Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi małżonków w sporze o pożyczkę hipoteczną

Wyrokiem z 8 kwietnia 2024 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że

łącząca powodów M.W. i M.W.1 z pozwanym Bank Spółką Akcyjną z siedzibą w W.

umowa pożyczki hipotecznej nr […] z 28 grudnia 2007 r. jest nieważna (pkt I);

zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie do majątku wspólnego

433 283,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

a) od 298 806,92 zł od 22 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty; b) od 134 476,22 zł od

13 listopada 2021 r. do dnia zapłaty (pkt II) i orzekł o kosztach postępowania

(pkt III i IV).

Wyrokiem z 31 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie pierwszym oddalił powództwo

o ustalenie (pkt I.1); w punkcie drugim oddalił powództwo o zapłatę (pkt I.2);

I CSK 1893/25

2

w punkcie czwartym ustalił, że koszty procesu w całości ponoszą powodowie,

pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu w sądzie

pierwszej instancji (pkt I.3); oddalił zażalenie powodów (pkt II) i ustalił, że koszty

postępowań odwoławczych w całości ponoszą powodowie, pozostawiając ich

wyliczenie referendarzowi sądowemu (pkt III).

Powodowie wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołali się na jej oczywistą zasadność ze względu na odmówienie im

statusu konsumentów i oddalenie powództwa o ustalenie nieważności umowy

kredytu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, zachodzi ona wówczas,

gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań

wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy

strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

I CSK 1893/25

3

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza skargi kasacyjnej nie wykazała, że jest ona oczywiście

uzasadniona w przyjętym wyżej rozumieniu. Dla oceny, czy dana osoba fizyczna

jest w konkretnym przypadku konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c. nie ma

znaczenia subiektywne przekonanie tej osoby, lecz okoliczności mogące posłużyć

obiektywnej ocenie charakteru jej działalności. W przypadku czynności prawnych

służących celom mieszanym należy brać pod uwagę cel dominujący,

a w przypadku umów kredytowych istotne znaczenie ma ponadto przeznaczenie

udostępnionego kapitału (zob. np. wyroki TSUE z 3 lipca 1997 r., C-269/95;

z 20 stycznia 2005 r., C-464/01; z 25 stycznia 2018 r., C-498/16; z 3 września

2015 r., C-110/14; wyrok SN z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1323/24; postanowienie

SN z 20 sierpnia 2025 r., I CSK 537/25).

Jak wynika z ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest związany,

pożyczka została wypłacona na rachunek bankowy prowadzony na potrzeby

działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą „M.”. Z uzyskanej pożyczki

hipotecznej powód przeznaczył na działalność gospodarczą środki co najmniej w

wysokości 204 308,98 zł, co stanowiło 55,15% kwoty pożyczki. Nawet jeśli

I CSK 1893/25

4

skarżący przeznaczyli pozostałą część pożyczki na cele prywatne, nie można

uznać, że w okolicznościach sprawy cel gospodarczy miał charakter marginalny i

odgrywał jedynie nikłą rolę w kontekście całej transakcji (postanowienie SN z 19

maja 2022 r., I CSK 482/22).

Skarżący przedstawili przy tym wywód, z którego wynikać miało, że Sąd

Apelacyjny błędnie nie dostrzegł, że zawarta przez nich z umowa pożyczki

hipotecznej była bezwzględnie nieważna na podstawie art. 3531 w zw. z art. 58 § 1

k.c. Co się tyczy obrotu innego niż konsumencki, czyli profesjonalnego lub

powszechnego, to postanowienia umożliwiające jednej ze stron ukształtowanie

wielkości świadczenia powinny być – w braku podstaw do stosowania przepisów

szczególnych, dedykowanych obrotowi konsumenckiemu – poddane ocenie na

zasadach ogólnych. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że konstrukcja umowy

pożyczki lub kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej nie jest

zakazana, a stosunki prawne tego rodzaju mieszczą się w granicach swobody

umów (zob. szerzej wyrok SN z 12 października 2023 r., II CSK 863/23).

W podsumowaniu powyższych rozważań należy stwierdzić, że powodowie

nie wykazali, że Sąd drugiej instancji oczywiście błędnie odmówił im statusu

konsumentów w rozumieniu art. 221 k.c. i że błędnie ocenił treść łączącej strony

umowy. Tymczasem dopiero w takim przypadku możliwe byłoby przyjęcie, iż

zaskarżony wyrok narusza art. 58 § 1 w zw. z art. 3531 k.c. w stopniu ewidentnym,

ze skutkiem spełnienia przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na

podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[SOP]