Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powoda o rozdzielność majątkową małżeńską

Wyrokiem z 22 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Lublinie, po rozpoznaniu

sprawy w następstwie apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-

Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z 18 kwietnia 2024 r. ustanawiającego

między stronami z dniem 5 sierpnia 2021 r. rozdzielność majątkową (punkt 1),

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo (punkt I).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, powód wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 1987/25

2

Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady

od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących

dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują

pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga

kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,

wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w

interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i

stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z

uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi

niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,

sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,

niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji

orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,

niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,

III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;

z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,

niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,

V CSK 168/18, niepubl.).

I CSK 1987/25

3

Skarżący nie wykazał, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju

wadliwościami. Analiza motywów zaskarżonego orzeczenia nie uzasadnia zarzutu,

że Sąd Okręgowy zawęził pojęcie „ważnych powodów” z art. 52 § 1 k.r.o., nie

uwzględniając, iż ważny powód ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej

stanowić może również długotrwała separacja faktyczna małżonków, będąca

konsekwencją ustania więzi rodzinnoprawnych, brak jakiegokolwiek porozumienia

w sferze ekonomicznej, a także konflikty o charakterze osobistym powodujące, że

wykonywanie przez każdego z małżonków zarządu majątkiem wspólnym jest

niemożliwe lub w znacznym stopniu utrudnione. W uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia bowiem Sąd Okręgowy jednoznacznie odwołał się do dominującego w

orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, że długotrwała faktyczna separacja

może usprawiedliwiać ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd, o ile ten

stan rzeczy uniemożliwia lub znacznie utrudnia małżonkom współdziałanie w

zarządzie majątkiem wspólnym, pociąga za sobą naruszenie lub poważne

zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków lub też skutkuje trwałym

zerwaniem wszystkich stosunków majątkowych i brakiem możliwości

podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych, przesłanką zaś oddalenia

wniosku o ustanowienie rozdzielności majątkowej może być również

doprowadzenie do rozkładu pożycia małżeńskiego przez jednego z małżonków,

przy jednoczesnym zachowaniu przez każdego z małżonków możliwości

zarządzania majątkiem wspólnym (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 13

marca 2019 r., II CSK 476/18, niepubl.; z 22 grudnia 2020 r., III CSK 64/20, niepubl.

i powołane w nich judykaty). W kontekście powyższego poglądu Sąd Okręgowy

rozważał ustalone w sprawie okoliczności faktyczne i skonkludował, że nie ma

takich okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby w sprawie stwierdzenie

zagrożenia dla interesów majątkowych powoda lub wspólnego majątku.

Jednocześnie stwierdził, że samodzielne zarządzanie przez każdą ze stron

uzyskiwanymi przez siebie dochodami, bez rozporządzeń majątkiem wspólnym

w sposób przekraczający zwykły zarząd i zaciągania zobowiązań w wymiarze, które

wymagałyby zgody współmałżonka w toku faktycznej separacji, nie są

wystarczające do stwierdzenia ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o.

Takiej okoliczności nie stanowi również samodzielnie zupełny i trwały rozkład

I CSK 1987/25

4

pożycia małżeńskiego stron. Stwierdził również, że powód nie wykazał, iż separacja

faktyczna stron wpływa negatywnie na sferę majątkową powoda i zagraża jego

interesom, a utrzymanie ustroju wspólności majątkowej godzić będzie w

zbudowaną przez małżonków w trakcie ich związku bazę materialną. Uwzględnił

ponadto, że pozwana nie czyni mężowi przeszkód w zarządzaniu ich majątkiem

wspólnym, nie zaciąga zobowiązań, w żaden sposób nie narusza interesów

majątkowych rodziny, a już zwłaszcza nie naraża interesów samego powoda.

W kontekście ujawnionych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia

rozważań nie można uznać, że wydając zaskarżony wyrok Sąd Okręgowy dopuścił

się oczywistego naruszenia art. 52 § 1 k.p.o. uzasadniającego wniosek o oczywistej

wadliwości tego wyroku w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

[a.ł]

Roman Trzaskowski

(K.L.)