Trofea myśliwskie w sporze o szkodę. SN odmówił przyjęcia skargi powodów

W związku ze skargą kasacyjną powodów A. K. i J. K. od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z 27 lipca 2022 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1936/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN z:

7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; 25 maja 2021 r., II CSK 96/21). Ponadto,

w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny

określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

I CSK 1936/25

3

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN z: 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; 15 kwietnia 2021

r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego

przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1

k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł

wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN z: 24 października 2012 r., I PK

129/12; 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym

pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy

ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Natomiast skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego

naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne jest zatem wykazanie, że Sąd

drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego

wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 października 2025 r., I CSK 2655/24).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrują

w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie:

„Czy art. 322 k.p.c. ma zastosowanie w sprawie o naprawienie szkody

wyrządzonej czynem niedozwolonym, w której wysokość szkody została

udowodniona w całości przez dowód z opinii biegłego?”

Jednocześnie skarżący, jako podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazali oczywistą zasadność, „albowiem udowodnienie w całości

poniesionej przez powodów szkody dowodem z opinii biegłego winno doprowadzić

Sąd Apelacyjny w Łodzi do wydania wyroku oddalającego apelację pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego, nie zaś do wydania wyroku reformatoryjnego”.

I CSK 1936/25

4

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że połączenie przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c. z oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej dopuszczalne jest

tylko wtedy, gdy dotyczą one odmiennych podstaw kasacyjnych. Dana kwestia nie

może bowiem stanowić istotnego zagadnienia prawnego i jednocześnie nie

pozostawiać żadnych wątpliwości co do jej prawidłowego rozstrzygnięcia (post.

Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2012 r., III UK 60/11). Już ta okoliczność

uniemożliwia zasadniczo przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Natomiast jeżeli chodzi o sygnalizowane przez skarżącego zagadnienie

prawne to należy wskazać, że nie budzi wątpliwości, iż upoważnienie do

zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej według oceny sądu przewidziane przez

art. 322 k.p.c. należy do szczególnych zasad orzekania, a kompetencja przyznana

sądowi na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny i dyskrecjonalny.

Dopuszczalność zastosowania tego przepisu jest uzależniona od spełnienia

szeregu przesłanek. Może on być wykorzystany tylko w niektórych kategoriach

spraw, a jego zastosowanie jest możliwe dopiero wtedy, gdy powód wykazał samą

zasadność roszczenia, a wątpliwa pozostaje tylko jego wysokość. Do zastosowania

art. 322 k.p.c. może dojść, gdy sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości

żądania było niemożliwe lub nader utrudnione (zob. wyrok Sądu Najwyższego z, 20

listopada 2024 r., II CSKP 309/22, wyrok SN z 31 stycznia 2019 r., V CSK 599/17,

z 21 listopada 2008 r., V CSK 207/08). Przeprowadzone dowody powinny

umożliwić sądowi przesądzenie, że do szkody doszło i pozwolić na choćby

przybliżone określenie jej wysokości.

W ramach niniejszej sprawy Sąd drugiej instancji wyjaśnił z jakich powodów

skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 322 k.p.c. w szczególności

wskazując, że w ocenie tego Sądu analiza wyceny dokonanej przez biegłego

wykazała, że została ona dokonana metodą odtworzeniową, co odpowiadało

specjalizacji biegłego, który zawodowo zajmuje się preparowaniem trofeów

myśliwskich. Nie można jednak pomijać okoliczności, że istotą ustalenia

uszczerbku majątkowego jest jego określenie według stanu ruchomości z daty

szkody i aktualnych cen. Z założenia chodzi o ceny z tzw. rynku wtórnego.

Wreszcie Sąd przyjął, że nie można pomijać, iż o ile nie wywołuje wątpliwości Sądu

materialny charakter trofeów myśliwskich, to niewątpliwie ich rynek ma charakter

I CSK 1936/25

5

niszowy z uwagi na silne zabarwienie emocjonalne w odniesieniu do tego typu

przedmiotów i okoliczność, że nie jest częste ich stosowanie w wystroju wnętrz.

W efekcie poszukiwana w celu oszacowania przedmiotowej szkody wartość

rynkowa zniszczonych trofeów winna zostać skorygowana o zaakcentowaną wyżej

wartość sentymentalną, która ma wpływ na koszty ponoszone przez myśliwych

w celu ich pozyskania (a więc została uwzględniona w wartości „odtworzeniowej”

jako czynnik podwyższający cenę). Jednocześnie gdyby powód chciał zbyć

posiadane trofea miałby znaczenie fakt, że pochodzą z rynku wtórnego (jako

czynnik obniżający cenę). Konkludując, wobec szczególnego charakteru

omawianych ruchomości i trudności w precyzyjnym ustaleniu ich wartości rynkowej,

a co za tym idzie udowodnieniu szkody Sąd drugiej instancji, uznał za konieczne

skorzystanie z prerogatywy przewidzianej w art. 322 k.p.c.

W tym kontekście należy również podkreślić, że z utrwalonego orzecznictwa

sądowego wynika, że opinia biegłego ma na celu ułatwienie sądowi należytej oceny

już zebranego w sprawie materiału wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości

specjalne. Nie może ona natomiast być sama w sobie być źródłem materiału

faktycznego sprawy ani tym bardziej stanowić podstawy ustalenia okoliczności

będących przedmiotem oceny biegłych. Ustalenie stanu faktycznego należy do

sądu orzekającego, a biegli powinni udzielić odpowiedzi na konkretne pytania

dostosowane do stanu faktycznego sprawy (por. np.: wyrok SN z dnia 19 grudnia

2006 r., V CSK 360/06; wyrok z dnia 6 lipca 1999 r., II CKN 428/98). Tak więc do

dokonywania wszelkich ustaleń w procesie powołany jest sąd, a nie biegły. Sąd

może, a czasami powinien korzystać z pomocy biegłego w zakresie wymagającym

wiadomości specjalnych, lecz biegły nie może wyręczać sądu w dokonywaniu

ustaleń i ocen prawnych, do czego ani nie jest powołany, ani może nie mieć

kwalifikacji (por np.: wyrok SN z 20 stycznia 1970 r., II PR 18/69). Do biegłego

należy wydanie opinii co do okoliczności będących przedmiotem dowodu.

Natomiast ocena wniosków opinii wchodzi już w zakres stosowania prawa i należy

do sądu. W efekcie opinia biegłego, tak jak każdy inny dowód, podlega ocenie sądu

orzekającego zarówno co do jej zupełności i zgodności z wymaganiami formalnymi,

jak i co do jej mocy przekonującej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19

kwietnia 2021 r., IV CSK 17/21). Natomiast sama ocena dowodów na etapie

I CSK 1936/25

6

postępowania kasacyjnego nie jest dopuszczalna (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2

k.p.c.)..

Uznać zatem należy, że w ramach niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki

warunkujące możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.

M.L.

[r.g.]

Krzysztof Wesołowski