Sąd Najwyższy nie przyjął skargi w sporze o zasiedzenie pasa drogi dojazdowej

W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawczyni E.L. od postanowienia

Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30 grudnia 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

I CSK 1864/26

2

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie

zostały spełnione.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia problemu

o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym

orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni (postanowienie Sądu

Najwyższego z 2 października 2001 r., I PKN 129/01, OSNP 2003/18/436). W

postanowieniu z 23 marca 2012 r. (II PK 284/11) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem

prawa materialnego lub procesowego, względnie uregulowaniem prawnym, których

wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także

dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne

uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez

jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia,

określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało, i wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”

(postanowienie Sądu z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

I CSK 1864/26

3

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK

77/15, z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej zobowiązuje go do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do

wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi

za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/0; z 3 lutego 2010 r., II PK

304/09; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej

zachodzi bowiem wówczas, gdy z samej jej treści wynika w sposób jednoznaczny,

że wskazane w skardze podstawy zasługują na uwzględnienie. Oznacza to, że

z argumentów przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, bez

konieczności dokonywania pogłębionej analizy prawnej lub czynności procesowych

sądu, wynika jaskrawa sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa

niepodlegającymi różnej wykładni i niepozostawiającymi sądowi swobody oceny

albo z podstawowymi zasadami orzekania obowiązującymi w demokratycznym

państwie prawa. O ile bowiem do uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawy

są usprawiedliwione, o tyle do przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędna jest jej

oczywista zasadność w wyżej przedstawionym rozumieniu.

Skarżąca zaś wskazała, że „w sprawie występuje następujące istotne

zagadnienie prawne, a mianowicie czy długotrwałe, powtarzalne i funkcjonalnie

konieczne korzystanie z części nieruchomości jako jedynego wjazdu do

nieruchomości władanej przez posiadacza - połączone z jego trwałym urządzeniem

i brakiem sprzeciwu właściciela - może stanowić przejaw posiadania samoistnego

prowadzącego do zasiedzenia własności, czy też wyłącznie posiadanie

odpowiadające treści służebności gruntowej.”

I CSK 1864/26

4

Ponadto według autorki skargi kasacyjnej w ramach niniejszej sprawy

zachodziła również potrzeba wykładni następujących przepisów:

1) art. 172 k.c. w zw. z art. 336 k.c.

„W szczególności wymaga wyjaśnienia jakie kryteria pozwalają odróżnić

posiadanie samoistne części nieruchomości od posiadania odpowiadającego treści

służebności, a także wyjaśnienie czy korzystanie ograniczone funkcjonalnie (np. do

przejazdu), ale wykonywane w sposób trwały i wyłączny, może prowadzić do

zasiedzenia własności części nieruchomości. W ocenie skarżącej w orzecznictwie

widoczna jest rozbieżność, bowiem z jednej strony akcentuje się konieczność

wykonywania pełnego władztwa właścicielskiego, a z drugiej dopuszcza się

zasiedzenie części nieruchomości przy ograniczonym zakresie korzystania, o ile

ma ono charakter trwały i wyłączny. A zatem brak jednoznacznych kryteriów

prowadzi do niejednolitości orzeczeń.

2) art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c.

W sprawie ujawnia się również potrzeba wykładni przepisów procesowych w

zakresie tego czy sąd może oddalić wniosek o zasiedzenie z powodu

nieprecyzyjnego określenia zakresu posiadania nieruchomości, jednocześnie

odmawiając przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety, który mógłby ten

zakres ustalić?”

Jednocześnie skarżącą uznała, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej

w niniejszej sprawie wynika „z kumulacji rażących uchybień zarówno w sferze

prawa materialnego, jak i procesowego, które w sposób bezpośredni i

jednoznaczny przełożyły się na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.”

Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności zwraca uwagę, że łączenie przesłanki

oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego lub potrzeby wykładni przepisów budzi poważne zastrzeżenia.

Jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie

wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów

prawa) generalnie wyklucza możliwość stwierdzenia oczywistej zasadności skargi.

Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt

1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się, co do zasady, wykluczają, ponieważ

zakładają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes

I CSK 1864/26

5

publiczny (pkt 1), jak i prywatny skarżącego (pkt 4). Trudno sobie wyobrazić

sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie

występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia

przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22).

Odnosząc się zaś do przedstawionego zagadnienia prawnego należy

stwierdzić, że o stanowisku Sądu Okręgowego zadecydowała szczegółowa ocena

zgromadzonych w sprawie dowodów, które doprowadziły Sąd do wniosku, że

korzystając ze spornego pasa gruntu w charakterze drogi dojazdowej, kolejni

posiadacze nie zamanifestowali względem właściciela – w czasie koniecznym do

upływu terminu zasiedzenia - woli wyłącznego władania drogą dojazdową, tzn.

władania z wyłączeniem właściciela. Oznacza to, że udzielenie na przedstawione

pytanie odpowiedzi w niczym nie podważałoby rozstrzygnięcia Sądu

odwoławczego. Nie można zatem przyjąć, że powołana wątpliwości stanowi istotne

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ jej

rozstrzygnięcie nie wpłynie na treść orzeczenia w niniejszej sprawie.

W zakresie przedstawionych przez skarżącą wątpliwości interpretacyjnych

należy przyjąć, że problematyka cech wyróżniających posiadanie samoistne

nieruchomości jako determinanta zasiedzenia nieruchomości była wielokrotnie

analizowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 13 grudnia 2019 r., I CSK 550/18; z 11 października 2019 r., I

CSK 441/18; z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 120/18; z 26 kwietnia 2017 r., I CSK

426/16; z 17 stycznia 2017 r., IV CSK 139/16; z 6 października 2016 r., IV CSK

759/15; z 4 marca 2016 r., I CSK 519/15; z 27 czerwca 2015 r., I CSK 309/14). W

postanowieniu Sądu Najwyższego z 18 maja 2007 r. I CSK 64/07 wyjaśniono także,

że posiadanie służebności jest odrębną postacią posiadania niż posiadanie rzeczy.

Nie obejmuje ono władania rzeczą, ale faktyczne korzystanie z cudzej

nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Kontekst

problemowy zarysowany przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie wskazuje takich argumentów, które uzasadniałyby

uznanie, że mamy do czynienia z nowym ujęciem tego zagadnienia pozbawionym

oparcia merytorycznego w dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego.

Nie budzi więc wątpliwości w orzecznictwie, jakie cechy powinno wykazywać

I CSK 1864/26

6

posiadanie prowadzące do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej, a

jakie posiadanie rzeczy prowadzące do nabycia jej własności przez zasiedzenie.

Odróżnienie posiadania samoistnego nieruchomości od posiadania prowadzącego

do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie zależy zawsze od oceny przez

sąd określonych okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2020 r., III CSK 277/19).

Jednocześnie nie ma racji skarżąca wskazując na wewnętrzną sprzeczność

uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, nie jest bowiem prawdą, że to geodeta

ustala zakres posiadania nieruchomości. Trafnie Sąd Okręgowy wskazał, że

w sprawie nie wykazano, jaki był zakres posiadania w momencie objęcia gruntu

w posiadanie (wynikający chociażby z szerokości bramy wjazdowej czy

wykorzystywanego na ten cel przęsła, rozstawu kolein - jeśli w ogóle były), czy

ulegał on i jakim zmianom na przestrzeni całego okresu wymaganego ustawą do

zasiedzenia, czy zakres ten odpowiada obszarowo obecnemu utwardzonemu

wjazdowi na nieruchomość wnioskodawczyni, także w odniesieniu do szerokości

obecnej bramy metalowej z dostawioną do niej furtką. Takie ustalenia należą do

Sądu, w ramach inicjatywy dowodowej stron postępowania, a nie do biegłego.

Natomiast oceniając wynikającą z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłankę

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej należy dostrzec, że skarżący powinien

uzasadnić tę oczywistość, wskazując jedynie na argumenty mieszczące się

w zakresie kognicji Sądu Najwyższego. Nie może więc powoływać się na

wadliwość ustaleń faktycznych, poczynionych przez Sąd drugiej instancji w oparciu

o zgromadzony materiał dowodowy ani opierać na innych faktach niż stanowiące

podstawę rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej

sprawy należy stwierdzić, że niniejsza skarga kasacyjna nie spełnia określonych

wyżej kryteriów. Przedstawiona, przez skarżącą argumentacja, stanowi bowiem

jedynie polemikę z treścią wydanych w przedmiotowej sprawie orzeczeń Sądów

obu instancji, której podstawą jest niedopuszczalne na tym etapie postępowania,

kwestionowanie przeprowadzonej przez Sądy oceny dowodów jak również zarzuty

dotyczące ustalenia faktów.

Samo zaś orzeczenie Sądu Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim oraz jego

pisemne uzasadnienie wskazuje, że Sąd ten dokonał prawidłowej analizy i oceny

I CSK 1864/26

7

materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz iż odniósł się do wszystkich

zarzutów podnoszonych w apelacji wnioskodawczyni.

Ponadto należy przypomnieć, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

obejmuje uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego,

zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze

elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na

wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już

nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego

przepisu w ustalonym stanie faktycznym.

Natomiast skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania w ogóle nie precyzuje, które przepisy jej zdaniem zostały

naruszone przez Sąd drugiej instancji. Zaś Sąd Najwyższy w ramach przedsądu

bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie

do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie.

Z tych wszystkich względów uznać należy, że wskazana we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej przyczyna nie uzasadnia jej przyjęcia do rozpoznania.

Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

M.L.

[SOP]