeniu

współpracy, co nastąpiło 28 lipca 2020 r., powódka uzupełniła weksel na dochodzoną

kwotę.

Dla Sądu drugiej instancji zasadnicze znaczenie miała ocena porozumień

dotyczących uzupełnienia weksla. Sąd Okręgowy uznał, że U. J., poręczając

zobowiązania przedsiębiorcy, działała jako konsument. Podpisane przez nią

dokumenty, nazwane oświadczeniami wekslowymi, zakwalifikował jako

porozumienia zawarte z powódką. Wskazał, że porozumienie wekslowe nie wymaga

szczególnej formy, a jego wykładnia podlega art. 60 i art. 65 k.c. W konsekwencji

I CSK 183/26

3

przyjął, że postanowienia tych porozumień podlegają kontroli na podstawie art. 385¹

k.c.

Według Sądu Okręgowego dokumenty przygotowała powódka, a ich treści nie

uzgodniono indywidualnie z pozwaną. Upoważnienie do uzupełnienia weksla

obejmowało wszelkie wymagalne zobowiązania wynikające ze wskazanych

stosunków współpracy, mimo że pozwanej nie przedstawiono w sposób pozwalający

na świadomą ocenę ryzyka zasad powstawania i rozmiaru zabezpieczanego

zadłużenia. Sąd podkreślił, że podpisanie poręczenia poprzedziło zawarcie umowy

współpracy, której treści pozwana nie znała. Odwołanie się do zakresu zobowiązań

wynikającego z dokumentów dotyczących działalności franczyzobiorcy nie

zapewniało w tych okolicznościach dostatecznej przejrzystości obowiązku

poręczycielki.

Sąd drugiej instancji uznał, że wyeliminowanie niedozwolonych postanowień

uniemożliwia określenie wiążącego pozwaną zakresu upoważnienia do uzupełnienia

weksla; nie znalazł też podstaw do zastąpienia tych postanowień inną regulacją. Z

tej przyczyny uznał roszczenie przeciwko poręczycielce za niezasadne.

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w P.

zaskarżając wyrok w całości. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego

zarzuciła naruszenie:

(-) art. 32 ust. 2 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe,

odpowiadającego art. 32 ust. 2 ustawy jednolitej stanowiącej załącznik do konwencji

genewskiej, w powiązaniu z art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG, przez poddanie

kontroli konsumenckiej skutków poręczenia określonych ustawą;

(-) art. 385¹ k.c. w związku z art. 10 i art. 32 Prawa wekslowego przez objęcie

tą kontrolą jednostronnego oświadczenia wekslowego; a także, alternatywnie, art.

385¹ § 1 k.c. przez utożsamienie niejednoznaczności postanowienia z jego

abuzywnością, art. 384 § 1 k.c. przez wyprowadzenie obowiązku przedstawienia

poręczycielowi wzorca umowy, której nie jest stroną;

(-) art. 355 § 2 k.c. przez potraktowanie miernika staranności jako

samodzielnego źródła obowiązków informacyjnych.

W ramach podstaw naruszenia przepisów postępowania powódka powołała:

I CSK 183/26

4

(-) art. 378 § 1 k.p.c., zarzucając nierozpoznanie wskazanych zarzutów

apelacji;

(-) art. 387 § 2¹ pkt 2 i art. 327¹ § 1 pkt 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

upatrując ich naruszenia w niewyjaśnieniu podstawy prawnej obowiązków

informacyjnych i pominięciu argumentacji dotyczącej art. 384 oraz art. 355 k.c.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na art. 398⁹ § 1

pkt 1 k.p.c. Skarżąca przedstawiła dwa zagadnienia. Pierwsze dotyczy tego, czy

skutki poręczenia wynikające z art. 32 ust. 2 Prawa wekslowego,

odzwierciedlającego regulację konwencyjną, są wyłączone spod kontroli

przewidzianej dyrektywą 93/13/EWG na podstawie jej art. 1 ust. 2. Drugie dotyczy

objęcia ochroną z art. 385¹ k.c., w związku z art. 10 i art. 32 Prawa wekslowego,

jednostronnego oświadczenia konsumenta skierowanego do przedsiębiorcy,

stanowiącego instrukcję uzupełnienia weksla.

Pozwana U. J. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę jej

przyjęcia do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powódki

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Jej pełnomocnik z

urzędu zawarł również żądanie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania.

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego

orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście

wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w

I CSK 183/26

5

art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być

osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu

Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie SN

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III

CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP

119/08).

Wniosek powódki zawiera rozbudowaną argumentację prawną, jednakże

kwestie przedstawione na poziomie ogólnym zostały już wyjaśnione.

Pierwsze zagadnienie wymaga rozróżnienia ustawowych cech poręczenia

wekslowego i postanowień umownych określających zakres upoważnienia do

uzupełnienia weksla. Samodzielność odpowiedzialności awalisty nie przesądza, że

I CSK 183/26

6

wszelkie uzgodnienia zawarte między nim a remitentem stanowią jedynie

odzwierciedlenie ustawy. W wyroku z 23 października 2015 r., V CSK 713/14 (LEX

nr 1959498) Sąd Najwyższy wyjaśnił odrębność porozumienia poręczyciela z

wierzycielem i możliwość samodzielnego określenia warunków wypełnienia weksla

w odniesieniu do poręczyciela. Takie ujęcie nie znosi samodzielności zobowiązania

z art. 32 Prawa wekslowego, lecz pozwala odróżnić ją od zakresu udzielonego przez

daną osobę upoważnienia.

Relacja między ochroną konsumenta a ustawowymi skutkami poręczenia była

wprost przedmiotem wyroku Sądu Najwyższego z 22 października 2020 r. I CSK

238/19 (LEX nr 3119811). Przyjęto w nim możliwość związania konsumenta

poręczeniem wekslowym za przedsiębiorcę, a zarazem konieczność odpowiedniej

kontroli dokumentów stanowiących podstawę dochodzenia roszczenia. Sąd

Najwyższy uwzględnił wyłączenie określone w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG i

zaznaczył, że sama ustawowa abstrakcyjność zobowiązania nie może zostać

uznana za niedozwolone postanowienie. Powołanie art. 32 ust. 2 Prawa wekslowego

nie uzasadnia zatem generalnego wyłączenia kontroli umownego ukształtowania

stosunku między konsumentem a remitentem. Poręczenie weksla in blanco przez

konsumenta za wystawcę weksla, który jest przedsiębiorcą, wystawionego na

zabezpieczenie zobowiązań tego przedsiębiorcy wobec posiadacza weksla, którym

jest także przedsiębiorcą, jest wiążące dla konsumenta, co nie zwalnia sądu z

obowiązku zbadania stosunku podstawowego, który stanowił podstawę wystawienia

weksla - czy to na etapie przed wydaniem nakazu zapłaty, czy już po jego wydaniu,

w razie wniesienia zarzutów przez pozwanego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie uznał, że ustawowa

samodzielność poręczenia jest sama przez się abuzywna. Za przedmiot oceny

przyjął postanowienia dotyczące zakresu i warunków uzupełnienia weksla, zawarte

w porozumieniu z pozwaną.

Jakkolwiek dochodzone przez powódkę roszczenie wynikało z weksla - a

zatem jego przedmiotem nie jest stosunek podstawowy, lecz zobowiązanie wekslowe

- to jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w

zaistniałym w niniejszej sprawie układzie podmiotowym zarzuty oparte na stosunku

podstawowym mogą służyć obronie pozwanego (por. uchwały Sądu Najwyższego z:

25 listopada 1963 r., III CO 56/63; 7 stycznia 1967 r., III CZP 19/66; 24 stycznia 1972

I CSK 183/26

7

r., III PZP 17/70; postanowienia Sądu Najwyższego z: 21 lipca 2017 r., I CSK 717/16;

z 29 października 2020 r., V CSK 575/18). I tak w szczególności wygaśnięcie

stosunku podstawowego uniemożliwia dochodzenie wierzytelności wekslowej (por.

wyroki Sądu Najwyższego z: 20 czerwca 2008 r., IV CSK 65/08; 28 kwietnia 2016 r.,

V CSK 519/15; 21 lipca 2017 r., I CSK 717/16), a bezpodstawność roszczenia

głównego pociąga za sobą bezpodstawność roszczenia opartego na wekslu (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 1997 r., I CKN 48/97). Można zatem mówić o

swego rodzaju priorytecie stosunku podstawowego wobec stosunku wynikającego

ze weksla (por. uchwała połączonych izb Sądu Najwyższego: Izby Cywilnej i Izby

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 24 kwietnia 1972 r., III PP 17/70; wyroki Sądu

Najwyższego z: 14 marca 1997 r., I CKN 48/97; 31 maja 2001 r., V CKN 264/00; 6

października 2004 r., I CK 156/04; 9 grudnia 2004 r., II CK 170/04; 14 listopada 2006

r., II CSK 205/06; 28 kwietnia 2016 r., V CSK 519/15). W sytuacji bowiem w której

weksel wystawiony in blanco nie został puszczony w obieg i podmiotem realizującym

roszczenie wekslowe jest remitent, to dopuszczalne jest podnoszenie przez awalistę

zarzutu wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym łączącym go z

remitentem. Powyższe w żaden sposób nie uchybia abstrakcyjności zobowiązania

wekslowego, która jest jednak osłabiona przed puszczeniem weksla w obieg właśnie

z uwagi na zarzuty osobiste istniejące pomiędzy wystawcą weksla a remitentem, czy

tak jak w niniejszej sprawie pomiędzy awalistą a remitentem. W świetle powyższego

należy stwierdzić, że w przypadku, gdy dochodzone pozwem roszczenie wynika z

weksla mającego w chwili wystawienia postać in blanco, stanowiącego

zabezpieczenie wierzytelności głównej wynikającej z umowy zawartej z

przedsiębiorcą, zapewnienie ochrony określonej w Dyrektywie 93/13 - i

wprowadzonych w ramach jej implementacji do polskiego porządku prawnego

przepisach art. 3851-3853 k.c. - wymaga, aby sąd rozpoznał sprawę przy

uwzględnieniu konsumenckiego charakteru stosunku podstawowego. Na powyższe

Sąd Najwyższy wskazał wprost w wyroku z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20,

stwierdzając, że „sąd, przed którym prowadzone jest postępowanie nakazowe z

weksla wobec konsumenta, obok przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, musi

także z urzędu stosować przepisy mające na celu ochronę konsumenta.” (por. także

wyroki Sądu Najwyższego z: 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; 2 czerwca 2021 r.,

I NSNc 178/20).

I CSK 183/26

8

Drugie zagadnienie, w brzmieniu odnoszącym się do czynności rzeczywiście

jednostronnej, także ma już odpowiedź w orzecznictwie. W wyroku z 22 października

2020 r., I CSK 238/19, Sąd Najwyższy stwierdził, że niemożność badania

abuzywności przepisów prawa nie wyłącza obowiązku badania postanowień umowy,

w wyniku której doszło do złożenia przez konsumenta podpisu na wekslu jako

poręczyciela, przy czym nie chodzi tu tylko o umowę poręczenia wekslowego, ale

również o stosunek podstawowy łączący wierzyciela z wystawcą weksla

(dłużnikiem), w szczególności jeżeli dłużnikiem jest przedsiębiorca. To badanie - jak

wskazano - powinno nastąpić z urzędu, jeżeli chodzi o abuzywność postanowień

umownych (art. 3851 § 1 k.c.). Jeżeli sąd stwierdzi, że umowa zawiera niedozwolone

postanowienia umowne, powinien ocenić, jaki wywołuje to skutek w odniesieniu do

odpowiedzialności poręczyciela wekslowego będącego konsumentem. Nie wyłącza

to zasady ciężaru dowodu w postępowaniu nakazowym, która faktycznie stawia

konsumenta w sytuacji znacznie trudniejszej niż powoda (przedsiębiorcę). O ile nie

można mówić o abuzywności przepisów prawa, to nie można pominąć, że może

dojść do kolizji norm ogólnych prawa cywilnego (w szerokim znaczeniu) z przepisami

regulującymi prawną ochronę konsumentów. Rolą sądu jest wówczas wyważenie,

którym normom i w jakim zakresie należy dać pierwszeństwo w stosowaniu.

Sąd drugiej instancji zakwalifikował oświadczenie wekslowe pozwanej jako

porozumienie umowne określające warunki uzupełnienia weksla. Sąd nie przyjął

zatem, że art. 3851 k.p.c. ma zastosowanie do czynności jednostronnych, lecz poddał

kontroli postanowienia stosunku uznanego za umowny. W tym zakresie rozważania

Sądu drugiej instancji odpowiadają oczekiwaniom wyrażonym w wyroku z 22

października 2020 r. I CSK 238/19.

Z powyższych względów, uznając, że przedstawione zagadnienia prawne nie

posiadają waloru nowości, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania rozstrzygnięto

zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 122 § 1 k.p.c.

[r.g.]

I CSK 183/26

9