Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powódki w sporze o kult pamięci zmarłych rodziców

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z 22 października 2025 r., sygn. akt. I ACa 316/24.

Pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane

jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może

być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową

i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem

zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie

obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności

i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi

Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4,

poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ

178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

I CSK 1858/26

3

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane

w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi

kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN z: 10 maja 2001 r.,

II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC

2002, nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r.,

V CSK 4/16).

Istotne zagadnienie prawne skarżący upatruje w konieczności rozstrzygnięcia:

„Czy legalność działań podejmowanych w ramach uprawnień wynikających

z przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych

wyłącza bezprawność naruszenia dobra osobistego w postaci kultu pamięci osoby

zmarłej w rozumieniu art. 24 §1 k.c.

Powódka wniosła również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z uwagi na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Uzasadniając wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca wskazała, że Sąd Apelacyjny

dokonał błędnej wykładni art. 23 i 24 k.c., utożsamiając brak naruszenia przepisów

administracyjnych brakiem naruszenia dobra osobistego, co stanowi oczywiste

naruszenie prawa materialnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Sąd Apelacyjny

przyjął przede wszystkim, iż powódka nie wykazała, że postępowanie pozwanych

naruszyło jej dobra osobiste. Sąd ten uznał, że nie udowodniono, iż pozwane

w jakikolwiek sposób utrudniają jej kultywowanie pamięci zmarłych rodziców poprzez

przeniesienie ich szczątków dla pochowania ich męża/ojca oraz przez wyrzucanie

kwiatów i zniczy, jakie stawia ona na ich grobie, a tym samym naruszają jej dobro

osobiste w postaci prawa do kultywowania pamięci po zmarłych rodzicach.

Dopiero niezależnie od powyższego Sąd Apelacyjny odniósł się do kwestii

bezprawności działań pozwanych, uznając, że działały one w ramach

przysługujących im praw. Tymczasem jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego

z 18 lutego 2021 r., III CSKP 8/21 naruszenie dóbr osobistych oraz bezprawność

są oczywiście kategoriami całkowicie samodzielnymi, niezależnymi, i każda

I CSK 1858/26

4

z nich podlega oddzielnej kwalifikacji i ocenie. Ocena roszczenia pod kątem

wyłączenia bezprawności działania staje się aktualna dopiero wówczas,

gdy stwierdzi się, że do naruszenia dóbr osobistych doszło.

Przedstawiony przez skarżącą problem nie spełnia wymogu nowego,

dotychczas nierozstrzygniętego. Relacja pomiędzy naruszeniem dobra osobistego,

bezprawnością działania oraz działaniem w ramach porządku prawnego była

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego.

Nawet udzielenie odpowiedzi na sformułowane przez skarżącą pytanie

odpowiedzi zgodnie z jej prezentowanym stanowiskiem, nie prowadziłoby

do podważenia zaskarżonego wyroku, wobec ustalenia, że skarżąca nie wykazała

faktu naruszenia jej dobra osobistego.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 8 ust.1 pkt 2

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Pełnomocnik z urzędu ustanowiony celem reprezentowania powódki

w postępowaniu kasacyjnym złożył wniosek o przyznanie mu kosztów pomocy

prawnej świadczonej w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że koszty te

nie zostały opłacone. Uwzględniając to oświadczenie, Sąd Najwyższy przyznał

pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2

w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

z urzędu.

(K.W.)

[r.g.]