SN odrzucił skargę o wznowienie w sprawie kosztów pomocy prawnej z urzędu

Sąd Najwyższy postanowieniem z 20 czerwca 2018 r., II CSK 97/18, w

sprawie powództwa P.S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej R. w Ł. o zapłatę

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanej do rozpoznania (pkt. 1), przyznał

adwokatowi T.W. od Skarbu Państwa (Sądu Apelacyjnego w Łodzi) kwotę 3600 zł

powiększoną o podatek od towarów i usług należny od tego rodzaju czynności

tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym.

Pełnomocnik z urzędu ustanowiony dla powoda P.S. wniósł skargę o

wznowienie postępowania, w której zaskarżył pkt 2 powołanego postanowienia w

zakresie dotyczącym kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Wniósł o zmianę zaskarżonego pkt 2 postanowienia przez zmianę zasądzonej w

I CSK 1898/24

2

nim kwoty 3600 zł powiększonej o należny podatek od towarów na kwotę 6642 zł

powiększoną o należny podatek od towarów i usług.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnika z urzędu podniósł, że Sąd Najwyższy

w pkt 2 zaskarżonego postanowienia przyznał mu ze środków Skarbu Państwa

(Sądu Apelacyjnego w Łodzi) koszty pomocy prawnej udzielonej powodowi z

urzędu na podstawie § 8 pkt. 7 w zw. z § 16 pkt 4 ppkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z

urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714, ze zm.), który wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22 (OTK-A 2023/41) został uznany za

niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i

art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten

został opublikowany w Dzienniku Ustaw dnia 27 kwietnia 2023 r. i w tym dniu

przepis ten przestał obowiązywać.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że na skutek tego

wyroku „powstanie możliwość zasądzenia opłaty przysługującej radcy prawnemu

z urzędu na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów rozporządzenia

z 22 października 2015 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania przysługuje od prawomocnych orzeczeń

o charakterze merytorycznym, a więc takich, które rozstrzygają o przedmiocie

(istocie sprawy) postępowania, w którym skarga jest dopuszczalna (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 1973 r., I CZ 152/72, OSNCP

1973, nr 7–8, poz. 143 i postanowienie składu siedmiu sędziów SN z dnia 30

listopada 1993 r., III AZP 18/93, OSNCP 1994, nr 6, poz. 122; uchwałę SN z dnia 4

sierpnia 2006 r., III CZP 51/06, OSNC 2007, nr 5, poz. 71).

Zgodnie przyjmuje się, że skarga o wznowienie postępowania nie

przysługuje – poza wypadkiem wskazanym w art. 399 § 2 k.p.c. – od

prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w sposób formalny

(np. przez odrzucenie pozwu, umorzenie postępowania, odrzucenie apelacji,

I CSK 1898/24

3

odrzucenie odwołania; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980,

I CZ 82/80, LEX nr 8256; postanowienie SN z dnia 28 listopada 2007r., V CZ

102/07, LEX nr 623851; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2009 r.,

II PO 2/09, LEX nr 533097; z dnia 18 kwietnia 2011 r., III UZ 5/11, LEX nr 966821;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2011 r., I CZ 23/11, LEX nr

846545; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2014 r., III CZ

37/14, LEX nr 1523366).

Nie ulega zatem wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania nie

może być wniesiona od prawomocnych postanowień kończących postępowanie

pomocnicze lub wpadkowe (np. postanowienia w przedmiocie zwolnienia od

kosztów sądowych lub ustanowienia adwokata albo radcy prawnego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., IV CZ 89/00, LEX nr

1166392; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZP 51/06,

OSNC 2007, nr 5, poz. 71) lub postanowień załatwiających kwestie procesowe w

toku postępowania (np. postanowień dowodowych) oraz zarządzeń

przewodniczącego. Postanowienie w przedmiocie przyznania pełnomocnikowi

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu nie jest orzeczeniem

rozstrzygającym sprawę co do jej istoty, a jedynie rozstrzygającym kwestię

pomocniczą, wpadkową w stosunku do postępowania głównego. Z tego względu

należy uznać, że skarga o wznowienie w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna i

podlega odrzuceniu.

Zupełnie innym środkiem zaskrżenia jest skarga o uchylenie lub zmianę

orzeczenia oparta na podstawie określonej w art. 4161 k.p.c. W przepisie tym

ustanowiono szczególną procedurę, której celem jest wzruszanie prawomocnych

postanowień niekończących postępowania w sprawie. Nie jest to jednak procedura

wznowienia postępowania, lecz procedura szczególna, do której tylko odpowiednio

stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania.

Sądowi Najwyższemu znany jest pogląd, że ze względu na bieg terminu do

wniesienia skargi o wznowienie postępowania, określonego w art. 407 § 2 k.p.c.,

opartej na podstawie przewidzianej w art. 403 § 4 k.p.c. - dopuszczalne ma być

połączenie przewidzianej w art. 4161 k.p.c. skargi o uchylenie lub zmianę

I CSK 1898/24

4

postanowienia niekończącego postępowania w sprawie ze skargą o wznowienie

postępowania opartą na podstawie określonej w art. 403 § 4 k.p.c.

W postanowieniu z 14 kwietnia 2025 r., I CSK 2883/23 (nie publ.) Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że zabieg taki jest bezprzedmiotowy, gdyż termin do wniesienia

skargi o wznowienie na podstawie przewidzianej w art. 403 § 4 k.p.c. należy ustalać

według art. 407 § 1 k.p.c., a nie art. 407 § 2 k.p.c. Oznacza to, że termin ten biegnie

od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, czyli w tym

wypadku - dopiero od dnia, w którym dowiedziała się o prawomocnym

postanowieniu o uchyleniu lub zmianie postanowienia niekończącego

postępowania w sprawie, wydanym zgodnie z art. 4161 k.p.c.

Biorąc pod uwagę, że niniejszą skargę wniósł profesjonalny pełnomocnik,

który powinien odróżniać wskazane środki zaskarżenia i wnieść ten właściwy, nie

można uznać, że wniesiona skarga o wznowienie postępowania jest skargą o

zmianę lub uchylenie orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie o której

mowa w art. 4161 k.p.c.

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 410

§ 1 k.p.c.).

Karol Weitz

[SOP]