Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia kasacji banku w sporze o kredyt frankowy

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

I CSK 1978/24

2

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanego Bank z siedzibą w W. oddział w Polsce z siedzibą w

W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących – w jego ocenie – poważne

wątpliwości prawne lub rozbieżności w orzecznictwie.

Odnosząc się do przesłanki przedsądu w postaci występowania

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy dostrzec, że zgodnie

z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia

i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej

(por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11

i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,

nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.

151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, niepubl.).

I CSK 1978/24

3

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kilku kwestii sprowadzających się do pytań:

1. „czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych

nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone

(nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej

umowy, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z

jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej -

główny przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych)

warunków umownych?”

2. „czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych

w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do

indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe)

warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako

konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się

zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat

przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby

się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe

jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania

zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki

referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony stawka ta występuje i

jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów nieindeksowanych,

wyrażonych w walucie polskiej?”

3. „czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty

denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska

dokonywania spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w

tej walucie na podstawie wyżej powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego,

wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,

uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do

waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi

w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty

I CSK 1978/24

4

kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub

częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany

lub indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia

świadczenia wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego

w postaci umowy kredytu oraz zaspokojenia wierzyciela w osobie

kredytodawcy, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek przeliczeń bądź

innych operacji walutowych wpłacanych przez kredytobiorcę środków w

walucie innej, niż waluta krajowa?”

Biorąc pod uwagę przedstawione zagadnienie prawne skarżący powołał się

także na kolejną przesłankę przedsądu w postaci potrzeby wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13,

art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 §

1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, a także art. 189 k.p.c.

Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione,

że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku

kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje

roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20

czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP

1166/22, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada

2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi on na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w

celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej

z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy

uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę

bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie

wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez

tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.).

I CSK 1978/24

5

Wyjaśniono też już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby uznać, że

przez zmianę umowy (zawarcie aneksu) doszło do uchylenia konsekwencji

abuzywności zastrzeżonych w niej klauzul. W szczególności, że może to nastąpić

tylko wówczas, gdy konsument zrezygnował z wyciągania konsekwencji z tej

abuzywności i swobodnie, co zakłada, iż wiedział on o niedozwolonych charakterze

klauzul i związanych z tym konsekwencjach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP

810/23 i tam przywoływane orzecznictwo). Wyjaśniono również, że samo

zapewnienie konsumentowi-kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie

obcej (walucie indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego

spłaty rat kredytu w walucie krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej

określanego swobodnie przez bank (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

października 2023 r., II CSKP 810/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22

i z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości z

dnia 21 września 2023 r., C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych),

pkt 52-57, gdzie wskazano m.in., że włączenie do umowy zawartej z konsumentem

dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny

z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta).

Również wątpliwości dotyczące oceny klauzul indeksacyjnych

czy spreadowych (czy określają główne świadczenia stron, czy podlegają kontroli

pod kątem abuzywności, czy mogą być zastąpione innymi unormowaniami, w tym

wynikającym z art. 358 § 2 k.c. albo z art. 24 ust. 3 ustawy o NBP, czy przyjęcie,

że ich abuzywność powoduje upadek umowy, jest nieproporcjonalne,

czy niezwiązanie klauzulą spreadu pociąga za sobą również niezwiązaniem

konsumenta klauzulą ryzyka walutowego) nie uwzględniają wystarczająco

dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, biorącego pod uwagę

judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w którym wyjaśniono już,

że zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej klauzule

I CSK 1978/24

6

ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko zmiany kursu waluty w trakcie

obowiązywania umowy) oraz klauzule kursowe (rozumiane jako wynikające z

umowy uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się

do tabel kursowych banku) określają główne świadczenia stron w rozumieniu art.

3851 § 1 zd. 2 k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 30 września 2020 r., I CSK

556/18, niepubl., z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl. oraz z dnia 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22 i tam przywoływane orzecznictwo krajowe i unijne;

por. też co do klauzuli ryzyka kursowego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal

Finance, pkt 56). Nie budzi też wątpliwości, że klauzule indeksacyjne mogą być

kontrolowane pod kątem abuzywności, przy czym jednolicie uznaje się, iż

określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel

kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i

w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron, w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z

1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17,

niepubl., z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V

CSK 559/17, niepubl., z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019

r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18,

niepubl., z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18,

niepubl., z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl. i z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, niepubl.). Silne oparcie

w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, uwzględniającym także

zasadę proporcjonalności, ma też stanowisko, że bez spornych klauzul

przeliczeniowych umowa nie może nadal obowiązywać, gdyż wyeliminowanie tych

klauzul prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla

umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie

stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko

I CSK 1978/24

7

idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny

podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia

2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP

382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja

2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22,

niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023

r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl.

i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.).

Sąd Najwyższy zwracał też już uwagę na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka

walutowego i klauzuli spreadowej oraz wskazywał na przesłanki stwierdzenia

abuzywności klauzul ryzyka walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 11 grudnia 2019

r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl., z dnia 13 maja

2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia

28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia

8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP

722/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 8 marca

2023 r., II CSKP 1095/22, niepubl., z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22,

niepubl., z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).

Wprawdzie mogłoby się wydawać, że Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C - 396/24, zakwestionował

dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy

rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie

nieważnej umowy kredytowej, jednak – jak dostrzegł Sąd Najwyższy w wyroku z 8

sierpnia 2025 r., II CSKP 705/23 (LEX nr 3900146) – jego uzasadnienie nie odnosi

się ani do teorii salda ani do teorii dwóch kondykcji, jako dwóch konkurujących ze

sobą sposobów rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu frankowego, lecz

koncentruje się na zasadzie aktualności wzbogacenia, o której mowa w art. 409 k.c.

I CSK 1978/24

8

Nie można zatem uznać, że wyrok ten podważa zasadność stosowanej dotychczas

w tym zakresie teorii dwóch kondykcji.

Z tych wszystkich względów, podniesione kwestie nie mogą stanowić

istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Skarga pozwanego nie może zostać przyjęta do rozpoznania również z tego

powodu, że w sprawie nie występuje potrzeba wykładni przepisów prawa

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów. W tym zakresie należy wyjaśnić, że powołanie się na przyczynę kasacyjną

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą,

że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego

wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz

rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest

istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji

skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o

występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z

dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie

rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z

różnej wykładni przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego

2020 r., V CSK 351/19, niepubl.).

Powołane przez skarżącego okoliczności w oczywisty sposób nie spełniają

wymagań również tej przesłanki przedsądu.

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

Karol Weitz

I CSK 1978/24

9

[SOP]