SN odmówił przyjęcia skargi syndyka banku w sprawie nieważnej umowy kredytu

I CSK 1850/25

2

Wyrokiem z 16 lutego 2023 r., I C 32/20, Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił

nieważność umowy kredytu zawartej przez powodowych kredytobiorców

i poprzednika prawnego pozwanego banku i zasądził od banku solidarnie na rzecz

kredytobiorców 87 971,32 zł z odsetkami.

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla

m. st. Warszawy w Warszawie wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości

pozwanego banku. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie i podjął je przeciwko

syndykowi w zakresie żądania ustalenia.

Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny

w Krakowie oddalił apelację syndyka masy upadłości banku.

Sąd Apelacyjny ustalił, że 3 sierpnia 2006 r. powodowie i poprzednik prawny

banku zawarli umowę kredytu hipotecznego w wysokości 87 782,00 zł,

indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF). Spłata wszelkich zobowiązań

z tytułu umowy kredytowej miała być dokonywana w złotych. Metodę i terminy

ustalania kursu wymiany walut na podstawie, którego wyliczane są raty i bieżące

saldo, jak również warunki aktualizacji harmonogramu spłat określał regulamin.

Tabela kursów została zdefiniowana w regulaminie, jako tabela kursów

kupna/sprzedaży walut banku obowiązująca o godz. 16.00 w dniu, w którym

następuje operacja. Kredytobiorcy w okresie do 29 sierpnia 2006 r. do 8 września

2021 r. spłacili na rzecz banku tytułem rat kapitałowo-odsetkowych 87 971,32 zł.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny ustalał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych,

dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania przez bank

niedozwolonych postanowień umownych.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień pranych:

I CSK 1850/25

3

1) czy postanowienie umowy kredytu, mające charakter abuzywny, może być

uznane za bezskuteczne wobec masy upadłości (art. 84 ust 1 pr.upadł.) wobec tego,

że postanowienie to prowadzi do upadku umowy na skutek usunięcia z niej klauzul

abuzywnych, a zatem utrudnia ono osiągnięcie celu postępowania upadłościowego,

jakim jest pełne zaspokojenie wierzycieli, poprzez skutek w postaci upadku umowy

kredytu zawartej przez kredytodawcę i brak spłaty rat takiego kredytu do masy

upadłości;

2) czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi,

jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości"

w rozumieniu art. 145 ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu na

podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z

art. 145 ust. 1 pr.upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście

wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście

i wyczerpania trybu określonego ustawą.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której

stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego

konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,

prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono

upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

I CSK 1850/25

4

upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej

funkcję syndyka”.

W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.

wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia

pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że sprawy

te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec czego

prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą ustalenia

osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym razie

zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony prawnej

w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej ochrony – co

najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim

związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia

określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na ocenę

podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy wierzytelności,

wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej różnicy

między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia z

żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu

prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej

w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie

zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie

ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji

sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem

syndyka, a nie samego upadłego.

Skarżący objął wnioskiem o przyjęcie skargi także zagadnienie prawa

materialnego, tj. czy art. 84 ust. 1 pr.upadł. może stanowić przeszkodę do oceny

umowy upadłego jako nieważnej, ponieważ uniemożliwia to odzyskanie kredytu

I CSK 1850/25

5

przez syndyka, a tym samym osiągnięcie celu postępowania upadłościowego

w postaci zaspokojenia wierzycieli. Z niezrozumiałych przyczyn syndyk nie zaliczył

do wierzycieli upadłego banku kredytobiorców, którzy zawarli z upadłym nieważne

umowy. Postępowanie upadłościowe służy zaspokojeniu także tych wierzycieli.

Prawo upadłościowe różnicuje wierzycieli, niektórzy wierzyciele są uprzywilejowani.

Jednak wierzyciele z nieważnych umów kredytu nie są dyskryminowani.

Wierzytelności powodowych kredytobiorców podlegają zaspokojeniu z masy na

zasadach ogólnych i dlatego co do tych wierzytelności postępowanie zostało

zawieszone. Natomiast oddalenie żądania ustalenia nieważności umowy kredytu

(tj. w istocie ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu) prowadziłoby do

trwania obowiązku dalszego spłacania kredytu mimo nieważności umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[SOP]